Toan van Bo truong Cong thuong tra loi chat van tai QH - Anh 1

Quốc hội nghe báo cáo kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri gửi đến kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII. Chất vấn và trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân chủ trì

Nguyễn Thị Kim Ngân - Chủ tịch Quốc hội

Theo chương trình kỳ họp thứ 2 bắt đầu từ sáng hôm nay Quốc hội sẽ dành 2,5 ngày để tiến hành hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn. Nội dung này sẽ được phát thanh và truyền hình trực tiếp trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam, kênh Truyền hình Quốc hội và Đài tiếng nói Việt Nam, để cho đồng bào và cử tri cả nước theo dõi.

Tính đến cuối ngày 14 tháng 11, đã có 89 phiếu chất vấn gửi đến các thành viên Chính phủ với 100 câu hỏi chất vấn của 44 vị đại biểu Quốc hội gửi đến Thủ tướng Chính phủ, các Bộ trưởng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thông qua phiếu xin ý kiến đại biểu Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội cũng đã nhận được 152 vấn đề mà đại biểu Quốc hội đề xuất để chất vấn tại kỳ họp này. Bên cạnh đó theo Báo cáo của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ auốc Việt Nam đã có 2.986 ý kiến và kiến nghị của cử tri cả nước gửi đến Kỳ họp thứ 2 của Quốc hội.

Tại kỳ họp này, các đại biểu cũng đã thảo luận rất nhiều nội dung liên quan đến tình hình kinh tế - xã hội của đất nước và qua hoạt động giám sát tối cao đòi hỏi phải có những giải pháp thiết thực, đồng bộ để nâng cao hơn nữa hiệu quả trong công tác quản lý điều hành. Đây là những cơ sở rất quan trọng để Ủy ban thường vụ Quốc hội lựa chọn và trình Quốc hội quyết định nội dung những vấn đề nào sẽ được chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp này.

Kính thưa Quốc hội, thời gian qua thông qua hoạt động chất vấn nói riêng và hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, các Bộ trưởng, trưởng các cơ quan, trưởng ngành đã quan tâm rất nhiều đến lĩnh vực được phân công phụ trách và đã tích cực khắc phục những hạn chế, bất cập trong quản lý để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đây là kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV tiến hành hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn theo quy định của Luật giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, luật này mới có hiệu lực từ ngày 01/7/2016.

Chúng ta có thể thấy thời gian tiếp nhận nhiệm vụ và điều hành của các thành viên Chính phủ, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tổng kiểm toán Nhà nước thì cũng chưa nhiều, chỉ một số đồng chí từ tháng 3 và một số vừa được bầu vào kỳ họp thứ nhất.

Căn cứ vào quy định của luật, vào cách thức tiến hành chất vấn được kế thừa và đổi mới theo hướng chúng ta lấy những nhóm vấn đề làm trọng tâm, những nội dung liên quan đến lĩnh vực quản lý, điều hành của ai thì người đó sẽ trực tiếp trả lời. Việc chất vấn, trả lời chất vấn trên tinh thần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, tăng cường đối thoại, tranh luận, bám sát và đi đến cùng nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc trong đời sống một cách thiết thực, hiệu quả nhất và đáp ứng yêu cầu của cử tri và nhân dân mong mỏi. Các chất vấn khác mà không nằm ngoài các vấn đề thì các Bộ trưởng, các thành viên Chính phủ cũng sẽ tiếp nhận và sẽ trả lời bằng văn bản sau.

Tại kỳ họp này, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã trình Quốc hội quyết định tiến hành chất vấn đối với 4 nhóm vấn đề thuộc các lĩnh vực của các bộ, Bộ Công thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ và các Bộ trưởng của các bộ trên sẽ trả lời trực tiếp. Trong quá trình các Bộ trưởng trả lời, sau đó Thủ tướng Chính phủ sẽ báo cáo với Quốc hội và trực tiếp trả lời chất vấn các câu hỏi của đại biểu Quốc hội tại hội trường. Trong quá trình các Bộ trưởng cũng như Thủ tướng Chính phủ trực tiếp trả lời chất vấn thì các bộ, các ngành có liên quan đến những vấn đề thì chúng ta có thể mời để làm rõ thêm, hoặc theo yêu cầu của Chính phủ, của Thủ tướng đề nghị Bộ trưởng sẽ báo cáo chi tiết hơn, cụ thể hơn từng vấn đề đó.

Thưa Quốc hội, thời gian dành cho chất vấn tại kỳ họp này không nhiều, chỉ có 2,5 ngày và một số đại biểu Quốc hội đề nghị tăng lên 3 ngày thì Ủy ban thường vụ Quốc hội đề nghị tại kỳ họp này chúng ta giữ nguyên thời gian 2,5 ngày, bắt đầu từ sáng hôm nay. Để cho hoạt động chất vấn đạt được kết quả yêu cầu như mong muốn, đề nghị các vị đại biểu Quốc hội đặt câu hỏi ngắn, gọn, rõ ý và có thể nói chúng ta không bình luận, giải thích nhiều trong câu hỏi. Không đặt câu hỏi để mang tính chỉ tìm hiểu thông tin xin Bộ trưởng cho biết vấn đề này, vấn đề kia mà hỏi thẳng vào trách nhiệm, trách nhiệm của Bộ trưởng trong công tác quản lý, điều hành lĩnh vực, ngành được phân công phụ trách. Mỗi một câu hỏi tối đa không quá 2 phút. Trường hợp còn có vấn đề cần phải tranh luận, hoặc không hài lòng với trả lời của Bộ trưởng thì đại biểu có thể đưa biển tranh luận nhưng Đoàn Chủ tịch đề nghị chúng ta tranh luận mỗi một người một lần, vì để dành thời gian cho các đại biểu khác tiến hành chất vấn, cũng như dành thời gian cho các thành viên Chính phủ trả lời chất vấn. Nếu một người chúng ta vừa chất vấn, vừa tranh luận hai, ba lần thì sẽ không đảm bảo thời gian cho các đại biểu khác.

Đề nghị các Bộ trưởng, các thành viên Chính phủ sẽ trả lời cũng ngắn, gọn đi vào đúng trọng tâm vấn đề mà đại biểu đặt ra câu hỏi. Những vấn đề phải có số liệu chứng minh hay những vấn đề cần phải có diễn giải, giải trình nhiều thì các Bộ trưởng có thể nói về những chủ trương, chính sách và giải pháp của bộ, còn những chi tiết cần phải giải trình rõ thì Bộ trưởng có thể sau phiên chất vấn này gửi báo cáo để cho đại biểu Quốc hội nắm rõ hơn vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Sau hoạt động chất vấn, Quốc hội sẽ ban hành nghị quyết để nâng cao năng lực điều hành, thi hành nghị quyết của Quốc hội và có cơ sở để các đại biểu Quốc hội, các đoàn đại biểu Quốc hội giám sát lời hứa của các thành viên Chính phủ.

Để có thêm thông tin hoạt động cho phiên chất vấn này, xin mời Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội, Trưởng ban Dân nguyện Nguyễn Thanh Hải sẽ trình bày Báo cáo về kết quả giám sát việc thực hiện kiến nghị của cử tri gửi đến đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII.

Nguyễn Thanh Hải - Trưởng Ban dân nguyện

Trình bày Báo cáo về kết quả giám sát việc thực hiện kiến nghị của cử tri gửi đến đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIII - Có văn bản.

Nguyễn Thị Kim Ngân - Chủ tịch Quốc hội

Quốc hội bắt đầu thực hiện phiên chất vấn. Theo chương trình chất vấn đã gửi đến các vị đại biểu Quốc hội, tại phiên chất vấn sáng hôm nay, Quốc hội sẽ tiến hành chất vấn Bộ trưởng Bộ Công thương Trần Tuấn Anh về nhóm vấn đề thứ nhất với các nội dung sau đây:

Một, đánh giá tổng thể phương án xử lý các dự án nhà máy thua lỗ, kém hiệu quả, các dự án đã có quyết định đầu tư nhưng không triển khai để hoang hóa, lãng phí, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Hai, giải pháp củng cố hệ thống bán lẻ hàng hóa thích ứng với hội nhập quốc tế, kiểm soát kinh doanh đa cấp, quản lý thị trường, phòng chống buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc.

Ba, chính sách đột phá phát triển ngành ô tô theo định hướng đầu tư của nhà nước và các cam kết hội nhập quốc tế. Phương án tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng quy hoạch các công trình thủy điện, thủy lợi và đảm bảo an toàn xả lũ trong thời gian tới.

Trước khi đại biểu Quốc hội hỏi, xin mời Bộ trưởng có khoảng 3 phút để phát biểu.

Trần Tuấn Anh - Bộ trưởng Bộ Công thương

Trước tiên, tôi xin được chân thành cảm ơn Quốc hội, đại biểu Quốc hội và cử tri đã dành cho tôi cơ hội và vinh dự được là Bộ trưởng đầu tiên trả lời chất vấn trong phiên trả lời chất vấn ngày hôm nay. Mặc dù tôi mới là Bộ trưởng đã được Quốc hội phê chuẩn qua hai nhiệm kỳ, nhưng thực tế đảm nhận chức vụ cũng mới được có khoảng 7 tháng nay và bản thân tôi trong lĩnh vực công việc của Bộ Công thương một bộ đa ngành, đa lĩnh vực thì công việc có thể nói rất lớn, rất rộng, rất sâu. Quá trình công tác và cống hiến của mình mặc dù đã có được những kinh nghiệm, có được hiểu biết và có những quá trình đóng góp, cống hiến. Tuy nhiên, chắc sẽ còn rất nhiều hạn chế so với yêu cầu và nhất là sẽ được thể hiện ra trong những phiên chất vấn của Quốc hội với sự giám sát của đồng bào, cử tri cả nước. Nhưng vừa là góc độ của một Bộ trưởng phải đứng đầu của một ngành, chúng tôi rất hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc thực thi những nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Nhân dân giao phó.

Chúng tôi cũng cam kết dù trong dù khuôn khổ của chất vấn hay sau chất vấn chúng tôi sẽ luôn luôn làm hết tinh thần trách nhiệm của mình để xây dựng tập thể đội ngũ công chức, viên chức của các ngành có chất lượng, hiệu quả và thực thi tốt các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước, cũng như thực hiện những nhiệm vụ đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội để xây dựng đất nước giàu mạnh, phục vụ cho đồng bào, cử tri và nhân dân cả nước có một cuộc sống tốt đẹp hơn nữa và cho những mục tiêu phát triển của đất nước.

Trong góc độ như vậy hôm nay chúng tôi cũng một lần nữa xin được bày tỏ lời cảm ơn đến tất cả các đại biểu Quốc hội, những người đã tín nhiệm và đã phê chuẩn cho chúng tôi, các bộ trưởng và thành viên của Chính phủ thông qua hai kỳ bỏ phiếu vừa qua. Đồng thời cũng như tôi vừa trình bày, dành cho chúng tôi cơ hội để trả lời chất vấn trong ngày hôm nay.

Trong phiên chất vấn ngày hôm nay, Bộ Công thương cũng vinh dự là một trong bộ nhận được nhiều sự quan tâm của đại biểu Quốc hội, qua đó chính là của đồng bào cử tri của cả nước. Chúng tôi hy vọng trong buổi sáng ngày hôm nay, bằng những sự chuẩn bị cũng như những hiểu biết của mình trong quá trình công tác ở ngành, cùng với tập thể lãnh đạo và cán bộ công chức, viên chức của Bộ Công thương, chúng tôi sẽ cố gắng cung cấp đầy đủ, rõ ràng vào những nội dung được đề cập đến trong chất vấn. Tuy nhiên, cũng có thể có những vấn đề chúng tôi nắm chưa đầy đủ, chưa rõ nhưng vẫn trong phạm vi trách nhiệm và thẩm quyền của bộ, cũng như phối hợp với các bộ, ngành khác và các cơ quan khác. Chúng tôi xin hứa sẽ tiếp thu và sẽ có văn bản giải trình đầy đủ, cụ thể hơn để đáp ứng được yêu cầu của đại biểu Quốc hội trong phần chất vấn.

Đặc biệt, từ sau phần chất vấn, chúng tôi hiểu rằng những yêu cầu cụ thể cho việc tiếp tục hoàn thiện và kiện toàn bộ máy, cũng như hoàn thiện về các công tác quản lý nhà nước, đặc biệt là nâng cao hiệu lực, hiệu quả bộ máy của chúng tôi để cho một Chính phủ liêm chính, kiến tạo sẽ hoàn thành được nhiệm vụ của mình là những yêu cầu rõ ràng và có tính nguyên tắc. Vì vậy, một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn Quốc hội và được phục vụ các câu hỏi chất vấn để trao đổi cùng với đại biểu Quốc hội. Xin trân trọng cảm ơn!

Nguyễn Tiến Sinh - Hòa Bình

Là người nêu vấn đề đầu tiên, tôi xin chúc đồng chí Bộ trưởng sẽ thành công trong phiên trả lời chất vấn này và thành công trong nhiệm kỳ công tác Bộ trưởng của mình.

Tôi xin gửi tới Bộ trưởng một vấn đề, Báo cáo với Quốc hội về nguyên nhân của sự thua lỗ, yếu kém và kém hiệu quả của những siêu dự án do doanh nghiệp nhà nước đầu tư và do Bộ quản lý. Bộ trưởng đã thẳng thắn chỉ rõ, ngoại trừ những hành động cố ý vi phạm pháp luật của nhà nước trong hoạt động quản trị cũng như điều hành các hoạt động đầu tư tại doanh nghiệp nhà nước. Theo tôi hiểu, báo cáo của Bộ trưởng có sai phạm trong công tác quản trị của doanh nghiệp đối với các cơ quan quản trị doanh nghiệp và cũng có sai phạm trong công tác quản lý hoạt động điều hành đầu tư tại doanh nghiệp của các cơ quan quản lý nhà nước.

Tôi xin đề nghị Bộ trưởng làm rõ hơn những sai phạm này và đâu là trách nhiệm của cơ quan quản trị tại doanh nghiệp khi xây dựng các dự án kém hiệu quả và đặc biệt đâu là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc quản lý đầu tư tại doanh nghiệp. Bộ trưởng có kiến nghị gì với Quốc hội và Chính phủ để khắc phục những bất cập trong công tác quản lý đầu tư tại doanh nghiệp nhà nước. Không để lặp lại tình trạng con voi chui lọt lỗ kim như trong thời gian vừa qua đã xảy ra ở công tác quản lý của Bộ Công thương. Xin hết ý kiến.

Nguyễn Thị Kim Thúy - TP Đà Nẵng

Tôi xin gửi tới Bộ trưởng một vấn đề sau đây. Cách đây 7 năm khi dư luận và nhiều đại biểu Quốc hội lo lắng về hiệu quả kinh tế và sự an toàn của các công trình khai thác bauxite ở Tây Nguyên, Bộ Công thương đã có văn bản giải trình và cam kết trước Quốc hội. Thực tế hiện nay cho thấy, những lo lắng của dư luận và đại biểu là hoàn toàn đúng thể hiện qua việc thua lỗ, xảy ra một số sự cố tràn bùn đỏ và hóa chất v.v...

Vậy, Bộ trưởng đánh giá những ý kiến giải trình cam kết trước đây của bộ như thế nào, Bộ trưởng có giải pháp gì cho vấn đề này? Tôi xin hết, xin cám ơn Quốc hội. Xin cám ơn Bộ trưởng.

Võ Đình Tín - Đắk Nông

Hiện nay tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ trên thị trường ngày càng nhiều nhưng lực lượng chức năng không kiểm soát nổi nhất là phân bón nhập lậu, phân bón giả tràn lan đã và đang tác hại nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực, sức khỏe của nhân dân và môi trường mưu sinh. Tinh vi hơn các cơ sở sản xuất phân bón giả không đảm bảo chất lượng của tỉnh này đem bán cho đại lý ở tỉnh kia với giá rẻ để thực hiện các hành vi phạm pháp.

Các đối tượng đã kinh doanh phân bón giả kém chất lượng, đã sử dụng nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Ví dụ họ gắn nhãn hiệu trên bao bì tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng nhưng bán với giá thấp, trộn hàng giả với hàng thật, áp dụng khuyến mại, bán trả tiền sau cho các cửa hàng nhỏ, lẻ ở các vùng nông thôn. Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, hiện nay cả nước có hơn 60 công ty tổng hợp, sản xuất kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng bán ra thị trường, trên 48 tỉnh, thành phố trong cả nước. Gần 40.000 vụ vi phạm về phân bón giả, phân bón kém chất lượng nhưng con số này chưa thấm vào đâu so với lượng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn ngày càng tuồn ra thị trường mặc dù lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát. Đối tượng phạm pháp nhởn nhơ, xem thường pháp luật, nhân dân điêu đứng, nhiều gia đình mất vốn tiếp tục đầu tư sản xuất cho kỳ sau.

Vì sao hành vi sản xuất, buôn bán phân bón giả không có giá trị sử dụng, phân bón không đảm bảo chất lượng, thiếu hàm lượng các chất dinh dưỡng so với tiêu chuẩn công bố áp dụng, không đạt mức sai số, định lượng cho phép so với quy định, phân bón giả mạo nhãn hiệu đã được bảo hộ vẫn đang diễn ra phổ biến nhưng không được xử lý vấn nạn này. Bởi lẽ, trên thực tế, các vụ việc được phát hiện xử lý trong suốt thời gian qua không thấm vào đâu. Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp về vấn nạn này như thế nào để lập lại trật tự thị trường phân bón, trách nhiệm này thuộc về tổ chức, cá nhân nào, trong thời gian qua, các cơ quan chức năng đã xử lý hành chính bao nhiêu vụ, chuyển cơ quan điều tra bao nhiêu vụ vi phạm.

Trần Thị Dung - Điện Biên

Chưa bao giờ tính mạng người dân lại mỏng manh trước thiên tai và nhân tai đến thế. Chết người trắng tay là hậu quả đau lòng của người dân vùng hạ lưu, từ những sai phạm trong quy trình vận hành các công tình thủy điện Hố Hô và thủy điện An Khê - Kanak. Ngày 25/5/2011 thủy điện An Khê bất ngờ xả lũ, làm người dân vùng hạ lưu thiệt hại hàng chục tỷ đồng. Tháng 11/2013 người dân thị xã An Khê cũng thiệt hại trên chục tỷ đồng, ngày 1/11 vừa qua cũng xả nước và không thông báo khiến người dân ngập tràn trong lũ. Thủy điện Hố Hô xả nước lũ làm chết 20 người, mấy ngày sau lại tiếp tục xả lũ. Đề nghị Bộ trưởng cho biết Bộ trưởng sẽ xử lý sai phạm trên như thế nào, bao giờ người dân sẽ nhận được đền bù thiệt hại.

Thứ hai, việc thực hiện rà soát, quy hoạch các công trình thủy điện theo Nghị quyết 62 năm 2013 của Quốc hội khóa 13 được thực hiện đến đâu, những bất cập xoay quanh vận hành đúng quy trình tại các nhà máy thủy điện đó, theo Bộ trưởng trong thời gian tới có được loại bỏ không và người dân liệu có được sống trong môi trường an lành không? Giải pháp của Bộ trưởng trong vấn đề xả lũ như thế nào. Xin hết. Xin cảm ơn Bộ trưởng.

Trần Tuấn Anh - Bộ trưởng Bộ Công thương

Trước tiên, tôi xin cảm ơn các câu hỏi của các đại biểu Quốc hội đã nêu. Ở đây có 4 câu hỏi và trong 4 lĩnh vực đều là những lĩnh vực đang gây những bức xúc và sự quan tâm chung của xã hội, đặc biệt là cử tri cả nước và cũng như đã được báo cáo và được trao đổi tại Quốc hội trong kỳ họp lần này. Về các nội dung, tôi xin phép trả lời cụ thể như sau:

Thứ nhất, đối với câu hỏi của đại biểu quốc hội Sinh đoàn Hòa Bình. Đối với 5 dự án thua lỗ và tồn đọng còn nhiều vướng mắc mà trong quá trình triển khai thực hiện, trong lĩnh vực Bộ Công thương thực hiện chức năng quản lý nhà nước và chức năng quản lý ngành thì như báo cáo của Bộ Công thương thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ đã gửi đến các đại biểu Quốc hội chúng tôi đã đánh giá sơ bộ. Tuy nhiên, ở đây chúng tôi hiểu rằng các đại biểu Quốc hội và đồng bào, cử tri mong muốn làm rõ hơn nữa những nguyên nhân và vấn đề tồn tại bất cập, đặc biệt những hướng xử lý và khắc phục, trong đó có cả những bài học kinh nghiệm để xem xét trách nhiệm của chúng ta, tránh tình trạng tiếp tục xảy ra trong tương lai.

Xin được báo cáo Quốc hội, 5 dự án này đều được xem xét phê duyệt chủ trương đầu tư và thực hiện hoạt động đầu tư từ những năm 2003- 2008 và kéo dại cho đến nay trong nhiều lĩnh vực từ xơ sợi phục vụ công nghiệp dệt may cho đến lĩnh vực của đạm phục vụ cho sản xuất phân bón, cũng như lĩnh vực xăng ethanol là xăng sinh học rồi sau đó các lĩnh vực về gang thép v.v.... Trong từng lĩnh vực, từng dự án cụ thể thì báo cáo các đại biểu Quốc hội đi sâu vào phân tích do tính chất đặc thù của ngành cũng như tính chất dự án thì nó có những diễn biến khác nhau và kéo dài qua nhiều thời kỳ và có nhiều nguyên nhân khác nhau nên đi đánh giá chung tổng thể thì rất khó. Chúng tôi xin lược một số qua nghiên cứu và đánh giá phân tích. Chúng tôi thấy có một số vấn đề như báo cáo Quốc hội và nay xin báo cáo bổ sung thêm.

Một là tất cả các dự án này đều có quá trình triển khai, đầu tư từ sau khi phê duyệt chủ trương đầu tư là kéo dài và kéo dài so với thời hạn của dự án đầu tư đã được thẩm định và phê duyệt. Tôi lấy ví dụ như dự án xơ sợi Đình Vũ hay vụ án xăng ethanol Phú Thọ và các dự án xăng ethanol khác hoặc dự án đạm Ninh Bình, dự án đạm Ninh Bình không những kéo dài trong quá trình đầu tư mà cho đến nay không quyết toán được đầu tư mặc dù nhà máy đã đi vào vận hành.

Thứ hai, có điểm chung cho tất cả các dự án này là đều rơi vào thời điểm có những biến động của thị trường thế giới nên khi kéo dài quá lâu, vượt quá thời hạn của chủ trương đầu tư, của dự án được phê duyệt đầu tư dẫn đến thị trường thế giới tác động ảnh hưởng mạnh vào các nội dung cũng như việc thực hiện dự án. Cụ thể, thị trường nguyên nhiên liệu cũng như thị trường hàng hóa nói chung của thế giới đã có những biến động. Ví dụ, dầu khí, những sản phẩm của dầu, dầu thô từ mức hơn 100 đô la Mỹ 1 thùng, thậm chí lên đến 147 đôla Mỹ/1 thùng, những năm trước 2008 sau đó tụt và bây giờ giữ ở mức thấp chỉ còn khoảng hơn 40 đôla Mỹ 1 thùng. Như vậy đã tác động đến thị trường thế giới và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tính khả thi của dự án. Ví dụ, dự án đạm Ninh Bình sản xuất phân bón từ than, khí hóa than không thể cạnh tranh với các nhà máy đạm sản xuất từ khí, hoặc ví dụ các dự án về xơ sợi Đình Vũ không thể cạnh tranh nổi với các sản phẩm nhập ngoại mà đã được khấu hao và có giá thành rất thấp của các sản phẩm xơ sợi nhập ngoại từ bên ngoài vào và sản xuất cũng nguồn của sản phẩm dầu mỏ.v.v...Đó là đặc điểm thứ hai.

Thứ ba, nói về những hạn chế, tồn tại đã có một số nguyên nhân đều có điểm chung dẫn đến tình trạng kém hiệu quả và còn những tồn đọng, vướng mắc thậm chí cả những vi phạm. Năng lực của chủ đầu tư mà ở đây chúng ta tự khẳng định theo phân cấp của khung pháp lý của chúng ta và về mặt thể chế thì các tập đoàn, các Tổng Công ty 91 khi được phê duyệt chủ trương đầu tư của Chính phủ đều là người trực tiếp thực hiện hoạt động quản lý về dự án đầu tư. Với tư cách là chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm trực tiếp trong phê duyệt, thẩm định về phương án đầu tư cũng như những nội dung cụ thể của báo cáo khả thi và những quyết định đầu tư đó, kể cả về công nghệ cũng như việc tổ chức thực hiện đầu tư với chức năng của các thành phần khác là tư vấn, giám sát, nhà thầu.v.v... năng lực còn hạn chế của các ban quản lý dự án, của các đối tượng trực tiếp được phân công giao nhiệm vụ quản lý các dự án đã thể hiện trong các dự án. Ví dụ, đạm Ninh Bình, xơ sợi Đình Vũ.

Thứ tư, năng lực của chúng ta cho việc tổ chức, đàm phán, ký kết và quản lý các hợp đồng để thực hiện các dự án này, có nghĩa là liên quan đến năng lực, khả năng thực hiện của các nhà thầu, trong đó có cả các nhà thầu nước ngoài. Chính những sự hạn chế của nguồn nhân lực và những điều kiện của chúng ta đã dẫn đến các dự án này bị kéo dài. Việc thực hiện không được suôn sẻ và không đúng, thậm chí trong nhiều dự án không thực hiện được đúng quy định của hợp đồng cũng như các nội dung của dự án đầu tư đã được phê duyệt. Trong quá trình triển khai thực hiện các dự án có nhiều vướng mắc lớn, thậm chí liên quan đến các nhà thầu nước ngoài đã đòi hỏi phải có sự can thiệp, tham dự của các bộ quản lý, của các cơ quan quản lý của nhà nước ở các cấp.

Tuy nhiên, những giải pháp đó cũng không mang lại hiệu quả vì nhiều lý do. Chính vì vậy, tính cho đến nay các dự án từ gang thép Thái Nguyên, sơ sợi Đình Vũ, Ethanol, xăng sinh học, cũng như đạm Ninh Bình, v.v... đều có những tồn tại, vướng mắc, đó là hiệu quả kinh tế không còn. Giả sử các dự án đó đưa vào triển khai thực hiện, vận hành thương mại thì cũng không có đủ điều kiện để cạnh tranh. Thậm chí một số dự án doanh thu không bù đủ cho bên phí. Vì vậy, ở đây đối với quan điểm của Chính phủ cũng như của các bộ, ngành, khi chúng ta tổ chức đánh giá các vấn đề tồn tại của các dự án này chúng ta phải đánh giá đầy đủ các nguyên nhân khách quan và chủ quan. Căn cứ vào các quy định chung của pháp lý để làm rõ những trách nhiệm, cũng như bài học kinh nghiệm rút ra. Ở đây, tôi xin đề cập đến một số nội dung cơ bản theo nguyên tắc chỉ đạo của Chính phủ.

Thứ nhất, các giải pháp cho các dự án này cần phải được nghiên cứu xem xét một cách toàn diện, tổng thể, phù hợp với khuôn khổ quy định của pháp lý cũng như những nguyên tắc của kinh tế thị trường, nhưng phải đảm bảo được mục tiêu bảo vệ những lợi ích tài sản và lợi ích của Nhà nước, cũng như của các doanh nghiệp Nhà nước trong các dự án này.

Thứ hai, những giải pháp phải dựa trên nguyên tắc của kinh tế thị trường, phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế thị trường và của hội nhập quốc tế, phù hợp với cam kết hội nhập quốc tế của chúng ta.

Thứ ba, phải xem xét để làm rõ trách nhiệm và có hướng khắc phục một cách triệt để thông qua những quy định chung của pháp lý bao gồm: Từ bán dự án, cho thuê hoặc tiếp tục có những phối hợp để cổ phần hóa hoặc giao lại trách nhiệm cho những doanh nghiệp để cùng khai thác hoặc tiếp tục hoàn chỉnh dự án để khai thác. Thậm chí có thể phải tuyên bố phá sản.

Về những vấn đề này Chính phủ đã chỉ đạo cho các bộ, ngành cần phải phối hợp, đánh giá toàn diện và đồng thời báo cáo với Chính phủ. Cụ thể về dự án gang thép Thái Nguyên, dự án xơ sợi Đình Vũ, các dự án về xăng sinh học, Bộ Công thương phối hợp với các bộ, ngành đều đã có nghiên cứu và có báo cáo giải trình cho Chính phủ và đề xuất một số giải pháp, biện pháp cụ thể. Chính phủ sau phiên họp Quốc hội sẽ chỉ đạo để nghe và cho ý kiến, có những hướng giải quyết, tháo gỡ cũng như xử lý triệt để các dự án này.

Vấn đề thứ hai, phải xem xét xử lý trách nhiệm cũng như bài học kinh nghiệm rút ra, đảm bảo không để tái diễn cũng như xảy ra tình trạng tương tự. Trước hết, về trách nhiệm, chúng ta phải làm cẩn trọng và đánh giá đúng, đầy đủ theo quy định chung của pháp lý. Đặc biệt, từng giai đoạn khác nhau đều có khung pháp lý có sự điều chỉnh và thay đổi. Vì vậy, chúng ta cần đánh giá đúng vào những giai đoạn cụ thể để xem xét rõ trách nhiệm của các cấp, kể cả quản lý nhà nước cũng như của các doanh nghiệp, các chủ đầu tư, các ban quản lý dự án, của các tổ chức và cá nhân.

Đồng thời, bên cạnh đó chúng ta cũng phải phân định, làm rõ những nguyên nhân khách quan và chủ quan, những nguyên nhân có sự vô tình hay cố tình, chủ ý. Vì trong phần báo cáo cách đây mấy ngày tại Quốc hội, chúng tôi cũng đã nêu lên một số quan sát, đánh giá, thậm chí không loại trừ có sự cố tình làm sai, không đúng quy định trong quản trị doanh nghiệp, quản trị của các dự án. Điều đó sẽ được làm rõ trong thời gian tới vì hiện nay các dự án ở mức độ thực hiện khác nhau, đồng thời tính chất, đặc thù khác nhau, chúng ta cần làm rất cẩn trọng, vì vậy, một số dự án đã có kết luận của thanh tra Chính phủ, một số dự án mới có kết luận của kiểm toán nhà nước, một số dự án có kết luận của thanh tra Bộ Tài chính, một số dự án đang chịu thanh tra của Bộ Công thương. Chúng tôi sẽ tổng hợp, báo cáo đầy đủ với Chính phủ và báo cáo cụ thể với đại biểu Quốc hội sau. Tuy nhiên, trách nhiệm, nếu có đặc biệt đối với sự vi phạm pháp luật và đặc biệt có sự cố tình làm sai chắc chắn sẽ bị xét xử, xem xét với trách nhiệm hình sự.

Về những bài học kinh nghiệm, chúng tôi cho rằng trong thời gian tới đây chúng tôi đã đề cập trong báo cáo lần trước, có một số vấn đề rất cần quan tâm.

Một là đối với quản lý của các doanh nghiệp nhà nước, chúng ta cần có đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước cũng như thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các nguồn vốn chủ sở hữu nhà nước tại các doanh nghiệp của nhà nước. Vấn đề này Trung ương cũng cho ý kiến và Chính phủ đang chỉ đạo để tiếp tục xây dựng mô hình trong quản lý về doanh nghiệp nhà nước cũng như chủ sở hữu phần vốn của nhà nước tại các doanh nghiệp này.

Thứ hai, chúng ta phải xác định làm rõ trong khung pháp lý cũng như chủ trương phát triển, vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực về kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực phát triển kinh tế. Quan điểm không phải trong tất cả mọi lĩnh vực nhà nước đều phải có vai trò, tiếp tục tạo ra cơ hội thị trường trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh cho tất cả các thành phần kinh tế khác trên cơ sở tiếp tục xây dựng môi trường kinh doanh và sản xuất bình đẳng, công khai, minh bạch và kiểm soát để đảm bảo khai thác được các nguồn lực sản xuất và tạo điều kiện cho các nguồn lực sản xuất, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Thứ ba, vai trò của các bộ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực, đặc biệt thông qua các quy hoạch về ngành, chiến lược phát triển, cần phải được xem xét làm rõ cũng như đổi mới về phương thức quản lý cũng như chất lượng của công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Những vấn đề lớn liên quan đến mô hình, liên quan đến cách thức làm, tổ chức làm và chất lượng của đội ngũ nhân lực để xây dựng các quy hoạch, các chiến lược về tổ chức quản lý các chiến lược này. Để đảm bảo phát triển bền vững của nhà nước.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện và đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước theo hướng doanh nghiệp hiện đại phù hợp với kinh tế thị trường, phù hợp với xu thế hội nhập của chúng ta và phù hợp với các cam kết của Việt Nam.

Thứ năm, qua những nội dung đã nêu chúng ta cần phải tiếp tục xây dựng và hoàn thiện về khuôn khổ pháp lý và tiếp tục cả về thể chế trong đó bao gồm cả những nội dung phân cấp nhưng kèm theo hậu kiểm và đặc biệt là làm rõ trách nhiệm của các cấp, kể cả đơn vị, các tổ chức và cá nhân trong quá trình thực hiện các dự án đầu tư, kể cả từ chủ trương đầu tư cũng như quá trình thực hiện đầu tư và Luật đầu tư công vừa rồi của Quốc hội đã thông qua cũng sẽ là nội dung quan trọng để giúp chúng ta có điều kiện tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý của chúng ta. Xin báo cáo với Quốc hội về nội dung thứ nhất.

Liên quan đến vấn đề về boxit, báo cáo với các đại biểu Quốc hội, đối với hai dự án ở Đắk Nông là Nhân Cơ và Tân Rai, thực hiện các chủ trương của Chính phủ, các dự án đã được triển khai trong thời gian vừa qua với sự quan tâm rất cao về các vấn đề bảo vệ môi trường và cả hai dự án này. Theo báo cáo của VTM, đều đã được triển khai thực hiện và có sự phê duyệt của Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường và phù hợp với những quy chuẩn, tiêu chuẩn về môi trường Việt Nam trong các lĩnh vực về các dự án đó.

Cụ thể trong quá trình thực hiện, ngoài việc VTM được phê duyệt, các ban quản lý dự án cũng như chính quyền địa phương và cả Bộ Công thương, các bộ, ngành có liên quan đều tổ chức các hoạt động kiểm tra và đánh giá về việc chấp hành pháp luật môi trường tại các địa phương. Từ những vấn đề lớn trong vấn đề như xử lý, các giải pháp để xử lý bùn đỏ, cũng như quá trình tổ chức thi công thực hiện các hạng mục đầu tư của hai dự án này và chấp hành pháp luật về môi trường trên địa bàn Tây Nguyên.

Tuy nhiên, trong thời gian thi công cũng đã xảy ra một số sự cố. Ví dụ như sự cố về làm tràn xút tại Nhà máy Alumin ngày 23/07/2016 của dự án nhân cơ. Lý do là do mưa cũng như do một số yếu tố thời tiết, thiên nhiên đã làm cho các đê chắn, hồ bị tràn xuống hệ thống của thu thoát nước mưa, và thoát ra đường xả. Việc này cũng đã được các nhà thầu cũng như Ban quản lý dự án kiểm tra và có biện pháp khắc phục kịp thời. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã tổ chức rút kinh nghiệm, kiểm tra lại trong các quá trình thực hiện chất lượng của các dự án đầu tư và đảm bảo việc chấp hành pháp luật trong từng hạng mục đầu tư cũng như công tác vận hành chung của nhà máy. Tuy nhiên, ở đây rất cần vai trò của chính quyền địa phương và sự phối hợp với các chủ đầu tư để chúng ta phối hợp và có biện pháp giám sát, kiểm tra kịp thời. Đồng thời, cũng có sinh hoạt và chỉ đạo thường xuyên các bộ, ngành, trong đó có Bộ chủ quản và Bộ Công thương, Tập đoàn Than khoáng sản cũng như Bộ Tài nguyên và Môi trường để cho chúng ta kiểm tra định kỳ cũng như kiểm tra ý thức chấp hành pháp luật của các dự án này. Vì đây là những dự án có tác động và có ảnh hưởng rất lớn về vấn đề môi trường cũng như hiệu quả về đóng góp và phát triển kinh tế - xã hội của vùng và của đất nước.

Đối với ý kiến của đại biểu Võ Đình Tín đoàn Đắk Nông liên quan đến vấn đề quản lý nhà nước trong đấu tranh chống hàng lậu, hàng gian lận thương mại, hàng giả, hàng kém phẩm chất và đặc biệt liên quan đến mặt hàng phân bón và đã tồn tại trên thực tế trong thời gian vừa qua là những mặt hàng phân bón giả và kém phẩm chất tiếp tục tồn tại ở một quy mô lớn trên thị trường gây ảnh hưởng không tốt đến đời sống kinh tế - xã hội của đất nước và đặc biệt hoạt động sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân mà còn ảnh hưởng đến vấn đề về môi trường và hiệu quả trong quản lý nhà nước về môi trường kinh doanh v.v.... Chúng tôi xin báo cáo với đại biểu Đình Tín và tất cả các đại biểu Quốc hội và bà con cử tri, trên thực tế, đúng là có vấn đề rất lớn liên quan đến quản lý nhà nước và đầu tiên trách nhiệm quản lý nhà nước liên quan đến thị trường phân bón.

Hiện nay, thị trường phân bón ở Việt Nam đã có sự cắt khúc và chia đôi, một phần về quản lý phân bón vô cơ thì giao cho Bộ Công thương, còn lại các loại phân bón hữu cơ thì giao cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý bao gồm từ cả khâu sản xuất cũng như cấp phép sản xuất rồi sau đó là công bố hợp quy và quản lý kinh doanh. Trên thực tế, với việc hai bộ cùng tham gia quản lý phân bón và trong bối cảnh các loại phân bón rất đa dạng và có nhiều loại hình lẫn nhau, nó trộn lẫn kể cả giữa loại phân đơn và phân đan rồi cũng như các loại phân và hợp chất phân bón vô cơ rồi hữu cơ. Phân vi lượng và nhiều loại phân khác dẫn đến tình trạng chồng chéo của hai cơ quan quản lý nhà nước. Vì vậy, hiệu lực và hiệu quả của quản lý nhà nước trong thời gian vừa qua không được đảm bảo trên địa bàn cả nước đối với các mặt hàng phân bón kể cả sản xuất cũng như nhập khẩu.

Thứ hai, tình trạng tồn tại quá nhiều các loại phân bón, riêng đối với Bộ Nông nghiệp có hơn 5.000 hợp quy dành cho phân bón hữu cơ và Bộ Công thương có hơn 5.700 hợp quy khác dành cho phân bón vô cơ. Chính vì vậy, dẫn đến tình trạng thực tế thị trường chúng ta các loại phân bón rất nhiều và cơ quan quản lý nhà nước không đủ nguồn lực và điều kiện kiểm soát chất lượng cũng như hàm lượng, định lượng của các sản phẩm phân bón này. Thậm chí, trên thực tế lượng phân bón giả do các hàm lượng, định lượng không đảm bảo, chỉ dưới 70% với định lượng được công bố ở trên các sản phẩm cũng như quy chuẩn của sản phẩm đã gây ra tình trạng trên thực tế người dân của chúng ta phải tiêu thụ các sản phẩm phân bón giả, gây ảnh hưởng đến mùa màng, sản xuất nông nghiệp cũng như điều kiện môi trường của chúng ta.

Để khắc phục được điều này, bản thân Bộ Công thương cùng với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có nhiều đợt cùng phối hợp làm việc và mới đây nhất đã báo cáo với Chính phủ, thống nhất đề xuất với Chính phủ xem xét giao trách nhiệm quản lý về thị trường phân bón và mặt hàng phân bón cho một cơ quan duy nhất là quản lý nhà nước.

Hai, hai bộ, ngành và các bộ, ngành khác có liên quan phải phối hợp tổ chức lại thị trường phân bón, đặc biệt theo hướng giới hạn lại các loại mặt hàng phân bón được sản xuất kinh doanh trên thị trường của Việt Nam. Vì trên thực tế, tại các nước khác, kể cả những nước như Thái Lan có nền nông nghiệp phát triển cũng chỉ có hơn 100 loại phân bón được lưu hành.

Ba, chúng ta phải tăng cường hơn nữa hiệu lực quản lý nhà nước, đặc biệt của lực lượng quản lý chức năng để đấu tranh chống phân bón giả, chống phân bón kém phẩm chất và phân bón lậu. Ví dụ, các lực lượng của quản lý thị trường, của biên phòng, của công an kinh tế, v.v...

Thứ tư, chúng ta phải sớm xây dựng và hoàn thiện các khung khổ pháp lý, đặc biệt là hệ thống quy chuẩn quốc gia cũng như hệ thống tiêu chuẩn để chúng ta thống nhất quản lý nhà nước trong phân bón. Tạo điều kiện để phân bón phát triển một cách bền vững với chất lượng đáp ứng được yêu cầu về môi trường, cũng như yêu cầu để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của chúng ta. Bộ Công thương đang tiến hành xây dựng và khẩn trương để hoàn chỉnh, có thể đầu năm 2017 sẽ gửi Bộ Khoa học, Công nghệ để thông qua hệ thống 16 bộ quy chuẩn quốc gia trong các loại phân bón để chúng ta thống nhất việc này.

Ngoài ra, còn có rất nhiều việc khác rất cần có sự phân cấp và vai trò của chính quyền địa phương trong phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước để quản lý tận gốc các hoạt động sản xuất, kinh doanh phân bón, nhất là sau khi chúng ta đã tổ chức lại sản xuất phân bón ở tại địa phương. Với những điều kiện đây là mặt hàng của nhóm hai, có nghĩa sản xuất phải theo điều kiện. Vì vậy, cần phải có sự quản lý tận gốc để không cho những cơ sở nhỏ, lẻ cũng như những cơ sở có dấu hiệu gian lận trong cả sản xuất cũng như kinh doanh có thể tham gia vào thị trường phân bón với những sản phẩm phân bón giả, phân bón kém phẩm chất để gây ra thiệt hại cho nền kinh tế cũng như cho người tiêu dùng.

Đối với vấn đề về thủy điện Hố Hô và thủy điện An Khê - Kanak, cũng như các dự án về thủy điện, chúng tôi cũng xin báo cáo với Quốc hội và đại biểu Trần Thị Dung của Điện Biên, trước khi phiên họp Quốc hội khai mạc, Bộ Công thương thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công thương đã có báo cáo dài gần 20 trang để báo cáo cụ thể về việc triển khai thực hiện Nghị quyết 62 của Quốc hội ở nhiệm kỳ trước và đã báo cáo đánh giá rất toàn diện và đầy đủ về các nội dung liên quan đến việc triển khai nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết 62, trong đó bao gồm cả từ công tác quản lý về quy hoạch cho đến việc thông qua các chủ trương đầu tư quản lý các dự án đầu tư cũng như phân cấp quản lý các dự án thủy điện tại các địa phương trong tất cả các khía cạnh kể cả về đảm bảo an toàn của thủy điện cũng như trong quy trình xả lũ, các phương án để đảm bảo chống lũ lụt ở hạ du lẫn đến cả các vấn đề về quản lý nhà nước nói chung và phân cấp cho địa phương. Vì vậy, chúng tôi xin đề nghị các đại biểu Quốc hội có thể tham khảo thêm những nội dung này để nắm thông tin tổng thể chung về vấn đề thủy điện và hệ thống thủy điện tại Việt Nam.

Đối với thủy điện Hố Hô, thủy điện An Khê - Kanak và các thủy điện, chúng ta không phát triển thủy điện bằng mọi giá, cũng như không phát triển về các dự án của chúng ta bằng mọi giá, kể cả trong lĩnh vực năng lượng và các lĩnh vực khác. Đây là quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước và thể hiện cụ thể của Chính phủ.

Đối với thủy điện thì báo cáo với Quốc hội như đã báo cáo trong Nghị quyết 62 về cơ bản đã khai thác hết những tiềm năng thủy điện lớn của đất nước, các thủy điện nhỏ và vừa chúng ta đã căn cứ theo chỉ đạo của Quốc hội trong Nghị quyết 62 đã xem xét, đánh giá lại và đưa ra khỏi quy hoạch những dự án không đảm bảo và yêu cầu về bảo vệ môi trường cũng như để ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội của nhân dân. Về cơ bản các dự án hiện nay có khoảng hơn 336 dự án thủy điện. Qua quá trình quản lý, xây dựng và phát triển chức năng quản lý nhà nước trong lĩnh vực về thủy điện và các đập thủy điện được phân bổ cho một loạt các bộ, ngành như Bộ Công thương là bộ quản lý nhà nước chủ đạo trong các lĩnh vực về năng lượng và về thủy điện. Ngoài ra, Bộ Xây dựng, Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng tham gia quản lý trong các khía cạnh khác. Ở đây đảm bảo việc an toàn khi xả lũ cũng như vào mùa mưa lũ của các dự án thủy điện, chúng ta đã có ba yếu tố quan trọng.

Một là phương án về phòng, chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn ở tại địa phương do đồng chí Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh trực tiếp làm Chủ tịch Ủy ban và có phương án được phê duyệt tại địa phương và các chủ đập, chủ thủy điện tham gia vào trong các phương án đó.

Thứ hai, về quy trình xả lũ có quy định cụ thể trong Nghị định của Chính phủ quy định rõ ràng đối với đập thủy điện có dung tích từ 1 triệu mét khối trở lên công suất từ 30 MW trở lên do Bộ Công thương thẩm định và phê duyệt quy trình xả lũ của hồ thủy điện, còn dưới quy mô đó là do lãnh đạo của địa phương sẽ phê duyệt.

Thứ ba, các chủ đập thủy điện và các doanh nghiệp đều phải tham gia để cùng với địa phương xây dựng các phương án phòng, chống lũ ở hạ lưu và đảm bảo an toàn cho hạ lưu khi xả lũ. Phải có đủ ba yếu tố này thì các đập thủy điện và các chủ dự án mới được cấp giấy phép hoạt động điện lực.

Từ khi có Nghị định năm 2013 thì chúng ta đã đôn đốc kiểm tra để tổ chức thực hiện đầy đủ những quy định của pháp lý về vấn đề này, cả Hố Hô, cả An Khê - Kanak và các đập thủy điện khác đều phải đảm bảo những nguyên tắc và đáp ứng được những yêu cầu của các quy định pháplý của nhà nước trong lĩnh vực an toàn thủy điện cũng như an toàn về xả lũ thì mới được cấp phép hoạt động điện lực. Tuy nhiên, có một thực tế tồn tại trong thời gian vừa qua là các đập khi xả lũ thì thường xuyên gây ra sự bức xúc trong nhân dân, trong dư luận xã hội và đã được phản ánh, ví dụ thời gian vừa qua liên quan đến xả lũ của Hố Hô cũng như của An Khê - Kanak. Tại sao có những vấn đề này, Bộ Công thương đã rất chủ động tổ chức các đoàn đi kiểm tra ngay khi có lũ về và có nhu cầu xả lũ. Chúng tôi đã tổ chức các đoàn đi Hố Hô, An Khê - Kanak, đi sông Ba v.v.... để kiểm tra, đánh giá cụ thể, trên thực tế cho thấy có một số vấn đề.

Thứ nhất, quy trình của chúng ta có nhưng việc chấp hành thực hiện quy trình nhiều khi còn máy móc và nguyên tắc. Ví dụ như nguyên tắc của xả lũ, của hồ thủy điện thì chủ hồ, chủ đập thủy điện phải có nhiệm vụ thông báo cho chính quyền địa phương, cho bộ phận phòng, chống lụt bão của địa phương và các địa phương ở hạ lưu. Nhưng lại không nói rõ trong quy định là việc thông báo đó dưới những hình thức nào và đảm bảo yêu cầu như thế nào nên nhiều khi chủ đập, chủ thủy điện có thông báo nhưng không thông báo đầy đủ đến tất cả do những lý do mất điện, thậm chí đánh kẻng báo động, nhưng lại không nghe thấy, dẫn đến có sự phối hợp chưa tốt giữa các chủ đập thủy điện với chính quyền các địa phương, đặc biệt trong các phương án phòng, chống lụt bão được phê duyệt.

Thứ hai, trên thực tế có các phương án phòng, chống lụt bão, kể cả xả lũ nhưng việc tổ chức diễn tập thực hiện, mà trong quy định của pháp luật là không tổ chức thực hiện ở tại các địa phương, dẫn đến tình trạng trên thực tế khi có sự cố xảy ra thì việc thực hiện tổ chức đó không đảm bảo hiệu quả. Sự chủ động giữa chủ đập thủy điện, các dự án của các nhà máy với địa phương không được đảm bảo, thậm chí trong trường hợp như của Hố Hô vừa rồi khi chủ đập thủy điện báo cáo gọi điện thì lại không nghe máy và cũng không báo tiếp được, vì vậy dẫn đến tình trạng một số địa phương ở phía hạ lưu không đảm bảo được thông tin xuyên suốt cũng như trong việc phối hợp.

Thứ ba, trong quá trình thực hiện bản thân một số hiện tượng theo dõi dự báo thời tiết, đặc biệt là hệ thống quan trắc của các thủy điện không được đảm bảo, chưa có sự đầu tư vận hành tốt của hệ thống quan trắc thủy điện để phục vụ cho các chủ đập, các doanh nghiệp thủy điện cũng như địa phương trong việc theo dõi, chủ động trong phương án phòng, chống lụt bão cũng như phối hợp xả lũ. Vì vậy, tới đây Bộ Công thương chủ động như sau:

Một là tổng kiểm tra, đánh giá lại toàn bộ chất lượng của quy trình xả lũ cũng như phương án tham gia phối hợp về phòng chống lụt bão, đặc biệt đảm bảo an toàn ở hạ du căn cứ theo quy định của nhà nước.

Hai là đánh giá, kiểm tra lại chất lượng của các hoạt động về phòng chống lụt bão cũng như đảm bảo an toàn của thủy điện khi xả lũ tại địa phương và xem xét để tổ chức tập huấn và làm rõ trách nhiệm của tất cả các bên có tham gia, kể cả của chính quyền địa phương các cấp cũng như chủ đập, chủ doanh nghiệp ở tại địa phương. Đi kèm đó sẽ thực hiện nghiêm theo các chế tài, các quy định và các doanh nghiệp nếu không thực hiện được đầy đủ các quy định và có sự vi phạm pháp luật thì sẽ xem xét, thậm chí cấm không cho tham gia hoạt động điện lực cũng như rút phép của các dự án đó.

Ba là phân định, làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt là của chính quyền địa phương các cấp, khu vực hạ du trong việc chủ động xây dựng và các phương án phòng chống lụt bão để có sự tham gia của các doanh nghiệp, các chủ đập cũng như của các đối tác khác, đảm bảo hiệu quả an toàn cũng như đời sống sinh hoạt, ý kiến xã hội của nhân dân.

Nguyễn Tiến Sinh - Hòa Bình

Thưa Bộ trưởng,

Tôi cảm ơn Bộ trưởng đã trả lời khá trôi chảy và dành rất nhiều thời gian để trả lời câu hỏi của tôi, tuy nhiên có 2 vấn đề tôi đặt ra Bộ trương mới đề cập mà chưa có câu trả lời mà cử tri mong muốn nhất câu trả lời đó.

Thứ nhất, trách nhiệm của quản lý nhà nước trong việc đầu tư gây ra tình trạng thua lỗ tại các doanh nghiệp, trách nhiệm của nhà nước, cơ quan quản lý nhà nước đến đâu, Bộ đã làm rõ đến đâu.

Thứ hai, trách nhiệm quản trị doanh nghiệp ở đó như thế nào? Bộ trưởng chưa đi thẳng vào nội dung này. Tôi rất lo ngại theo như Bộ trưởng báo cáo, khi đầu tư các dự án tại Tổng công ty 90, 91, cơ quan quản lý nhà nước chủ trương đầu tư, còn lại triển khai thủ tục đầu tư và quản lý đầu tư do các chủ đầu tư thực hiện. Điều này tôi thấy hoàn toàn không ổn. Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp sử dụng vốn nhà nước, tài sản nhà nước, tiền thuế của dân mà khoán trắng, buông lỏng như vậy, rõ ràng trách nhiệm quản lý bộ chủ quản đến đâu, bộ quản lý chuyên ngành đến đâu. Tại sao đạm Ninh Bình, tại sao giấy Tân An lại nói công nghệ không phù hợp. Vậy, vai trò của Bộ Khoa học, Công nghệ đến đâu trong việc tham gia cùng bộ quản lý chuyên ngành về việc quản lý tài sản của nhà nước được đầu tư tại doanh nghiệp, tôi thấy chưa rõ. Bộ Tài chính đến đâu trong việc quản lý vốn ngân sách nhà nước ở tại doanh nghiệp và Bộ Kế hoạch và Đầu tư như thế nào. Tôi thấy nếu như chỉ nói giao khoán trắng cho doanh nghiệp người ta tự tổ chức đầu tư và cho đến khi thua lỗ lại báo cáo với Quốc hội, Chính phủ để cho giải pháp xử lý, tôi mong Bộ trưởng hết sức quan tâm đến những vấn đề này để chúng ta quản lý tốt hơn các dự án trong thời gian tới. Xin hết ý kiến.

Nguyễn Thị Kim Thúy - TP Đà Nẵng

Tôi cảm ơn câu trả lời của Bộ trưởng, tuy nhiên tôi thấy chưa thuyết phục, chưa đi vào câu hỏi của tôi, ý của tôi muốn nói đây là Bộ trưởng đánh giá những ý kiến giải trình cam kết trước đây của Bộ Công thương về vấn đề này như thế nào hay nói cách khác trách nhiệm của bộ ở đây ra sao, từ đó mới có giải pháp. Ở đây tôi lấy một ví dụ nhỏ để tôi minh họa, ngay cam kết trước đây rồi và ngay theo báo cáo gửi đoàn giám sát Ủy ban thường vụ Quốc hội vào tháng 5/2014 Bộ Công thương đã đưa ra kiến nghị xin giảm đầu tư hồ chứa bùn đỏ vì thiết kế có độ an toàn quá cao, như vậy tôi thấy đây là một vấn đề không logic. Khi duyệt thiết kế hồ sơ bùn đỏ này Bộ Công thương dựa theo tiêu chí, tiêu chuẩn nào để phê duyệt mà bây giờ lại báo cáo đoàn giám sát cho rằng vượt tiêu chuẩn quá cao mà xin rút giảm hẳn xuống. Trong khi đó, chúng ta biết rằng nguy cơ an toàn hồ chứa bùn đỏ trên thế giới người ta sợ nhất bùn đỏ trong sản xuất nhôm từ boxit vì chứa độ kiềm cao đến 12pH, trong khi đó công nghệ thế giới hiện nay vẫn chưa xử lý được loại sút trong bùn đỏ này. Tôi thấy nếu Bộ trưởng chưa chuẩn bị được có thể trả lời bằng văn bản để tôi trả lời lại cho cử tri. Tôi xin hết ý kiến.

Trần Thị Dung - Điện Biên

Tôi cảm ơn phần Bộ trưởng đã trả lời ý kiến của tôi, tuy nhiên tôi chưa bằng lòng với việc trả lời của Bộ trưởng. Bởi vì việc xả lũ bất ngờ, xả lũ không báo trước, đặc biệt thủy điện Hố Hô vừa rồi, đồng chí Bí thư tỉnh ủy Hà Tĩnh hoàn toàn không biết, hoặc vừa rồi xả lũ tại An Khê, đồng chí Trưởng ban và là Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai cũng không biết. Vậy vấn đề này không mới, năm 2013 tôi đã chất vấn về chính thủy điện An Khê và cho đến nay càng ngày càng trầm trọng hơn. Trước vùng lũ như vậy, 5h chiều mới thông báo đến người dân, lúc đó trời tối, ba bề bốn bên người dân không biết đi đâu, nước ngày càng dâng cao và chính quyền sở tại đó là Ủy ban nhân dân cấp phường, xã gì đó người ta chỉ nói mời bà con trèo lên chỗ cao hơn, bà con đi đâu trong lúc trời tối như vậy. Cho nên, tôi muốn nói quy trình này đúng hay sai và Bộ trưởng thừa nhận có những vi phạm. Vậy, vấn đề câu hỏi đặt ra Bộ trưởng xử lý vi phạm đó như thế nào để tới đây người dân không là nạn nhân của quy trình đó nữa? Xin cảm ơn hội trường.

Trần Tuấn Anh - Bộ trưởng Bộ Công thương

Tôi xin bổ sung thêm một số nội dung. Cũng xin lỗi đại biểu Quốc hội khi trả lời hơi bị cuốn theo mạch suy nghĩ nên chúng tôi chưa khái quát và cũng chưa đi thẳng vào một số nội dung yêu cầu của đại biểu Quốc hội. Tôi xin phép bổ sung một số ý kiến như thế này.

Đối với đại biểu Nguyễn Tiến Sinh đoàn Hòa Bình thì chúng tôi xin báo cáo đúng như tôi trình bày phần trước. Cả những dự án này, quá trình thực hiện rất lâu và từ những thời điểm các tập đoàn và tổng công ty 91 còn đang chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Chính phủ và không có vai trò bộ chủ quản ở cấp trên. Như tôi trình bày với các đại biểu, quá trình kéo dài lâu và đồng thời tính chất công nghệ cũng như tính chất đặc thù từng dự án rất phức tạp khác nhau. Do vậy, quá trình đánh giá cụ thể về nguyên nhân và trách nhiệm từng khâu và bộ phận liên quan đến những nguyên nhân đó như thế nào đối chiếu với khung pháp lý để chúng ta làm rõ trách nhiệm cần có thời gian.

Việc này như tôi đã báo cáo với các đại biểu quốc hội, chúng ta đã có sự chỉ đạo của Chính phủ, không chỉ Bộ Công thương mà còn Thanh tra Chính phủ cũng như kiểm toán và hàng loạt cơ quan khác có liên quan đều tham gia vào đánh giá tổng thể toàn diện dự án này. Mục tiêu chúng ta không chỉ là giải quyết triệt để các dự án bằng các phương án tiếp theo mà xem xét trách nhiệm, khung pháp lý và điều chỉnh cũng như về mặt thể chế kiện toàn để chúng ta đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước cũng như không để tai biến xảy ra trường hợp này.

Với những dự án này trước năm 2012, trước khi có Nghị định 99 thì đều đã được phê duyệt chủ trương đầu tư và thực hiện đầu tư theo các khung pháp lý từ trước năm 2012 tức là theo quy định chung pháp lý lúc đó là giao lại cho tập đoàn và tổng công ty quản lý trực tiếp và phê duyệt, thậm chí các báo cáo kinh tế kỹ thuật tức là FS trực tiếp cấp tập đoàn và tổng công ty phê duyệt. Đồng thời, thực hiện việc quản lý các dự án đầu tư theo khung pháp lý đã quy định, các bộ, ngành và nhà nước trước năm 2012 kể cả Bộ Công thương và các bộ quản lý trong các lĩnh vực thì tham gia quản lý cho các lĩnh vực về chiến lược cũng như các quy hoạch của ngành, tham gia tham mưu và báo cáo với Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ để phê duyệt về chủ trương đầu tư. Vì vậy, đại biểu Quốc hội đưa quan điểm cho rằng rất lo lắng về câu chuyện tiếp tục tái diễn như thế này thì chúng tôi cũng xin chia sẻ và báo cáo đại biểu Quốc hội rằng, từ sau 2012, Nghị định 99 đã được ban hành và giao trách nhiệm theo từng lĩnh vực quản lý nhà nước, các bộ trực tiếp làm, bộ quản lý doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực đó và có phần vốn quản lý nhà nước trong doanh nghiệp.

Vì vậy, thứ nhất, chúng ta xem xét được rõ trách nhiệm từ nay về sau các bộ, ngành quản lý nhà nước, đặc biệt các bộ chủ quản về vai trò trong quản lý các doanh nghiệp và quản lý các dự án được đầu tư thông qua các doanh nghiệp đó.

Thứ hai, đối với quản trị doanh nghiệp, rõ ràng, khi thực hiện những quyết định này, đã có khuôn khổ của pháp lý quy định cụ thể. Vì vậy, việc phân tích, đánh giá cụ thể về dự án đạm Ninh Bình, dự án xơ sợi Đình Vũ, về Ethanol v.v... thì sẽ được xem xét trong khuôn khổ quy định của pháp luật