Những người làm công tác thủy lợi ở Cà Mau đã tìm ra giải pháp hữu hiệu để chống “biển ngoạm” đất liền có tên là “kè ly tâm chắn sóng tạo bãi”, hay nói cho dễ hiểu là trồng rừng trên biển.

Đáng nói là giải pháp đã có, nhưng hơn 67km đê biển ở tây Cà Mau vẫn đã và đang sạt lở từng ngày bởi một lý do: Chưa có tiền để thực hiện dự án.

Năm điểm nóng

Cửa biển Hương Mai - Rạch Dinh của Cà Mau một ngày đầu tháng 4. Trước mắt tôi là cống Hương Mai nham nhở những đất, đá, cừ tràm. Anh Nguyễn Thanh Triều - chủ đò đưa tôi ra đây - chỉ tay ra ngoài phía khơi, nói: “Ngày trước rừng tít ra ngoài đó lận. Bây giờ biển đã lấy mất rừng rồi, sóng đánh dữ lắm. Đoạn đê này mấy năm trước lở dữ lắm, dân ai cũng sợ”.

Đoạn đê từ Hương Mai đến Rạch Dinh dài gần 3km, là tuyến sung yếu bảo vệ trên 400ha đất sản xuất của Khánh Hải (U Minh), nơi đây có đến 200 nóc nhà, chủ yếu là của người dân nghèo sống ven biển. Vào năm 2007, nhiều đoạn đã sạt lở nghiêm trọng. Chính quyền địa phương huy động trên 1.000 nhân lực cùng tham gia hộ đê, nhưng những cây cừ tràm quá nhỏ trước sóng to gió lớn. Bao nhiêu cừ tràm đóng xuống đều bị nước biển cuốn trôi. Người ta đã cho những rọ đá xuống để cứu vãn tình hình, nhưng bao nhiêu đá cũng đều về với biển.

Chỉ vào con đê đang nằm sát nách biển, ông Nguyễn Thanh Tân - người sinh sống trên mảnh đất này đã 40 năm nay - nói ngày trước nó nằm cách mé biển đến 100m. Ông Tân lý giải: “Ngày trước sóng đánh vào còn qua một lớp rừng ngập mặn ven biển nên không đủ sức quật ngã con đê, bây giờ con đê quá nhỏ bé với biển Tây mênh mông sóng dữ”.

Báo cáo của Sở NNPTNT tỉnh Cà Mau cho biết, trên toàn tuyến đê biển Tây có đến 5 điểm sạt lở nghiêm trọng. Nhiều đoạn đê dài đến hàng trăm mét có nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào. Đặc biệt, toàn tuyến đê được xây dựng từ năm 1998 cũng đang có nguy cơ vỡ bất thình lình, ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sinh hoạt, sản xuất của người dân.

Một năm “quẳng” 60 tỉ đồng xuống biển

Để bảo vệ đê biển Tây - nhất là những điểm nóng sạt lở - trung bình hằng năm Cà Mau “quẳng xuống biển” 60 tỉ đồng. Dù số tiền lớn như vậy, nhưng công tác hộ đê cũng chỉ dừng lại ở mức... bảo vệ đê. Năm 2009, chỉ riêng việc xử lý khắc phục 3 điểm sạt lở 987m đã ngốn đến 3,4 tỉ đồng. Đó là mới tính tiền cừ tràm, dừa và đá hộc. Năm 2010, xử lý bằng kè tạm bằng cừ tràm, cừ bản nhựa, rọ đá với chiều dài 2.900m cũng ngốn đến 36,3 tỉ đồng. Năm 2011, con số này đã lên đến 65 tỉ đồng.

Tiền tỉ bỏ ra để bảo vệ đê khiến cho Bộ NNPTNT “nóng ruột”, phải đề nghị UBND tỉnh Cà Mau xem xét lại phương án. Theo ý kiến của Bộ NNPTNT, không thể năm nào cũng bỏ ra quá nhiều tiền để làm bờ kè bảo vệ, trong khi con đê ngày càng oằn mình gánh chịu những đợt sóng mùa biển động.

Theo ông Dương Tiến Dũng - Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Cà Mau - phương án của Bộ NNPTNT đưa ra là đề nghị Cà Mau làm đê mới cách đê hiện hữu 100m. “Tôi nghĩ mãi sau khi nhận được ý kiến chỉ đạo của Bộ NNPTNT. Nếu thực hiện theo ý kiến chỉ đạo trên thì đúng là công tác bảo vệ đê điều sẽ không còn là nỗi lo của tỉnh. Tuy nhiên làm như vậy, vô hình trung tỉnh Cà Mau sẽ mất đi đến hơn 60ha đất. Đó là chưa kể công tác di dời tái định cư cho trên 1.000 dân chịu tác động bởi con đê mới” - ông Dũng kể.

Một đoạn đê không có bờ kè, do không còn bãi bồi, rừng ngập mặn nên đê có nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào.

Ông Dũng đem ý kiến này trao đổi với lãnh đạo Sở NNPTNT và Chi cục Thủy lợi thì được trả lời không nhất thiết phải dời đê. “Nhưng nếu không dời đê thì phải làm thế nào để bảo vệ đê?” - ông Dũng hỏi. Câu trả lời sau đó của Sở NNPTNT và Chi cục Thủy lợi là: Tái tạo bãi bồi, trồng rừng ngập mặn.

Ông Tô Quốc Nam - Phó Giám đốc Sở NNPTNT tỉnh Cà Mau - nhớ lại: “Tôi trực tiếp đi khảo sát nhiều lần và nhận ra rằng, mất rừng, mất bãi bồi thì dù đê có kiên cố cỡ nào cũng không thể chống chọi lại với sóng biển luôn bất ngờ và hung tợn theo từng năm”.

Nói là làm, công trình nghiên cứu “kè ly tâm chắn sóng tạo bãi” được Sở NNPTNT tỉnh Cà Mau thực hiện ngay sau đó và đã có thành công. Dù chỉ là thành công bước đầu, nhưng cũng đủ để lãnh đạo tỉnh Cà Mau bảo vệ vững quan điểm cương quyết giữ đê cũ, không di dời đê vào sâu bên trong đất liền.

Chỉ còn thiếu tiền

Ông Tô Quốc Nam lý giải công trình “kè ly tâm chắn sóng tạo bãi” một cách đơn giản, dễ hiểu: “Kè được xây dựng cách bờ biển 50-100m hướng ra biển. Sử dụng những cọc bêtông ly tâm dự ứng lực cao 6m đóng liền kề hai dãy, mỗi dãy có khoảng cách 1,5m. Phần rỗng cho đá vào để bảo vệ. Khi sóng đánh nước sẽ theo rãnh chảy vào kéo theo lượng phù sa cũng theo vào. Lâu dần phù sa sẽ bồi lắng tạo thành bãi. Khi có bãi cây mắm, cây đước sẽ mọc lên tạo thành thảm rừng ngập mặn ven biển bảo vệ đê”.

Đơn giản có vậy, nhưng trong thực tế thi công không dễ. Do điều kiện thi công hầu hết trên biển nên rất khó khăn. Mỗi năm chỉ thi công được vài tháng ngay mùa biển lặng. Mùa mưa bão, sà lan, cần cẩu không thể ra biển để tập kết vật tư, đóng bêtông được.

Có mặt cùng với đoàn khảo sát do UBND tỉnh Cà Mau tổ chức, tôi thấu hiểu ý chí của những người tiên phong trong việc chọn công nghệ, cách làm mới để bảo vệ đê biển. Đoạn kè ly tâm chắn sóng tạo bãi dài 300m được thí điểm thực hiện từ năm 2011 cho đến nay đã hoàn toàn bảo vệ được đoạn đê Hương Mai - đoạn sạt lở nghiêm trọng nhất. Những bãi bồi đã hình thành. Cây đước, cây mắm đã bắt đầu đâm chồi vươn lên...

Ông Dương Tiến Dũng nhận định: “Cho đến nay, làm kè theo phương pháp kè bêtông chắn sóng tạo bãi là hiệu quả nhất. Qua hơn 1 năm thực hiện thí điểm cho thấy, chẳng những đê không bị sạt lở mà còn tạo được bãi bồi ven biển, một cơ sở chắc chắn để bảo vệ đê biển vùng ngập mặn ven biển phía nam. Chúng tôi đang kiến nghị với T.Ư cho phép Cà Mau thực hiện đại trà tại dự án đầu tư xây dựng công trình kè chống sạt lở biển Tây với chiều dài 6.422m. Nếu thực hiện một cách đồng bộ thì biển Tây không còn nỗi lo sạt lở mỗi khi đến mùa biển động”.

Tuy nhiên, nguồn kinh phí để xây dựng toàn tuyến đê này bằng phương pháp nói trên lên đến trên 3.000 tỉ đồng - một con số vượt quá tầm tay của tỉnh Cà Mau. Đó là chưa nói đến việc để hoàn thành toàn tuyến đê biển Tây có chiều dài 98km, Cà Mau cần đến hàng chục ngàn tỉ đồng.

“Đầu tư một lần thì thấy số tiền lớn, song mấy chục năm nay chúng ta đã làm kè bằng rọ đá dù tốn ít tiền, nhưng vài năm lại làm một lần. Tính chung lại, số tiền còn cao gấp nhiều lần. Hơn nữa độ an toàn không cao” - ông Dũng nói.

Mọi thứ đã sẵn sàng. Lãnh đạo tỉnh Cà Mau chỉ chờ có mỗi tiền để thực hiện một giấc mơ có thật: Nếu dự án trên được thực hiện, tỉnh này lấn ra biển đến hơn 20ha đất. Và sau khi làm tròn sứ mạng tạo bãi, những cọc bêtông ấy sẽ được nhổ lên và tiếp tục cắm xa ra biển 50m nữa, cứ thế, dần dần lấn biển tạo bãi bồi cho cây rừng sinh sôi. Và câu chuyện vỡ đê hay “biển ngoạm” ở Cà Mau sẽ dần lùi vào dĩ vãng.

Chủ tịch Nước đề nghị bố trí vốn để Cà Mau thực hiện dự án

Trong chuyến thị sát tuyến đê biển Tây - Cà Mau ngày 7.4 mới đây, Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang đề nghị Bộ NNPTNT phối hợp với các bộ, ngành bố trí đủ vốn từ các chương trình để Cà Mau thực hiện kè đê biển khẩn cấp theo phản ánh của tỉnh. Chủ tịch Nước cũng đề nghị cần kêu gọi thêm các nguồn vốn xây dựng bờ kè, đê biển; nghiên cứu áp dụng phương pháp kè đê biển, vừa bảo vệ được tính mạng, đời sống sản xuất của người dân, vừa tạo thêm bãi bồi, trồng rừng ngập mặn ven biển.