Ba ngày sau khi xảy ra vụ sạt lở bãi thải kinh hoàng tại xã Phục Linh (huyện Đại Từ), lực lượng cứu hộ vẫn chưa tìm được thêm nạn nhân nào, đồng thời hàng loạt dấu hỏi về nguyên nhân vụ việc vẫn chưa có lời giải đáp.

Trong khi đó, khi thanh tra việc chấp hành pháp luật về tài nguyên và môi trường tại mỏ than Phấn Mễ năm 2010, Thanh tra Sở TNMT đã chỉ ra diện tích đổ bãi thải số 3 chưa báo cáo cơ quan thẩm quyền để bàn giao đất, nhưng mỏ đã thực hiện đổ thải từ năm 2007.

Sạt lở do nền đất yếu?

Tại cuộc họp thường kỳ của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thái Nguyên sáng 17.4, ông Dương Ngọc Long - Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên - cho biết nguyên nhân sạt lở bước đầu có thể do mỏ khai thác đã hơn 30 năm, lượng đất đá thải lớn, bãi đổ thải nằm trên khu vực có nền đất yếu, xảy ra sạt lở. Chiều cùng ngày, tại hiện trường vụ sạt lở, khi các PV đặt câu hỏi mỏ than Phấn Mễ đã báo cáo hiện trạng sử dụng bãi thải và liệu có khả năng đổ thải quá mức thiết kế hay không, ông Long cho hay cần phải xem xét thật kỹ.

Một chuyên gia lĩnh vực kỹ thuật an toàn - môi trường trong khai thác khoáng sản (xin giấu tên) cũng đặt ra nghi vấn sau khi chứng kiến hiện trường kỳ lạ của vụ sạt lở. Theo đó, dù không có mưa, không có rung chấn động đất nhưng một khối lượng đất đá cực lớn đã đổ sụp xuống. Chiều đổ xuống của bãi thải có xu hướng nén lực từ trên xuống rồi trượt nên bãi thải đổ xuống có hình thái bằng phẳng chứ không sạt nghiêng. Vì vậy, khả năng nền đất yếu được cho là tác nhân dẫn đến sạt lở.

Theo quy chuẩn quốc gia về an toàn trong khai thác mỏ lộ thiên có quy định không được đổ thải trên tầng cao lớn hơn 50m; phải cắt tầng thải thành các phân tầng thấp (đổ thải phân tầng) theo điều kiện địa hình khu vực đổ thải và tính chất cơ lý của đất đá đổ xuống.

Trong trường hợp không thể bố trí được chiều cao tầng thải nhỏ hơn 50m thì phải có giải pháp kỹ thuật để đảm bảo an toàn cho bãi thải... Khối lượng bãi thải số 3 của mỏ than Phấn Mễ là bao nhiêu, độ nghiêng, đê chắn có đảm bảo và vành đai an toàn được thiết kế ra sao là những câu hỏi đang chờ các cơ quan chức năng giải đáp.

Chưa bàn giao đất đã đổ thải

Tại cuộc thanh tra mỏ than Phấn Mễ tháng 12.2010, Thanh tra Sở TNMT đã chỉ ra nhiều tồn tại của mỏ Phấn Mễ. Cụ thể, hồ sơ đất đai, khoáng sản, môi trường, nước của mỏ chưa đầy đủ quy định của Luật Khoáng sản; chưa làm thủ tục xin cấp lại giấy phép khoáng sản... Về bãi thải số 3 tại xã Phục Linh, mỏ đã được thuê để sử dụng vào mục đích làm bãi đổ thải. Diện tích này cơ bản đã giải phóng xong mặt bằng và được mỏ đưa vào sử dụng từ năm 2007.

Nhưng đến năm 2010 mỏ vẫn chưa báo cáo cơ quan có thẩm quyền để bàn giao đất và làm thủ tục thuê đất, mỏ cũng chưa nộp tiền thuê đất theo quy định. Đối với diện tích bãi thải tại TT Giang Tiên (huyện Phú Lương) đã đổ hết công suất thiết kế và hết thời hạn thuê đất từ tháng 8.2008, nhưng đến tháng 12.2010 mỏ chưa trả đất cho địa phương.

Thanh tra đã yêu cầu mỏ Phấn Mễ hoàn thiện thủ tục báo cáo cơ quan có thẩm quyền để bàn giao đất theo quy định trước ngày 28.2.2011. Tuy nhiên, đến cuối năm 2011, mỏ vẫn chưa bàn giao đất tại thực địa ở khu bãi thải số 3 và vành đai 2.

Thay đổi phương án tìm kiếm nạn nhân
Ngày 17.4, lực lượng cứu hộ nạn nhân vụ sạt lở bãi thải tại xã Phục Linh, huyện Đại Từ đã thay đổi phương pháp tìm kiếm. Hai vị trí chiều 16.4 được xác định có dấu hiệu của nạn nhân sau khi đào sâu hơn 7m vẫn không đem lại hiệu quả. Hiện trường sẽ được đào theo 4 rãnh chạy song song, mỗi rãnh cách nhau 5m và được đào theo phương thức cuốn chiếu. Sau khi đào xong một rãnh chưa tìm thấy nạn nhân sẽ lật đất đá sang rãnh bên cạnh và đào 4 rãnh mới. Chiều cùng ngày, địa bàn huyện Đại Từ đã được khôi phục điện năng sau khi bị mất điện hơn 2 ngày qua. Cơ quan chức năng cũng đã yêu cầu thêm 8 hộ dân trong khu vực bị uy hiếp tạm thời chuyển đến nơi ở an toàn.