Việc khai thác titan ở Bình Định, Báo Lao Động đã có loạt bài điều tra, phản ánh về cung cách khai thác vô tội vạ dẫn đến tàn phá môi trường, ảnh hưởng đến dân sinh rất lớn.

Và mới đây, Thanh tra Chính phủ đã có kết luận chỉ rõ những sai phạm, trong đó chủ yếu vào việc quản lý đất đai và tài nguyên khoáng sản trên địa bàn trong thời gian từ 2004- 2011.

Những mặt làm được của UBND tỉnh trong thời gian này là, số thu từ hai lĩnh vực đất đai và khoáng sản chiếm từ 20-30% số thu ngân sách địa phương. Trong đó, có hơn 100 doanh nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản đã giải quyết được gần chục ngàn lao động. Điều đó, bước đầu đã tạo ra sự thay đổi đáng kể tới diện mạo các đô thị, khu kinh tế và các khu công nghiệp của tỉnh.

Tuy nhiên, do đất đai và khoáng sản là những lĩnh vực phức tạp và buông lỏng quản lý dẫn đến những sai phạm nghiêm trọng. Điều dễ thấy nhất là số tiền sai phạm. Theo thông báo kết luận thanh tra số 834 của Thanh tra Chính phủ (ngày 15.4.2013) thì số tiền sai phạm lên tới trên 50,7 tỉ đồng. Số tiền này chủ yếu là tiền sử dụng đất, trong số đó, thanh tra kết luận phải thu hồi về cho nhà nước gần 50,3 tỉ đồng. Ngoài ra, số tiền sử dụng đất và tiền thuê thuê đất mà các doanh nghiệp còn nợ cũng rất lớn: 210,6 tỉ đồng và 96.837USD. Tại sao số tiền sai phạm và số tiền nợ lại lớn như vậy?

Thông báo kết luận thanh tra số 834 của Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra một loạt nguyên nhân:

Công tác ban hành văn bản thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh còn chậm so với yêu cầu. Ban hành nhiều văn bản nhưng không toàn diện, sau khi được ban hành phải sửa đổi, bổ sung nhiều lần nên không tạo được sự ổn định cho công tác quản lý, trong đó một số văn bản lại không phù hợp với quy định của pháp luật.

Đặc biệt, thông báo này cũng chỉ rõ: Việc giao đất, cho thuê đất ở nhiều dự án vi phạm Luật Đất đai, Luật Khoáng sản, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng. Việc xác định nghĩa vụ tài chính của tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, cho thuê đất còn nhiều vi phạm. Tổ chức xác định giá thu tiền sử dụng đất đối với một số dự án đầu tư thiếu thực tiễn dẫn đến tình trạng thay đổi phương án nhiều lần, khiến cho các nhà đầu tư cũng như dư luận không tốt, gây thất thu ngân sách nhà nước.

Về công tác quản lý của chính quyền địa phương, kết luận cũng nêu rõ những sai phạm khó có thể chấp nhận: Tình trạng khai thác, chế biến quặng titan vào hàng ngàn hécta rừng phòng hộ ven biển; cấp phép khai thác titan khi chưa có quyết định chuyển mục đích sử dụng rừng. Thậm chí, do buông lỏng quản lý khiến nhiều doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ các thủ tục pháp lý, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với nhà nước nhưng vẫn tiến hành khai thác.

Trong số tiền vi phạm phải thu hồi gần 50,3 tỉ đồng thì riêng UBND tỉnh Bình Định phải thu trên 38,7 tỉ đồng của 2 doanh nghiệp: Cty cổ phần khoáng sản và năng lượng An Phú (22,6 tỉ đồng) và Cty cổ phần phát triển đầu tư xây dựng và du lịch An Phú Thịnh (16,1 tỉ đồng).

Tuy nhiên, về xử lý hành chính với các sai phạm, theo thông báo 834 chỉ mới dừng ở mức: “Chỉ đạo các sở, ngành và UBND các huyện, thị xã, thành phố chấn chỉnh các sai phạm, thiếu sót... Tổ chức kiểm điểm làm rõ trách nhiệm, có hình thức xử lý đối với các cán bộ, công chức liên quan đến các vi phạm nêu trên của UBND tỉnh, các sở ... và các UBND các huyện, thành phố, thị xã có liên quan”.

Theo chúng tôi, những sai phạm ở đây là nghiêm trọng, với số tiền sai phạm (50,7 tỉ đồng) và số tiền sử dụng đất và tiền thuê thuê đất mà các doanh nghiệp nợ (210,6 tỉ đồng và 96.837USD) là không hề nhỏ với một tỉnh có số thu hằng năm không lớn như Bình Định. Đặc biệt, thông báo kết luận thanh tra cũng nêu: “Việc xử lý các vi phạm không kiên quyết, không dứt điểm còn biểu hiện cả nể, né tránh, dẫn đến sai phạm trong hoạt động khoáng sản phức tạp, kéo dài”. Do đó, trách nhiệm đầu tiên phải thuộc các vị lãnh đạo tỉnh bởi lẽ, nếu không có sự “không cương quyết”, “né tránh” (là cách nói nhẹ nhàng nhất) thì chắc chắn không dẫn đến những sai phạm nghiêm trọng nêu trên.

Kết luận thanh tra dự án Trường bắn quốc gia khu vực 1 là tài liệu chưa được công bố, nhưng khi trả lời báo chí sáng 16.4, ông Lê Tiến Hào – Phó Tổng thanh tra – cho biết, chuyển cơ quan điều tra 3 vụ việc liên quan tới dự án này.

Thanh tra công tác quy hoạch, quản lý sử dụng đất đai và đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long cho thấy, vi phạm chủ yếu trong việc tính và thu tiền sử dụng đất, tiền thuế đất, tiền sử dụng đất, thuê kết cấu hạ tầng... là 278,8 tỉ đồng.