Năm 2016 đánh dấu một năm Việt Nam đặt bút ký vào thỏa thuận Pa-ri hợp tác chống lại biến đổi khí hậu tại Hội nghị COP 21 và cùng thông qua Chương trình nghị sự 2030 về phát triển bền vững (PTBV). Để thực thi được những cam kết trên, cần phải tạo được bước chuyển trong tư duy, từ đó chuyển hóa thành những hành động thiết thực của cộng đồng doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, sự chậm chân của số đông DN trong áp dụng PTBV đang tạo nên nguy cơ bỏ lỡ “tấm giấy thông hành” trong hội nhập.

Sự thúc bách của thời cuộc

Không phải ngẫu nhiên mà Chương trình nghị sự 2030 về PTBV đã nhấn mạnh vai trò của DN trong việc thực hiện thành công 17 mục tiêu PTBV, bên cạnh vai trò của Chính phủ và các tổ chức quốc tế. Bởi đây được xem là một trong những yếu tố chủ chốt, đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và đầu tư vào đổi mới sáng tạo nhằm đáp ứng yêu cầu PTBV. Cho dù các DN Việt Nam hầu như đều nhận thấy sự cần thiết của việc theo đuổi mục tiêu PTBV nhưng tâm lý “chờ lớn” rồi đầu tư đã kéo DN chậm lại.

Sự chần chừ, cách hiểu thiếu chính xác về PTBV của các doanh nghiệp đã khiến không chỉ các chuyên gia mà ngay cả những nhà quản lý cũng cảm thấy sốt ruột thay. Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, Chủ tịch Hội đồng Quốc gia về phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia khẳng định: Vấn đề phát triển bền vững tại Việt Nam đang bị thách thức từ tư duy đến thực tiễn hành động. Bản thân Phó Thủ tướng từng trực tiếp “phỏng vấn” rất nhiều đối tượng về 17 mục tiêu PTBV. Đa phần họ biết về mục tiêu đó nhưng lại không mấy người biết tương ứng với 17 mục tiêu ấy là 169 chỉ số PTBV nào. Tương tự, người ta có thể nói vanh vách về thứ hạng cạnh tranh của Việt Nam so với khu vực, với thế giới. Nhưng rất ít người, kể cả các cán bộ của các bộ, ngành có thể trả lời về 114 tiêu chí cụ thể để đánh giá năng lực cạnh tranh. “Điều này cho thấy một điều đáng quan ngại là nhiều người cho rằng, trách nhiệm PTBV hiện nay là của các bộ và cơ quan Nhà nước. Tuy nhiên, tại các cơ quan Nhà nước, các tiêu chí này cũng không được hiểu và thực hiện đúng”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh.

Các cơ quan quản lý là đơn vị phải chịu trách nhiệm về thực trạng các DN chưa ý thức đầy đủ về PTBV. Theo báo cáo chỉ số đổi mới, sáng tạo toàn cầu năm 2016 (được thực hiện bởi Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) thuộc Liên hợp quốc) và Trường đại học Cornell và Trường Kinh doanh Insead, khảo sát 128 quốc gia, trong 7 nhóm chỉ tiêu (5 nhóm đầu vào và 2 nhóm đầu ra) như thể chế vĩ mô, thị trường vốn và đầu tư, môi trường kinh doanh... thì hiện các bộ, ngành của chúng ta vẫn chưa có đánh giá đúng về sự cải thiện. Các tiêu chí tăng trưởng xanh, công nghệ mới chưa được coi là giá trị gia tăng của ngành, của doanh nghiệp. Chưa có động lực đòi hỏi DN phải cải cách các nhân tố đầu vào… Vì thế tạo nên những trở ngại để Việt Nam đuổi kịp các quốc gia phát triển.

Tu cam ket den hanh dong - Anh 1

Lần đầu tiên Việt Nam tổ chức bình chọn xếp hạng doanh nghiệp theo tiêu chí phát triển bền vững.

Soi doanh nghiệp trong một thước đo chung

Khi được hỏi về tầm quan trọng của PTBV đối với DN, ông Mailcolm Brinded, thành viên HĐQT Tập đoàn dầu khí Sell khẳng định, “Doanh nghiệp nếu không quan tâm tới PTBV thì sẽ không thể tồn tại lâu dài, bởi PTBV không phải là một trong những lựa chọn mà là con đường duy nhất cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp. Rõ ràng, trong một thế giới ngày một phẳng hơn, cạnh tranh khốc liệt hơn, thì việc một DN có được chứng chỉ đáp ứng các tiêu chí của PTBV (CSI) chính là “giấy thông hành” để chứng tỏ lợi thế cạnh tranh với những đối thủ đến từ toàn cầu”.

Ông Trần Vũ Hoài, Phó Chủ tịch Unilever Việt Nam chia sẻ: Khi tham gia vào mô hình phát triển theo hướng bền vững, các nhãn hàng phát triển theo mô hình bền vững của doanh nghiệp này đều tăng trưởng qua các năm, tỷ lệ tiêu thụ nguồn nguyên liệu địa phương được gia tăng và cùng với đó là đạt doanh thu ổn định. 30% các nhãn hàng bền vững tăng trưởng nhanh hơn, 28% năng lượng đến từ các nguồn có thể tái tạo, hơn 600 triệu EUR được giảm thiểu từ 2008 tới nay và Unilever trở thành nơi làm việc tốt nhất tại 34 quốc gia… là những gì mà tập đoàn này có được nhờ theo đuổi mục tiêu PTBV trong những năm qua. Có một thực tế, đối với PTBV, các DN có yếu tố nước ngoài đang có bước chuẩn bị và triển khai bài bản và hệ thống hơn so với các doanh nghiệp Việt. Điều đó giúp họ bảo đảm được lợi nhuận trong khi vẫn rất “thân thiện” với người tiêu dùng. Vậy làm gì để số đông DN còn lại không còn thờ ơ với cơ hội này?

Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, để giải quyết được bài toán đầu tư cho PTBV, một mặt Chính phủ cần phải bảo đảm đẩy mạnh cải thiện môi trường kinh doanh, mặt khác cũng kêu gọi các doanh nghiệp phải hành động. Đã đến lúc, bên cạnh lợi ích của mình, doanh nghiệp không thể không quan tâm đến 17 mục tiêu và 169 chỉ số PTBV của toàn thế giới, từ đó tìm những mục tiêu, tiêu chí nào liên quan và có thể thực hiện được để áp dụng. Đó chính là những đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của quốc gia.

Chúng ta không có thời gian để chờ đợi mà cần phải hành động một cách thực chất hơn nữa, bắt đầu từ việc tạo nên khuôn khổ chính sách mang tính thúc đẩy việc thực thi PTBV trong cộng đồng DN. Rõ ràng, PTBV yêu cầu sự liên kết phối hợp, đòi hỏi những nỗ lực sáng tạo đa ngành. Do đó, mục tiêu đặt ra cần đến sự nỗ lực chung của Chính phủ và toàn xã hội. Nói như bà Kristan Shoultz - Quyền điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, thúc đẩy mối quan hệ giữa tư nhân và Nhà nước theo mô hình hợp tác công - tư sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các thách thức về môi trường, xã hội và đạo đức kinh doanh. Đây chính là nền tảng để thúc đẩy một cách tiếp cận tổng hòa và hiệu quả hơn cho các công việc về phát triển. “Chúng ta đều biết rằng “làm giàu bằng việc làm tốt” là một xu hướng mới nổi trong các doanh nghiệp đang tìm kiếm thị trường mới tại các nước đang phát triển”, bà Kristan chia sẻ.

Một điều quan trọng đối với mục tiêu PTBV của Việt Nam chính là sự quyết tâm của Chính phủ thông qua những động thái mạnh mẽ theo hướng tạo không gian phát triển rộng lớn và thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp nhằm sử dụng hiệu quả nhất các nguồn lực, dựa trên tinh thần “Nhà nước không ôm đồm những việc mà DN, xã hội làm tốt hơn”, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định.