ICTnews - 30 năm trước, người Nhật đã dạy cho các hãng công nghệ Mỹ bài học về sản xuất phân tán. Nhưng khi người Mỹ vừa bắt đầu “thuộc bài”, trận động đất và sóng thần vừa qua cho thấy bài học này chứa không ít “vị đắng”.

Có lẽ, trong làng công nghệ Mỹ, Boeing và Dell là những hãng đang nếm trải vị đắng này rõ rệt nhất. Với khoảng 130 nhà máy bị buộc phải đóng cửa ở Nhật Bản, Boeing hiểu rằng toàn bộ kế hoạch kinh doanh của họ trong năm 2011 và những năm tiếp theo đang chuẩn bị đổ bể mà không gì cứu vãn nổi. Những ngày cuối tháng 3 này, tại một trung tâm sản xuất thân máy bay ở Everett (bang Washington), một nhóm các chuyên gia của Boeing vẫn đang đăm chiêu dõi theo những màn hình hiển thị số liệu về nguồn cung linh kiện từ Nhật Bản. Hơn ai hết, họ ngầm hiểu với nhau rằng kế hoạch sản xuất những chiếc siêu máy 787 Dreamliner đang đứng trên bờ vực của sự phá sản. Danh sách những linh kiện có nguồn gốc từ Nhật Bản đang trở nên quá dài. Các nhà máy đặt tại đất nước mặt trời mọc đang phụ trách 35% nguồn cung linh kiện cho mẫu máy bay Boeing 787, 20% cho mẫu Boeing 777 và 15% cho mẫu 767. Tất cả những chủng loại linh kiện này đều không thể tìm được nguồn thay thế trên thế giới. 30 năm trước đây, người Nhật đã dạy cho các hãng công nghệ Mỹ bài học: Hãy giữ cho nhà kho của bạn luôn trống trơn, hay nói cách khác, đó là mô hình linh kiện sản xuất đến đâu, sử dụng ngay đến đó. Người Mỹ đã tỏ ra rất phấn khích với “mô hình Nhật Bản” (sản xuất phân tán và chuyên môn hóa thành những chuỗi cung ứng) vì họ có thể tìm được những nguồn cung linh kiện tốt nhất với giá rẻ nhất và giảm bớt được các chi phí về kho bãi và bảo quản… Có điều, khi mà người Mỹ chỉ vừa mới “thuộc bài” được ít lâu, việc toàn bộ nguồn cung từ Nhật Bản bị gián đoạn do hậu quả của trận động đất và sóng thần hôm 11/3 vừa qua đã cho thấy, đó vẫn chưa phải là mô hình hoàn hảo cho thế giới công nghệ hiện đại. Bắt đầu từ những năm 1980, để cạnh tranh với các hãng công nghệ Nhật Bản, các doanh nghiệp Mỹ đã chuyển sang hoạt động theo phương thức lựa chọn mỗi nhà sản xuất chịu trách nhiệm cung ứng một loại linh kiện với tư duy “Mua số lượng lớn của một hãng sẽ rẻ hơn mua của nhiều hãng khác nhau”. Nhưng dù chỉ mới đóng vai trò là nơi cung cấp 25% số linh kiện silicon (cho ngành công nghiệp điện tử) của thế giới, Nhật Bản đang là “vị đắng” và khiến không ít hãng công nghệ đứng ngồi không yên. Tại Dell, hãng sản xuất máy tính lớn thứ 3 thế giới, các nhà quản lý của hãng đang lo ngại rằng rất có thể trong những ngày tới, nguồn cung cấp ổ đĩa quang và pin lithium-ion dùng cho laptop sẽ bị gián đoạn. Chưa hết, việc mất điện trên diện rộng còn khiến các nhà máy sản xuất bảng mạch điện tử và sản xuất chip vẫn chưa thể hoạt động trở lại đưa thị trường linh kiện này vào cảnh thiếu hụt trầm trọng trong khoảng từ 6 đến 10 tuần. Trong hoàn cảnh này, những khảo sát nhanh của các hãng nghiên cứu thị trường như iSuppli, Gartner… cho thấy chỉ có khoảng 10% số hãng công nghệ Mỹ có kế hoạch chi tiết nhằm giải quyết tình trạng gián đoạn nguồn cung linh kiện và nạn “cháy hàng” sẽ lan rộng ra toàn cầu khi 90% số hãng còn lại đổ xô đi tìm các nguồn cung thay thế ở các quốc gia khác. Nhưng bất chấp những rủi ro, hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng thế giới công nghệ sẽ lại tiếp tục đi theo “mô hình Nhật Bản” và trở về với chế độ “nhà kho trống trơn” bởi lợi ích mà nó mang lại quá lớn và không thể có gì thay thế được. “Với Nhật Bản, bạn hãy yên tâm là họ sẽ trở lại với tốc độ nhanh nhất thế giới và đừng bao giờ đánh giá thấp khả năng của họ”, James Womack, người sáng lập Viện nghiên cứu doanh nghiệp ở Cambridge (bang Massachusetts) nói. Lương Hương Theo Bloomberg, BusinessWeek Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 36 ra ngày 25/3/2011