Gần 100 thí sinh tham dự Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội 2016, trong đó có 35 thí sinh dự thi các tiết mục cá nhân đòi hỏi những kỹ năng cao. Đây là con số đáng ngạc nhiên, vì chỉ cách đây vài năm ca trù vẫn còn xa lạ với cộng đồng. Liên hoan Tài năng trẻ ca trù là hướng đi đúng trong việc ươm mầm, nuôi dưỡng, tạo nguồn khích lệ cho giới trẻ đến với ca trù. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu trên chặng đường dài để "phục hưng" ca trù.

Uom mam tai nang ca tru - Anh 1

Niềm vui từ những bất ngờ

Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội diễn ra vào trung tuần tháng 11 đã khép lại. Nhưng những hình ảnh ấn tượng trong liên hoan diễn ra tại Khu Di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn còn đọng lại trong lòng những người yêu mến nghệ thuật dân tộc. Một trong số ấy là khi bé Nguyễn Thục Trinh, cũng áo dài, cũng lọn tóc đuôi gà lên chào khán giả rồi bắt đầu bằng nhịp tiếng lách cách phách sênh trước khi đôi môi "mở như hoa, chụm như nụ" cùng những tiếng âm ư. Giọng hát của cô bé hòa cùng âm trầm đục của tiếng đàn, tiếng "chát tom" của roi chầu khiến nhiều người có mặt trong Nhà Thái học - sân khấu của Liên hoan ngạc nhiên xen lẫn thán phục trước giọng hát của cô bé bảy tuổi. Bé Thục Trinh đến với loại hình âm nhạc cổ điển, vừa khó, vừa hiếm người theo. Những kỹ năng hát ca trù của Nguyễn Thục Trinh chưa thể sánh bằng các ca nương đàn chị khác. Nhưng mọi người đều thán phục Thục Trinh ở lòng say mê. Sinh ra ở cái nôi ca trù Lỗ Khê, trong một gia đình mà bà và cha em đều mê hát ca trù. Sáu tuổi, khi mới học lớp 1 cũng là khi đôi tay bé nhỏ ấy làm quen với cỗ phách, với kỹ thuật nhả chữ, buông câu. Cũng như mọi cô bé, cậu bé khác, hằng ngày Nguyễn Thục Trinh phải đến trường, phải lo bài vở. Nhưng tuần vài buổi tối, Thục Trinh đến nhà ca nương nổi tiếng Lỗ Khê là Phạm Thị Mận để học hát. Nếu như những năm trước, ngay ở đất Lỗ Khê, lớp trẻ học ca trù đôi khi vẫn bị bạn bè chế giễu thì nay, bạn bè Thục Trinh cũng học ca trù. Giờ ra chơi, nhóm bạn rủ nhau lấy cỗ phách ra tập. Có bạn có bè, Thục Trinh tự tin hơn trong việc học tập.

Còn quá sớm để nói đến một tài năng. Nhưng cô bé Thục Trinh có những tiềm năng để trở thành một ca nương có tài nếu được chăm chút trong tương lai. Câu chuyện của Nguyễn Thục Trinh chính là hình ảnh thu nhỏ của ca trù trong giới trẻ Hà Nội hôm nay. Với sự tham gia của 10 giáo phường, câu lạc bộ ca trù trên địa bàn Liên hoan Tài năng trẻ ca trù Hà Nội chia làm hai đối tượng: từ sáu đến 15 tuổi, và từ 16 đến 29 tuổi. Và đáng ngạc nhiên khi có 22 thí sinh trong tổng số 35 thí sinh dự thi trong tư cách kép đàn, ca nương ở độ tuổi dưới 15. Nếu đặt con số 10 câu lạc bộ, 35 thí sinh dự thi trong hơn bảy triệu người dân của thành phố, hoặc nếu so sánh con số này với nhiều loại hình âm nhạc khác thì con số ấy vẫn "lọt thỏm". Nhưng điều đáng khích lệ là ca trù từ chỗ xa lạ với cộng đồng, nay đã có sức lan tỏa, ngày càng nhiều người đến với ca trù hơn. Sau hai lần tổ chức Liên hoan Ca trù, việc tổ chức một liên hoan dành riêng cho giới trẻ của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội được xem là "đúng lúc, đúng chỗ", để chúng ta có thể "kiểm kê" lại lực lượng trẻ với ca trù, có thể tìm kiếm tài năng, cũng như khuyến khích các em học tập.

Vẫn cần những chiến lược dài hạn

Liên hoan Tài năng trẻ ca trù thu hút khá đông thí sinh tham dự là một tin vui. Hai đào nương trẻ giành Giải xuất sắc là Nguyễn Thị Thảo (Giáo phường Ca trù Thái Hà) và Đinh Thị Vân (Giáo phường Ca trù Lỗ Khê) hay các thí sinh giành Giải A như: Đoàn Linh Hương (CLB Ca trù Thăng Long), Nguyễn An Khánh (Giáo phường Ca trù Thái Hà), Vũ Thị Thùy Linh (nhóm Ca trù Phú Thị)... đều khẳng định được khả năng và hứa hẹn sẽ là những tài năng trong tương lai. Cách tổ chức của liên hoan năm nay cũng yêu cầu sự toàn diện của thí sinh hơn, vì ngoài tiết mục đã đăng ký trước, thí sinh còn phải trình diễn một tiết mục thông qua bốc thăm. Một số em đã hát được 15 thể cách trong ca trù. Ngoài ra, một số điệu múa trong ca trù cũng được khôi phục. Các nhà nghiên cứu đều đánh giá cao một thế hệ mới trong ca trù đang hình thành. Mặc dù vậy, chặng đường khôi phục, phát triển ca trù vẫn còn dài. Hiện tại, chỉ một số câu lạc bộ, giáo phường ca trù tổ chức biểu diễn thường xuyên có thu phí. Các câu lạc bộ ở ngoại thành như: Câu lạc bộ Ca trù Chanh Thôn (huyện Phú Xuyên), Câu lạc bộ Ca trù Lỗ Khê (huyện Đông Anh)... đều ít có dịp biểu diễn. Từng xảy ra hiện tượng khi nhỏ các em theo học ca trù, nhưng khi lớn lên lại xa dần ca trù, khiến đội ngũ rơi rụng dần. Nếu không có "đất" diễn, những nghệ nhân trẻ không thấy được cơ hội từ ca trù. Ngay cả những thí sinh tham dự liên hoan hôm nay, hẳn không ít em rồi cũng phải chia tay với ca trù.

Đặc điểm nổi bật của ca trù là việc truyền nghề theo kiểu dạy trực tiếp thầy - trò mà không có giáo trình, giáo án. Những nghệ nhân giỏi nhất phần lớn đã về với tổ tiên. Hiện tại, cùng với việc theo học các thầy, nhiều em học các nghệ nhân tài danh bằng cách nghe băng, đĩa rồi hát theo. Như vậy, việc thẩm định tài năng ca trù trong tương lai sẽ gặp không ít khó khăn. Tài năng không đơn giản là hát giống và gần giống các nghệ nhân, bởi ca trù là cả một kho tàng văn hóa. Trong thời gian tới, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội sẽ tạo điều kiện cho các câu lạc bộ có thể biểu diễn tại không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm và trong phố cổ Hà Nội; hỗ trợ kinh phí giảng dạy, truyền nghề cho thế hệ trẻ; hỗ trợ các điểm sinh hoạt, đề xuất chế độ cho các nghệ nhân ca trù... Nhưng vẫn cần những chính sách bài bản, những đề án mang tính tổng thể nếu muốn bảo tồn, phát huy giá trị ca trù.