Câu chuyện tự chủ đại học (ĐH) mặc dù đã đề cập tới hơn chục năm nay, nhưng hiện cả nước cũng chỉ có 14 trường xin tự chủ, phần nhiều các trường vẫn do dự. Nhiều chuyên gia giáo dục nhận định, nguyên nhân chính là do các trường lo sợ tự chủ sẽ không nhận được hỗ trợ từ "bầu sữa ngân sách".

Tu chu dai hoc: Nhieu truong phai giai the, sap nhap! - Anh 1

Trường ĐH Hà Nội - 1 trong những trường ĐH tự chủ cớ mức thu học phí thấp nhất hiện nay. Ảnh: HH

Khó nhất là tự chủ về tài chính

Nhiều chuyên gia phân tích, tự chủ ĐH có 3 mặt chính là tự chủ về học thuật; tự chủ về tài chính và tự chủ về nhân lực. Trong đó, khó nhất là tự chủ về tài chính.

Ông Vũ Anh Linh Duy, Trường ĐH Tài chính - Marketing cho biết: Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cả nước có hơn 300 trường ĐH, cao đẳng công lập. Việc giao quyền tự chủ tài chính cho các trường ĐH công lập đang trở thành vấn đề đau đầu khi nhiều trường vẫn cho rằng, tự chủ tài chính còn mang tính hình thức, nửa vời.

GS.TS Hoàng Văn Châu, nguyên Hiệu trưởng ĐH Ngoại thương - 1 trong những trường đầu tiên thí điểm tự chủ tài chính thẳng thắn: Sau 4 năm thực hiện tự chủ tài chính, nhà trường vẫn không tạo ra được những đổi mới như mong muốn, bởi cơ chế thiếu đồng bộ. Ngoài việc phải tự lo kinh phí chi thường xuyên, trường không được hưởng thêm bất cứ quyền hạn, cơ chế gì so với các trường không được giao tự chủ. Để duy trì hoạt động giảng dạy, trường phải “thắt lưng buộc bụng” để lo chi phí chi thường xuyên và lương thưởng cho hơn 500 giảng viên.

Theo lý giải của ông Châu, với mức thu học phí không khác biệt với các trường được hưởng ngân sách, khó khăn lớn nhất hiện nay với các trường ĐH tự chủ tài chính là thu không đủ bù chi. Cái khó nữa là, trường không được giao tự chủ trong các nguồn thu của mình, khiến cho trường gặp khó trong việc đầu tư cơ sở vật chất, tăng thu nhập cho cán bộ giảng viên để thu hút giảng viên giỏi... nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

PGS Huỳnh Thành Đạt, Phó Giám đốc Thường trực ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh - 1 trong những đơn vị được trao quyền tự chủ mạnh về các mặt hoạt động cho biết, việc được tự chủ trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ đã giúp đơn vị này phát huy sức mạnh toàn hệ thống. Tuy nhiên, quá trình triển khai tự chủ vẫn gặp khó khăn như thiếu cơ chế linh hoạt cho các hoạt động dịch vụ tăng nguồn thu, chưa có cơ chế thông thoáng để khai thác cơ sở vật chất sẵn có để tăng kinh phí phục vụ nghiên cứu…

Chia sẻ với khó khăn của các trường, GS Trần Hồng Quân, Chủ tịch Hiệp hội Các trường ĐH, cao đẳng Việt Nam cho rằng: Các trường tự lo nguồn thu là một trách nhiệm nặng nề. Giải bài toán này, các trường chỉ có thể thực hiện được bằng sự phấn đấu nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ. Về nguyên tắc, phải tiến tới các trường có quyền quyết định mức học phí để bù đủ chi phí đào tạo theo điều kiện bảo đảm chất lượng tương xứng của nhà trường.

Cần khẩn trương

GS Trần Hồng Quân cho rằng, tự chủ ĐH không lạ trên thế giới nhưng chưa quen ở Việt Nam. Ở các nước trên thế giới, thì không có chuyện nên hay không nên tự chủ mà đã được quy định trong luật. Còn ở nước ta, để các trường tự chủ thì phải thuyết phục.

Khi bàn về tự chủ, ông Quân cho biết, thái độ của các trường rất khác nhau, một số trường hết sức hăng hái chờ đợi tự chủ, có trường vẫn dè chừng cho rằng cần lộ trình hợp lý, có trường thì không hoan nghênh vì nghĩ rằng sẽ bị Nhà nước buông tay, mất đi “bầu sữa” bao cấp từ ngân sách.

Ông Quân cho rằng, lo lắng của các trường là đương nhiên bởi trong giai đoạn đầu tự chủ, không có hiện trạng dàn hàng ngang đi lên mà sẽ có trường bứt phá vươn lên và ngược lại cũng có trường buộc phải giải thể hoặc sáp nhập.

Ông Quân nhấn mạnh, tự chủ phải có chủ trương hợp lý, kèm theo những chính sách hợp lý. Nếu không tự chủ không thể khởi sắc được. “Giáo dục ĐH trực tiếp liên quan đến phát triển đất nước, nhìn vào tốc độ phát triển những năm gần đây, chúng ta cảm thấy lo lắng. Vì vậy, cần phải khẩn trương tiến hành tự chủ ĐH, để tạo ra sinh khí mới cho sự phát triển của đất nước” - ông Quân đề nghị.

Tự chủ là yêu cầu bắt buộc

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Bùi Văn Ga cho biết, hiện nay, Dự thảo Nghị định về tự chủ ĐH đang được xây dựng, trong đó quy định các trường có thể tự chủ từ đào tạo, mở ngành, hợp tác quốc tế đến nhân sự, nghiên cứu khoa học, mức thu học phí đảm bảo chất lượng đào tạo đã cam kết…

Dự thảo này bổ sung thêm rất nhiều quyền tự chủ cho các trường. “Trong thời gian tới, việc tự chủ trong các trường ĐH không chỉ là khuyến khích thực hiện nữa mà là bắt buộc” - Thứ trưởng Bùi Văn Ga khẳng định.

Hải Hà