Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô đến năm 2025 (tầm nhìn đến 2035) được Bộ Công Thương trình và Chính phủ đã phê duyệt (tháng 7 - 2014) xác định "khuyến khích phá triển dòng xe du lịch cỡ nhỏ, tiêu thụ ít năng lượng, giá rẻ". Đây được gọi là dòng xe chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn từ 10 đến 20 năm sau.

Một câu hỏi được đặt ra là việc khuyến khích dòng xe cơ nhỏ này của Việt Nam liệu có còn phù hợp trong tương lai khi mà nhìn sang xung quanh "làn sóng" phát triển ô tô điện đang nổi lên mạnh mẽ. Không nói những nước xa xôi như Nhật Bản, hay các nước châu Âu (với một loạt quốc gia đang xem xét việc cấm sử dụng ô tô động cơ đốt trong, sau khoảng 10 năm nữa) mà ngay trong khu vực, 2 “cường quốc” sản xuất ô tô là Thái Lan, Indonesia đều đã tính tới phát triển ô tô điện.

Thái Lan với vị trí là “trung tâm” sản xuất ô tô lớn nhất tại Đông Nam Á, đã sớm có tham vọng trở thành trung tâm sản xuất ô tô điện hàng đầu thế giới, tận dụng nguồn lực của ngành công nghiệp ô tô có sẵn. Thái Lan lên kế hoạch đào tạo cán bộ và chuẩn bị cơ sở vật chất cho việc sản xuất ô tô điện, cùng nhiều chính sách ưu đãi thu hút các nhà đầu tư. Bên cạnh đó là nghiên cứu, chế tạo pin nhiên liệu, công nghệ sạc.

Cũng nghĩ đến từ sớm, năm 2012, Indonesia đã có Chương trình phát triển ô tô điện quốc gia, với mục tiêu sản xuất xe xanh hàng loạt. Mới đây Chính phủ Indonesia tiếp tục đẩy mạnh thêm bước nữa Chương trình phát triển ô tô điện bằng việc khuyến khích, thúc giục các DN nội địa hợp tác với những quốc gia có công nghệ cao, để cho ra đời sản phẩm ô tô điện vào năm 2018.

Thậm chí một nước được xem là đi sau Việt Nam là Campuchia cũng đã có xe điện.

Thực tế trong bối cảnh ô nhiễm môi trường gia tăng, việc khuyến khích sản xuất xe điện, không chỉ ở Việt Nam, mà trên thế giới, là điều hết sức cần thiết.

Tuy nhiên như đã nói, trong chiến lược phát triển sản xuất ô tô trong nhiều năm tới đây, Việt Nam không tính đến tập trung khuyến khích phát triển dòng xe xanh. Vì không tính tới “ưu tiên” phát triển dòng xe này, nên điều kiện đầu tư sản xuất cũng như sử dụng xe xanh ở Việt Nam hiện được cho là rất khó.

Đơn cử như việc Tập đoàn Mai Linh vừa ký kết hợp đồng mua 100 chiếc ôtô chạy điện của hãng Renault (Pháp) để kinh doanh taxi. Dự kiến của Mai Linh trong 5 năm tới là sẽ thay thế khoảng từ 10.000 đến 20.000 ô tô chạy điện để làm taxi. Và nếu với số lượng này việc lắp ráp tại Việt Nam hoàn toàn có khả thi.

Kế hoạch là vậy nhưng để thực hiện được không dễ. Ô tô điện phát triển đồng nghĩa với nhu cầu dùng điện tăng. Do đó phát triển một lưới điện thông minh là không thể thiếu nhưng tại Việt Nam điều này xem ra rất xa vời. Khi Việt Nam chưa có các trạm sạc điện, thử hình dung 100 chiếc xe điện chạy taxi của Mai Linh sẽ lấy nguồn điện như thế nào trong 2 thành phố đông đúc là Hà Nội và TP.HCM. Rồi 10.000 xe, 20.000 xe, liệu khi đó Mai Linh có đủ tiềm lực để tự mình đầu tư các trạm sạc điện cho hàng chục nghìn xe điện này của mình?

Điều này cũng giống như hiện nay chúng ta quy định các phương tiện cơ giới đạt tiêu chuẩn khí thải châu Âu, nhưng lại chưa có sự chuẩn bị cho việc cung cấp nhiên liệu cho các phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải theo quy định.

Theo các chuyên gia, khi ô tô điện phát triển, khi điện trở thành nguồn năng lượng chính, lúc đó thị trường pin, động cơ điện và các máy đổi điện sẽ vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, việc thiếu các chính sách ưu đãi và phát triển cơ sở hạ tầng cho ô tô điện, cho thấy Việt Nam vẫn đứng ngoài "dòng chảy" này.

Xem ra chúng ta vẫn lại đi sau so với xu thế phát triển hiện nay.

H.P