Đó là vấn đề được các ĐBQH đặt ra khi Quốc hội thảo luận ở tổ về Dự án Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (sửa đổi) diễn ra ngày 27/10. Dự thảo Luật có 9 chương, 78 điều. So với Luật cũ năm 2009 thì Dự thảo Luật đã sửa đổi 42/67 điều, bỏ 20 điều và quy định mới 36 điều.

Tranh quyt lam cam chiu - Anh 1

Chánh án TAND tối cao Nguyễn Hòa Bình phát biểu tại buổi họp chiều 27/10.

Xác định rõ chủ thể có trách nhiệm giải quyết bồi thường

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long, Nhà nước chỉ bồi thường sau khi có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và có yêu cầu bồi thường.

Trường hợp người bị thiệt hại có một phần lỗi trong việc gây ra thiệt hại thì Nhà nước chỉ bồi thường phần thiệt hại sau khi trừ đi phần thiệt hại tương ứng với phần lỗi của người bị thiệt hại.

Việc giải quyết yêu cầu bồi thường phải được thực hiện tại cơ quan giải quyết bồi thường theo quy định của Luật này trước khi khởi kiện ra Tòa án.

Trường hợp có yêu cầu giải quyết bồi thường trong quá trình giải quyết khiếu nại, trong tố tụng thì cơ quan, người có thẩm quyền không xem xét, giải quyết trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Dưới góc độ cơ quan thẩm tra, Ủy ban Pháp luật cho rằng, việc giải quyết bồi thường cần tôn trọng sự thỏa thuận của các bên, không nên hành chính hóa thủ tục giải quyết bồi thường.

Vì vậy, bên cạnh trình tự giải quyết yêu cầu bồi thường theo quy định của Luật này thì quyền yêu cầu bồi thường có thể được thực hiện kết hợp trong quá trình giải quyết khiếu nại hoặc trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính theo các luật khác có liên quan mà không nên hạn chế chỉ theo Luật này.

Điều quan trọng là các bên phải thống nhất về các thiệt hại được bồi thường, mức bồi thường; việc xác định thiệt hại và chứng minh các thiệt hại phải rõ ràng, minh bạch, bảo đảm lợi ích của Nhà nước cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị thiệt hại.

Ông Nguyễn Khắc Định, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật cho rằng, Dự thảo Luật cần xác định rõ chủ thể có trách nhiệm giải quyết bồi thường, nguồn kinh phí bồi thường.

Các quy định về trình tự, thủ tục bồi thường cần bảo đảm đơn giản, thuận tiện, chặt chẽ, đúng pháp luật. Bên cạnh đó theo ông Định, để tạo điều kiện thuận lợi cho người bị thiệt hại trong việc lựa chọn hình thức giải quyết yêu cầu bồi thường, cần nghiên cứu bổ sung quy định cá nhân, tổ chức bị thiệt hại khi đã có văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường thì có quyền lựa chọn hoặc khởi kiện yêu cầu bồi thường tại Tòa án hoặc giải quyết theo trình tự, thủ tục quy định tại Luật này.

Cơ quan nào làm sai phải đứng ra bồi thường

ĐB Nguyễn Hòa Bình (Quảng Ngãi), Chánh án Tòa án nhân dân tối cao cho rằng, trên thực tế từ xưa đến nay, theo Luật Bồi thường nhà nước cũ chủ yếu là bồi thường trong lĩnh vực tư pháp hình sự, oan sai. Còn trong lĩnh vực dân sự, hành chính là chưa có. Thế nên giờ chúng ta mở thêm cả các quyết định hành chính thì đây là phạm vi chúng ta chưa có kinh nghiệm.

Theo ông Bình, riêng về lĩnh vực hình sự chúng ta làm nhiều năm nay, và dù có kinh nghiệm nhưng vẫn khó khăn. Nếu như chúng ta bồi thường theo đúng quy định của Luật, Bộ Tài chính hướng dẫn thì phải có đầy đủ giấy tờ, xác nhận chi tiêu chuyện nọ, chuyện kia.

Nếu mà căn theo hướng dẫn của Bộ Tài chính thì được bồi thường, không có bao nhiêu cả thì lúc đó lại lên tiếng. Ví dụ như vụ ông Huỳnh Văn Nén ở Bình Thuận, nếu kẻ ra như đúng quy định của Bộ Tài chính thì dư luận sẽ đặt ra câu hỏi là sao mười mấy năm lại chỉ có bấy nhiêu?

Nếu như chúng ta vận dụng số tiền quá nhiều thì cũng có một luồng dư luận khác lên án là tại sao tiền của Nhà nước mất như thế?

Cũng theo ông Bình, việc thu hồi tiền bồi thường phải có định lượng là từ 30-50 tháng lương, nhưng thu hồi của ai thì việc này chưa được giải quyết?

“Tôi nói một vụ án oan của ông Chấn hay ông Nén là lỗi tổng hợp. Có lỗi của điều tra viên, kiểm sát viên và của tòa án. Thế bây giờ, anh thu hồi thì không thể nói là lỗi của mình ông tòa”-ông Bình dẫn chứng, đồng thời đề nghị, vì có giai đoạn điều tra nên cơ quan điều tra phải đến xin lỗi, ông điều tra viên phải bị kỷ luật; vì có giai đoạn truy tố nên ông viện kiểm sát phải xin lỗi, bồi thường và khi xử lý kỷ luật phải xử lý cả kiểm sát viên, điều tra viên. Đến giai đoạn xét xử, ông tòa phải xin lỗi bồi thường. Như vậy, phải xử lý cả 3 ông này”. - ông Bình quả quyết.

Trong khi đó, ĐB Trần Thị Quốc Khánh (Hà Nội) cho rằng, cơ quan nào có người làm sai thì phải chịu trách nhiệm, tránh quýt làm cam chịu, người này làm ra nhưng người khác phải chịu trách nhiệm.

Cơ quan nào có nhiều người làm sai thì người đứng đầu phải chịu trách nhiệm.

V.Thắng