Quý III kinh tế đã có những cải thiện đáng kể so với nửa đầu năm, GDP đạt mức tăng trưởng 6,4% kéo tăng trưởng GDP 9 tháng đạt 5,93%. Tuy nhiên, báo cáo kinh tế vĩ mô quý III vừa được Viện nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) nhận định, GDP cả năm 2016 chỉ đạt mức 6%, thấp hơn nhiều mục tiêu 6,7% Chính phủ đặt ra hồi đầu năm. VEPR khuyến nghị trong ngắn hạn cần tập trung cải thiện chất lượng tăng trưởng để tạo động lực, nền tảng cho tăng trưởng lâu dài.

Tăng trưởng cả năm không đạt mục tiêu

TS. Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng VEPR, cho rằng kinh nghiệm tăng trưởng trong những năm qua cho thấy dù tăng trưởng quý IV có cao hơn quý III, GDP cả năm cũng không thể vượt 1 điểm % (lần duy nhất ghi nhận chênh lệch lên tới trên 2 điểm % là cuối năm 2009 khi Chính phủ tung ra gói kích cầu quy mô lớn nhằm ngăn chặn suy giảm kinh tế).

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP 6,7% trong cả năm, quý IV phải đạt mức tăng trưởng ít nhất 8,3% so với cùng kỳ năm trước. Dù Chính phủ đã đặt mục tiêu hướng tới chất lượng tăng trưởng chứ không phải số lượng tăng trưởng, và phấn đấu đạt mức tăng trưởng 6,3-6,5% trong kỳ họp thường kỳ tháng 9, mục tiêu này theo VEPR vẫn không khả thi.

VEPR: GDP nam 2016 chi dat 6% - Anh 1

Những phân tích của VEPR cũng chỉ ra rằng, động lực tăng trưởng chính là ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong 9 tháng đầu năm đạt 11,22% cao hơn năm 2015. Tuy nhiên, sự sụt giảm công nghiệp khai khoáng thời gian qua đã tác động không nhỏ đến chỉ tiêu tăng trưởng, khu vực công nghiệp khai khoáng đóng góp 28,4% cơ cấu GDP khu vực công nghiệp, tính chung 9 tháng ngành khai khoáng ước giảm 3,6% so cùng kỳ năm trước, làm giảm 0,28% tăng trưởng.

Bên cạnh sự sụt giảm của công nghiệp khai khoáng, nông nghiệp suy giảm là những nguyên nhân chính dẫn tới tăng trưởng thấp trong 3 quý đầu năm. Khu vực nông nghiệp ước tính chỉ tăng 0,05%, trong khi lâm, ngư nghiệp giảm nhẹ so với cùng kỳ. Cộng dồn 9 tháng nông, lâm, ngư nghiệp chỉ tăng 0,65% thấp nhất trong 6 năm gần đây.

Khó hạ lãi suất cho vay

Ở thị trường tài chính tiền tệ, theo VERP huy động tiếp tục tăng cao hơn so với tăng trưởng tín dụng. Theo đó, huy động vốn của các tổ chức tín dụng tại thời điểm 20-9-2016 đã tăng 12,02% so với cuối năm 2015. Mức tăng này được đánh giá cao hơn nhiều so với mức 8,9% cùng kỳ. Sức ép từ cầu tín dụng đã không còn, thay vào đó huy động dồi dào đã giúp mặt bằng lãi suất trong nước giảm dần trong quý 3. Lãi suất bình quân liên ngân hàng, cả qua đêm và một tuần đều giảm liên tục trong 3 tháng qua. Nguồn huy động dồi dào đã tạo điều kiện cho các NHTM lớn hạ lãi suất huy động, sau một thời gian dài giữ ở mức kịch trần.

Cuối tháng 9, một số NHTM như Vietcombank, Vietinbank và BIDV đã đồng loạt điều chỉnh giảm các mức lãi suất kỳ hạn dưới 1 năm. Tại Vietcombank, lãi suất huy động kỳ hạn 3 tháng và 6 tháng giảm lần lượt 0,2 và 0,3% xuống mức 4,8% và 5,3%. BIDV và Vietinbank có mức giảm mạnh hơn, từ 0,3-0,7% đối với các khoản tiền gửi kì hạn dưới 1 năm. Trong khi đó, tổng phương tiện thanh toán toàn hệ thống tính tới ngày 20-9 đã tăng 11,8% so với thời điểm cuối năm 2015, cao hơn so với mức 8,9% cùng kỳ năm 2015.

Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Trương Đình Tuyển cho rằng nhu cầu hạ lãi suất cho vay của nền kinh tế là có thật, nhưng khả năng thực tế để các ngân hàng thực hiện rất khó. Theo chuyên gia này, trong bối cảnh nợ xấu đã giải quyết bao nhiêu năm vẫn không được, thậm chí vẫn tăng lên. Nợ xấu trong xây dựng cơ bản, trong đầu tư BOT vẫn là những ẩn số rất lớn cản trở đến vốn hữu dụng cho nền kinh tế. Vì vậy, rất khó để giảm lãi suất trong quý IV. Nhưng nếu có giảm lãi suất sẽ xuất hiện nguy cơ đẩy lạm phát lên, khi áp lực lạm phát trong quý IV rất lớn. “Tôi cho rằng khả năng giảm lãi suất rất thấp, giữ được mức như hiện này đã quá tốt rồi” – ông Trương Đình Tuyển cho biết.

Cần tạo động lực tăng trưởng lâu dài

Báo cáo kinh tế vĩ mô Việt Nam quý III do VEPR thực hiện đã đưa ra 4 khuyến nghị chính sách kinh tế. Thứ nhất, lạm phát tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm là điều không tránh khỏi, khi giá dịch vụ y tế mới được điều chỉnh tại 16 tỉnh, thành trong quý III. Giá năng lượng phục hồi, trong khi giá lương thực thế giới vẫn là ẩn số có thể tạo áp lực lên mặt bằng giá trong nước. Trong khi cung tiền vẫn đang được điều chỉnh tăng nhanh so với cùng kỳ 2015.

Những yếu tố này cho thấy lạm phát hoàn toàn có khả năng chạm mục tiêu 5% Quốc hội đặt ra. VEPR khuyến nghị các cơ quan hoạch định chính sách cần thận trọng trong việc điều chỉnh chính sách tiền tệ.

Thứ hai, chi ngân sách đang có xu hướng gia tăng những tháng cuối năm và không kịp điều chỉnh xuống tương ứng với mức tăng trưởng kinh tế thực, trong khi thu ngân sách, đặc biệt là ngân sách trung ương gặp nhiều khó khăn. VEPR cho rằng mục tiêu duy trì bội chi ngân sách dưới 5% GDP trong năm 2016 sẽ một lần nữa bị phá vỡ. Cần thực tế và khiêm tốn hơn trong việc lập kế hoạch tăng trưởng đầu năm, đồng thời cần một chiến lược tổng thể và hữu hiệu để cắt giảm bộ máy hành chính và chi thường xuyên trong cả nhiệm kỳ.

Nhận định thứ 3 được VEPR đưa ra, DN đang có điều kiện kinh doanh thuận lợi khi Chính phủ bộc lộ rõ mối quan tâm trong cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh. Nghị quyết 19 và 35 của Chính phủ trong năm 2016 được kỳ vọng sẽ giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết và hỗ trợ sự phát triển của DN, đặc biệt là khối DN tư nhân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cần có thời gian để đạt được sự phối hợp và thống nhất giữa các cơ quan thực thi 2 nghị quyết này. Qua đây cũng cho thấy nhà đầu tư vẫn đang chờ đợi việc thực thi chính sách mới khả thi và hiệu quả.

Cũng theo VEPR nguồn huy động vốn dồi dào trong khi tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức vừa phải tạo điều kiện cho mặt bằng lãi suất hạ nhiệt. Đây là thời điểm thích hợp để các NHTM có thể cắt giảm từng bước lãi suất cho vay khi áp lực chạy đua lãi suất không còn. Điều này góp phần tạo ra cú hích cho DN trong những quý tiếp theo. Việc giảm lãi suất kết hợp với cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh sẽ tạo đà tăng trưởng, động lực tăng trưởng sẽ được củng cố vững chắc hơn.

Đăng Tuân