(BVPL) - Theo số liệu khảo sát của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, hiện nay cả nước có gần 300 khu công nghiệp (khu công nghiệp) và khu chế xuất (khu chế xuất), thu hút hơn 2,8 triệu lao động. Tuy nhiên, có một quy định bất thành văn trong giới doanh nghiệp đó là không tuyển lao động trên 35 tuổi. Và hậu quả là tỷ lệ lao động từ 35 - 40 tuổi trở lên thất nghiệp ngày càng cao.

Chỉ muốn sử dụng lao động trẻ

Mới đây, Công ty Honda Việt Nam tại Vĩnh Phúc đã cho hơn 40% lao động nghỉ việc với lý do lao động không đáp ứng được yêu cầu công việc. Thực ra đây là việc làm thường niên của Honda Việt Nam, đồng thời cũng là một cảnh báo về thực trạng hiện nay của hầu hết các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp, khu chế xuất chỉ muốn sử dụng lao động trẻ và “né tránh” những lao động trung tuổi. Lý do cực kỳ dễ hiểu là sử dụng lao động trẻ, ít thâm niên sẽ không phải trả lương cao, lại có thể tận dụng được sức lao động cường độ cao.

Chị Nguyễn Phương Mai ở cụm công nghiệp Hoài Đức (Hà Nội) cho biết, trước đây chị làm việc ở một công ty liên doanh từ năm 27 tuổi đến năm 35 tuổi thì chị bị công ty cho nghỉ việc, lý do được đưa ra là công ty không phát triển, làm ăn kém nên không có tiền trả lương cho nhân viên. Tuy nhiên, tất cả những công nhân trong độ tuổi từ 35 tuổi trở lên bị cho nghỉ việc thì ai cũng hiểu rằng vì họ đã nhiều tuổi nên bị cho nghỉ.

Cách đây 2 năm, khi vừa bước vào tuổi 35, chị Lê Thị Hoài (Hưng Yên) cũng bị một công ty may mặc ở KCN Phố Nối cho nghỉ việc. Chị Hoài cho biết, chị làm việc ở đây từ năm 28 tuổi, công việc ở đây làm theo dây chuyền nên phải đứng cả ngày, thời điểm bận cũng phải tăng ca khá nhiều. Tuy nhiên, chị Hoài đã cố gắng hết sức và hầu như không dám xin nghỉ. Đặc biệt, trong suốt thời gian hơn 1 năm trước thời điểm bị cho nghỉ việc, chị đã làm việc rất tích cực, hoàn thành tốt mọi công việc được giao, sống chan hòa với đồng nghiệp. Vậy mà đến khi chị Hoài bước vào tuổi 35 thì công ty tự ý cho chị nghỉ việc với lý do chung chung là… không đáp ứng được nhu cầu công việc. Tất nhiên ai cũng biết chị bị sa thải và vì lý do tuổi tác.

Theo thống kê của Ban Quản lý KCN - KCX tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, độ tuổi từ 35 tuổi rất khó xin việc làm bởi hiệu quả làm việc không cao, sức khỏe yếu, mắt mờ, chậm chạp... Vì vậy, các doanh nghiệp khi tuyển lao động thường đăng tuyển ưu tiên lao động tuổi từ 18 - 30 tuổi.

Cán bộ nhân sự một số doanh nghiệp cũng thừa nhận, khi đã bước qua tuổi 35 đối với nữ và khoảng 40 tuổi đối với nam, họ sẽ khó khăn để tìm việc mới, đặc biệt là với lao động phổ thông trong những ngành cần sức khỏe nhiều hơn là kỹ thuật.

Lao động cần chuẩn bị chuyển đổi nghề khi gặp rủi ro

Theo ghi nhận, phần lớn doanh nghiệp FDI vào các KCN - KCX chủ yếu ở lĩnh vực cần sử dụng nhiều lao động như gia công, lắp ráp nên không đòi hỏi cao về chất lượng. Sau khi tuyển dụng, doanh nghiệp chỉ cần hai tuần để đào tạo là lao động đã làm được việc. Vì vậy, quá trình tuyển dụng - sa thải này sẽ diễn ra liên tục và nhanh chóng như một cách thức để doanh nghiệp tránh các chi phí về tăng lương, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp.

Thực tế, việc các doanh nghiệp chỉ sử dụng lao động ở độ tuổi từ 18 đến 35 đã diễn ra hàng chục năm nay và gây nhiều bức xúc trong dư luận xã hội. Đỉnh điểm là việc phải hoãn thi hành điều 60 Luật BHXH sửa đổi về chế độ lĩnh BHXH một lần. Một trong những lý do chính là công nhân sau một thời gian làm việc không được doanh nghiệp ký tiếp hợp đồng làm việc, khó xin việc khi độ tuổi 35 trở lên nên trong lúc hoàn cảnh khó khăn, nhiều người có nhu cầu rút bảo hiểm một lần để trang trải cuộc sống.

Ty le lao dong trung tuoi that nghiep ngay cang cao - Anh 1

Rất nhiều doanh nghiệp chỉ tuyển lao động trẻ tuổi.

Thiết nghĩ, để giải quyết tình trạng này, cần có sự vào cuộc của các cơ quan quản lý với những quy định bảo vệ người lao động. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó có cả chế tài thực hiện đúng điều khoản quy định quyền sử dụng lao động và sa thải lao động. Bên cạnh đó là nghĩa vụ thực hiện đóng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động để có thể bảo đảm quyền lợi cho người lao động khi bị doanh nghiệp cho nghỉ việc.

Tuy nhiên, trước mắt thì người lao động cần chủ động tham gia đào tạo nghề cơ bản để chuẩn bị cho việc chuyển đổi nghề khi gặp rủi ro. Thực tế, độ tuổi 35 vẫn còn rất khỏe, vẫn có thể chuyển đổi nghề khi không may rơi vào cảnh thất nghiệp.

Ông Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) cho biết: “Đây là quy luật thay thế lao động cũ bằng lao động mới của giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa; sử dụng lao động chi phí giá rẻ, sung sức hơn. Đối tượng bị cho nghỉ việc ở tầm 37 - 38 tuổi sẽ xuất hiện nhiều hơn tại các KCN - KCX và sẽ là gánh nặng với thị trường lao động Việt Nam”.

Hòa Bình