Hằng năm, tại Việt Nam có hàng chục triệu gia súc phải tiêm vắc-xin được nhập từ nước ngoài để phòng bệnh lở mồm long móng (LMLM). Đến nay vẫn chưa có đơn vị nào trong nước có thể sản xuất được loại vắc-xin này, khiến việc phòng, chống dịch bệnh nói trên vẫn phải phụ thuộc vào nguồn vắc-xin nhập từ nước ngoài với giá thành cao. Một Dự án sản xuất vắc-xin phòng bệnh LMLM cho gia súc thuộc Chương trình phát triển sản phẩm quốc gia đến năm 2020 đang được Bộ Khoa học và Công nghệ (KH và CN) triển khai, giúp người chăn nuôi có thể chủ động kiểm soát được dịch bệnh và đồng thời giảm được giá thành vắc-xin LMLM nhập ngoại.

Giải pháp để chủ động phòng dịch bệnh

Hiện nay, tại Việt Nam, công tác kiểm soát bệnh LMLM vẫn thông qua việc triển khai các chương trình phòng, chống dịch bệnh, cùng với việc nhận hỗ trợ, phối hợp từ các nước trong khu vực. Đánh giá từ nhiều chuyên gia cho thấy, để có thể kiểm soát được bệnh LMLM không phải là quá khó khăn nhưng với điều kiện phải có đủ lượng vắc-xin tiêm phòng, trong đó phải tiêm được hơn 90% số gia súc trong đàn. Hiện nay tính trung bình số lượng gia súc tại Việt Nam cần tiêm khoảng 30 triệu con/năm, mà mỗi con gia súc phải tiêm 2 mũi/năm, cho nên sẽ cần từ 65 đến 70 triệu liều vắc-xin/năm. Nhìn vào thực tế nhiều năm qua thấy hiện nay Việt Nam vẫn không đủ lượng vắc-xin để có thể tiêm cho toàn bộ gia súc, toàn bộ đều phải nhập từ nước ngoài với giá khá cao.

Trước nhu cầu từ thực tiễn, Công ty Cổ phần Phát triển Công nghệ Nông thôn (RTD) đã chủ động đề xuất với Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ thực hiện dự án “Công nghệ sản xuất vắc-xin phòng bệnh lở mồm long móng cho gia súc”, thuộc Chương trình phát triển sản phẩm quốc gia đến năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ quyết định phê duyệt vào năm 2010. Phó Tổng Giám đốc Công ty RTD Cao Văn Hùng chia sẻ với chúng tôi, mặc dù đã có kinh nghiệm trong việc sản xuất vắc-xin, nhưng việc thực hiện dự án sản xuất vắc-xin LMLM cũng gặp vô vàn khó khăn. Một trong những khó khăn lớn nhất chính là đưa quy mô sản xuất vắc-xin từ phòng thí nghiệm sang quy mô công nghiệp. Trong quá trình thực hiện dự án, việc sản xuất được một lượng vắc-xin từ một đến hai lít thì rất dễ kiểm soát nhưng khi tăng lên quy mô 100 lít thì lại là một bài toán khác, không hề đơn giản. Nhất là việc kiểm soát vắc-xin trên nhiều gia súc cũng gặp khó khăn, có thể với số lượng ít thì dễ dàng, nhưng với một lượng gia súc lên đến hàng chục, hàng trăm con thì lại gặp vướng mắc, do mỗi cá thể có một thể trạng khác nhau, các phản ứng với vắc-xin cũng khác nhau... Trước các vấn đề được đặt ra trong quá trình thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã xác định, việc xây dựng được một quy trình thực hiện giải pháp tiêm vắc-xin phòng dịch bệnh cho gia súc là một vấn đề cần quan tâm nghiên cứu. Khi đưa vắc-xin LMLM vào tiêm tại những trang trại lớn, bên cạnh việc bảo đảm nguồn vắc-xin bảo quản chuẩn, cần có một đội ngũ hỗ trợ về kỹ thuật, có thể đánh giá được tình trạng, lựa chọn đối tượng, thời điểm tiêm… để có thể mang lại hiệu quả cao nhất. Hiện dự án đã trải qua nhiều giai đoạn thử nghiệm, với hơn ba năm thực hiện, bước đầu đã có các kết quả khả quan, vắc-xin đang được tiếp tục thử nghiệm với quy mô lớn hơn tại các trang trại của RTD để kiểm tra, đánh giá kỹ càng. Dự kiến sau khi sản phẩm được nghiệm thu và đưa vào thực tế, trong thời gian sắp tới, việc sản xuất vắc-xin phòng bệnh LMLM sẽ được triển khai ở quy mô công nghiệp.

Gỡ vướng mắc để phát triển

Việc liên kết giữa nhà khoa học và doanh nghiệp là một xu hướng tất yếu hiện nay giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực đổi mới, đưa ra thị trường các sản phẩm chất lượng tốt, có giá thành cạnh tranh được với sản phẩm của nước ngoài. Đối với việc nghiên cứu, sản xuất vắc-xin vẫn dựa chủ yếu vào tiềm lực của doanh nghiệp, như vậy thì mục tiêu đến năm 2020 cũng chỉ có ít doanh nghiệp có thể tạo được sản phẩm có khả năng cạnh tranh và khó cạnh tranh được với hàng ngoại. Do đó, từ lâu, quan điểm của Nhà nước vẫn là hỗ trợ tối đa cho các doanh nghiệp, tạo một cơ chế thông thoáng nhất để thúc đẩy các sản phẩm hữu ích ra đời.

Nhưng bên cạnh sự hỗ trợ trong nghiên cứu và ứng dụng, để có thể thương mại hóa sản phẩm sẽ cần nguồn vốn rất lớn, theo Phó Tổng Giám đốc RTD Cao Văn Hùng, Nhà nước cần tạo điều kiện hỗ trợ hơn nữa để doanh nghiệp có thể cạnh tranh được với các công ty, tập đoàn nước ngoài. Ngay cả khi nghiên cứu thành công, để có thể đưa sản phẩm ra thị trường, nhiều doanh nghiệp Việt Nam lại gặp vướng mắc bởi việc cấp phép, kiểm định ngặt nghèo do các quy định, văn bản chưa hợp lý, khiến doanh nghiệp có thể mất cơ hội. Nhất là với lĩnh vực sản xuất vắc-xin thú y, hầu hết các văn bản pháp lý liên quan đều đã lạc hậu, quy trình cấp phép đang bị kéo dài, không phù hợp với thực tiễn khiến doanh nghiệp mất quá nhiều thời gian để đưa sản phẩm vào lưu hành.

Với tiềm lực của doanh nghiệp, nhà khoa học tại Việt Nam thời gian qua đã chứng minh, Việt Nam hoàn toàn có thể nghiên cứu, chế tạo ra các loại vắc-xin phòng bệnh cho gia súc. Nhưng để có thể cạnh tranh với sản phẩm của nước ngoài, không chỉ về chất lượng, giá thành thì vẫn cần Nhà nước tạo cơ chế ưu đãi, hỗ trợ về đất, vay vốn… như vậy thì mới có thể nhanh chóng đưa các nghiên cứu vào thực tiễn. Như đối với dự án sản xuất vắc-xin LMLM, mặc dù chỉ mới đang ở giai đoạn hoàn thiện, nhưng nếu được nghiệm thu thành công và có hướng đi đúng thì sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho xã hội.