(VEN) - Thời gian gần đây, các hành vi chuyển giá để né, trốn thuế đang diễn ra khá phức tạp tại Việt Nam. Hành vi này không những tạo ra nhiều rủi ro cho DN mà còn ảnh hưởng đến chính sách chung kêu gọi và ưu đãi đầu tư của Chính phủ, tạo ra một thị trường cạnh tranh không lành mạnh. Vì thế, từ năm 2012, Việt Nam đặt nhiều trọng tâm vào việc phòng và chống hành vi chuyển giá.

Các hình thức chuyển giá tại Việt Nam

Tại Việt Nam hành vi chuyển giá thường là các hoạt động tìm cách giảm đến mức tối thiểu hoặc không phải đóng thuế trong quá trình kinh doanh qua việc vận dụng các điều khoản trong các luật thuế.

Cụ thể, hành vi chuyển giá tại Việt Nam là tìm cách khai tăng chi phí đầu vào, hạ giá đầu ra. Tăng chi phí đầu vào tập trung vào việc tăng phí quảng cáo, phí bản quyền, định mức cao tiêu hao vật tư... sao cho giá thành sản phẩm khi tung ra thị trường bị lỗ. Do lỗ nên DN sẽ không phải đóng hoặc được miễn, giảm một số thuế từ chính sách ưu đãi của Nhà nước. Nhưng thực tế các khoảng “lỗ” trên đã tập trung về các công ty mẹ, công ty độc quyền ở nước ngoài.

Thời gian gần đây, việc chuyển giá đã biến tướng sang nhiều hình thức như khác như chuyển sản phẩm đến các mối liên kết tại những vùng, khu vực được ưu đãi nhiều về thuế. Việc chuyển giá tại Việt Nam thường xuất hiện trong các DN FDI có hàng xuất khẩu hoặc tiêu thụ trong nước. Hiện tượng này cũng đang dần diễn ra trong các DN Nhà nước. Các hành vi chuyển giá rất khó phát hiện. Để phát hiện, cơ quan chức năng phải có một thời gian dài so sánh với các đơn vị khác hoạt động cùng ngành nghề, phải thu thập một loạt các dữ liệu hoạt động của các ngành nghề liên quan trong lẫn ngoài nước để so sánh, kiểm chứng.

Ông Nguyễn Trọng Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Thuế TP.HCM cho biết, bên cạnh việc thất thu thuế cho Nhà nước, việc chuyển giá còn gây ra nhiều hệ lụy khác. Hành vi chuyển giá để luôn lỗ làm giảm ý nghĩa tích cực của chính sách lớn trong kêu gọi đầu tư của Nhà nước, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh trên thị trường. Do chuyển giá và luôn khai lỗ nên DN không thể tăng lương khiến thu nhập công nhân thấp, đời sống khó khăn dễ dẫn đến đình công làm ảnh hưởng đến tâm lý của các nhà đầu tư mới. Ngoài ra, chuyển giá cũng là công cụ tiếp tay cho các đối tác lớn trong một liên doanh dần thôn tính đối tác nhỏ hơn do luôn lỗ phải thêm vốn mà đối tác nhỏ ít vốn sẽ bị thôn tính.

Sẽ gặp những rủi ro

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi thực hiện hành vi chuyển giá DN sẽ gặp nhiều rủi ro. Vì khi giá giao dịch không tuân theo nguyên tắc thị trường (từ hành vi chuyển giá), cơ quan thuế các nước có thể can thiệp, xem xét, ấn định lại giá giao dịch giữa các bên nhằm xác định lại nghĩa vụ thuế phải nộp. Điều này dẫn đến việc DN sẽ phải tăng phần thu nhập chịu thuế, giảm chi phí được khấu trừ. Từ đó DN có thể bị phạt đến 3 lần tiền trốn thuế, phạt 0,05% mỗi ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp. Đó là chưa kể việc DN phải tốn thời gian, chi phí, nhân lực chứng minh việc chuyển giá là hợp lý với các cơ quan chức năng mà cụ thể là cơ quan thuế.

Không riêng tại Việt Nam, nhiều nước trên thế giới đã nhận rõ tác hại của việc chuyển giá nên áp dụng nhiều biện pháp chống lại việc chuyển giá. Các nước trong khu vực châu Á cũng đang tập trung nhiều vào việc chống chuyển giá, thường chú ý đến các DN luôn khai báo kinh doanh lỗ, có lãi thấp, có nhiều hoạt động liên doanh - liên kết trong lẫn ngoài nước. Malaysia, Thái lan… đang tập trung chống chuyển giá vào các lĩnh vực dịch vụ, dược, sản xuất xe ôtô, thực phẩm - đồ uống, hàng tiêu dùng, hóa chất, phân phối…

Phó Tổng giám đốc Công ty Tư vấn kiểm toán PricewaterhouseCoopers Vietnam, Richard Irwin cho biết, để chống chuyển giá các nước thường áp dụng thỏa thuận trước về phương thức xác định giá (APA). APA là thỏa thuận giữa cơ quan thuế, người nộp thuế về phương pháp xác định giá chuyển giao và áp dụng phương pháp này cho các giao dịch giữa người nộp thuế với các bên liên kết. Đây cũng là phương pháp để xác định giá chuyển giao nội bộ với các bên liên kết trong một khoảng thời gian nhất định. APA rất hiệu quả trong việc quản lý những rủi ro về chuyển giá. Hiện Việt Nam chưa áp dụng phương thức này.

Kế hoạch đối phó tại Việt Nam.

Tại Việt Nam công tác chống chuyển giá đã được triển khai từ lâu với đề án “Ngăn ngừa và hạn chế chuyển giá trong hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”, đề án “Đánh giá thực trạng quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá giữa DN Việt Nam với các bên liên kết giai đoạn 2006-2010”. Hai đề án trên đã giúp các cơ quan chức năng nhận diện, phân tích đầy đủ hình thức, phạm vi, mức độ và bản chất của những hành vi chuyển giá giữa các DN tại Việt Nam với các bên liên kết. Trong năm 2011, ngành thuế đã tổ chức thanh tra 921 DN kê khai lỗ, có dấu hiệu chuyển giá và xử lý giảm lỗ 6.617 tỷ đồng, truy thu, phạt 1.669 tỷ đồng.

Để công tác chống chuyển giá hiệu quả hơn, mới đây, Văn phòng Chính phủ có Văn bản số 48/TB-VPCP thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải về việc tăng cường công tác quản lý chống chuyển giá của DN có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành liên quan xây dựng một chương trình hành động tổng thể nhằm kiểm soát hiệu quả vấn đề chuyển giá. Đầu tháng 3, Tổng cục Thuế đã thành lập tổ quản lý thuế đối với hoạt động chuyển giá, thanh tra, xử lý các DN có dấu hiệu chống chuyển giá.

Tại hội thảo “Các giải pháp đôi bên cùng có lợi cho vấn đề chống chuyển giá” được Trung tâm XTTM - Đầu tư TP.HCM (ITPC) tổ chức mới đây tại TP.HCM, ông Nguyễn Quang Tiến, Vụ trưởng, Phó trưởng Ban Cải cách Tổng cục Thuế, Tổ trưởng Tổ nghiên cứu chống chuyển giá cho biết, trong năm 2012 Tổng cục Thuế sẽ thanh, kiểm tra khoảng 7.742 DN, tập trung vào các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bất động sản, điện lực, dầu khí, khoáng sản, DN vốn đầu tư nước ngoài, DN kinh doanh lỗ, DN có số nợ thuế lớn. Ngành thuế cũng vừa rà soát, thống kê và quản lý được 3.144 DN kê khai thông tin giao dịch liên kết theo hướng dẫn tại Thông tư số 66/2010/TT-BTC của Bộ Tài chính, trong đó 2.070 DN đã thực hiện nghĩa vụ kê khai (chiếm 66% số DN phải kê khai).

Quốc hội Việt Nam cũng đang cân nhắc về đề nghị áp dụng APA vào Luật Quản lý thuế được sửa đổi vào tháng 10/2012, dự kiến sẽ có hiệu lực đầu năm 2014. Ngành thuế cũng đang dự thảo một chương trình hành động tổng thể, bắt đầu từ năm 2012, nhằm kiểm soát hiệu quả hơn vấn đề chuyển giá./.

Ngọc Long - Ngọc Thư