“Việt Nam đang muốn hòa nhập với quốc tế nên việc gia nhập ICC là điều bắt buộc. Chắc chắn, chúng ta sẽ có thêm nhiều thuận lợi”.

ICC đang chuyển bước

Liên quan đến việc ngày 15/9/2016, Tòa hình sự quốc tế (International Criminal Court - ICC) ra tuyên bố sẽ thụ lý các vụ án liên quan tới các tội ác hủy hoại môi trường, Đất Việt đã có cuộc trao đổi với Ths Hoàng Việt, giảng viên Đại học Luật TP.HCM, thành viên Quỹ Nghiên cứu Biển Đông.

Theo Ths Việt, tòa trọng tài ICC được thành lập theo Quy chế Rome năm 1998 với nhiệm vụ xét xử các vụ án về tội diệt chủng, tội ác chống nhân loại, tội ác chiến tranh và tội xâm lược. Trong bối cảnh luật pháp thay đổi liên tục thì việc ICC mở rộng khái niệm, thụ lý các trường hợp gây ô nhiễm môi trường là hoàn toàn hợp lý.

Toa ICC thu ly an moi truong, Viet Nam them thuan loi - Anh 1

Tòa hình sự quốc tế ICC

“Tôi nghĩ việc xét xử tội ác về môi trường cũng là một vấn đề quan trọng hiện nay bên cạnh 4 tội ác hủy diệt bên trên. Tuy nhiên, đây mới chỉ là thông báo nội bộ của ICC. Thậm chí, bản thân ICC cũng chưa đưa ra cụ thể khái niệm rõ ràng thế nào là tội phạm về môi trường. Theo tôi, đây chỉ là động thái cho thấy ICC đang chuyển bước thôi, chứ thực tế để có thể tiếp nhận, hoạt động, đưa ra cái hướng dẫn và xử lý các vụ án thực sự liên quan đến môi trường còn phải chờ đợi thêm”, Ths Hoàng Việt nói.

Giảng viên Đại học Luật TP.HCM khẳng định, ICC là tòa án hình sự quốc tế được thành lập theo quyết định của Liên hợp Quốc vì vậy khi thụ lý và đưa ra các phán quyết về môi trường thì các thành viên bắt buộc phải thực thi.

“ICC là một tổ chức quốc tế được thành lập theo quyết định của Liên hợp Quốc và tất cả thành viên của ICC đều phải tuân thủ hết các phán quyết của ICC. Có nhiều vụ lớn mà ICC đã xét xử như: Tòa ICC xét xử vụ về Milosevich cựu tổng thống Nam Tư… Do đó tính pháp lý của tòa ICC rất cao, mang tính thực thi và có ảnh hưởng sâu rộng đến các nước thành viên”, Ths Việt nhấn mạnh.

Thuận lợi của Việt Nam

Về phía Việt Nam, vị chuyên gia thừa nhận chúng ta chưa phải là thành viên của ICC theo quy chế Rome năm 1998. Vì vậy, để đưa các vụ án về môi trường ra xét xử tại tòa án này là không thể. Tuy nhiên trong tương lai, Việt Nam hoàn toàn có thể cân nhắc để tham gia nhằm đảm bảo tốt việc thực thi các quy định của pháp luật về môi trường.

“Việt Nam sớm muộn cũng phải tham gia tòa ICC vì sức ép của quốc tế. Thậm chí chúng ta đang muốn thực sự hội nhập và hòa mình với quốc tế thì đương nhiên phải tham gia quy chế Rome năm 1998, không thể tiếp tục cô lập mình mãi được.

Thứ hai, hệ thống pháp luật của Việt Nam chưa đẩy đủ có nhiều vấn đề cải cách nhưng không đạt được hiệu quả. Trong khi đó các vụ án về môi trường tại Việt Nam ngày càng nghiêm trọng và để lại những hậu quả nặng nề.

Mới nhất là bộ Luật Hình sự năm 2015, chúng ta chưa truy tố một doanh nghiệp nào vi phạm về môi trường cả và chỉ dừng lại ở mức xử phạt hành chính. Chế tài xử phạt về môi trường còn thiếu và yếu, không có sức răn đe”, Ths Việt nói.

Bên cạnh đó, Ths Việt cũng chỉ ra một vấn đề đang tồn tại ở Việt Nam, đó là nhu cầu phát triển về kinh tế lớn hơn bảo vệ môi trường. Vì vậy nhiều vụ việc doanh nghiệp gây ra ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nhưng chưa được giải quyết một cách triệt để.

“Người ta sẵn sàng cấp phép cho các dự án như thép, sân golf… Dưới góc độ nào đó thì điều này có thể phát triển về kinh tế nhưng nó lại là kẻ thù của môi trường.

Nếu chúng ta gia nhập ICC thì đó là sức ép buộc chúng ta phải cải cách, thay đổi để đưa ra những quy định phù hợp hơn”, Ths Việt nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, giảng viên ĐH Luật TP.HCM cho rằng dù đã nhận được lời đề nghị tham gia ICC từ các nước châu Âu nhưng Việt Nam vẫn chần chừ và chưa thể quyết định được. Điều này xuất phát từ nhiều vấn đề, trong đó có tâm lý e ngại đây là tòa án hình sự của các nước phương Tây.

“Trong suốt 1 thời gian dài, Việt Nam vẫn nhìn ICC dưới góc độ chính trị là chính. Ngoài ra một vấn đề khác cần lưu ý là quan điểm chính trị của các quốc gia khác nhau. Có những khái niệm chúng ta cho rằng không phải như vậy nhưng tòa ICC lại nghĩ khác. Do đó liệu chúng ta có chấp nhận những điều đó không? Đó cũng là những vấn đề. Tuy nhiên về lâu dài chắc chắn Việt Nam phải gia nhập ICC”, Ths Việt nhắc lại.

Hoàng Nam