Ngành dược Việt Nam mặc dù vẫn còn nhiều thách thức nhưng cơ hội tăng trưởng vẫn còn rất lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp có hệ thống phân phối tốt và sự đầu tư đúng mức cho các sản phẩm mới.

Đó là nhận định của các chuyên gia tại hội thảo "Ngành Dược Việt Nam - Cơ hội từ thay đổi chính sách" được Sở giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE) và Công ty cổ phần chứng khoán ngân hàng Công Thương Việt Nam (VietinBankSc) tổ chức vào chiều ngày 14/11.

Cơ hội xen lẫn thách thức

Tại hội thảo, PGS.TS Lê Văn Truyền, Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết, ngành dược VN được xem là thị trường mới nổi, đứng thứ 17/175 các quốc gia trên thế giới (theo BMI) với tốc độ tăng trưởng trung bình (CAGR) giai đoạn 2010-2015 là 17-20%. Đến năm 2017, tốc độ phát triển thị trường vẫn được dự đoán sẽ cao hơn 17%.

Khoảng 4,2 tỷ USD dược phẩm đã được tiêu thụ năm 2015 (theo VIRAC, SJC), theo đó tiêu thụ bình quân đầu người ở mức 40 USD, gấp đôi năm 2010. Điều này chủ yếu là do sự gia tăng tầng lớp thu nhập cao và sự mở rộng bảo hiểm y tế toàn dân.

“Chi tiêu thuốc trên đầu người giữa các nước phát triển và mới nổi có sự chênh lệch lớn (609 USD so với 91 USD). Ngành dược Việt Nam được xếp trong 16 nước mới nổi. Do đó, “room” phát triển của thị trường Việt Nam còn rất lớn, khoảng 12 lần”, ông Truyền đánh giá.

Tuy nhiên, ông Truyền cũng cho biết sản lượng thuốc sản xuất trong nước chỉ đáp ứng được 45% nhu cầu trong năm 2015, còn lại phải nhập khẩu. Giá trị nhập khẩu tăng 16%/năm. DN dược Việt Nam nhìn chung vẫn thiếu chiến lược trung dài hạn. hệ thống logistics và phân phối không hiện đại, công nghệ sản xuất ở mức trung bình. Chủ yếu sản xuất dạng “bào chế quy ước, it có dạng bào chế công nghệ cao và đến 90% nguyên liệu phải nhập khẩu".

Ngoài ra, hiệu quả của hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) của các doanh nghiệp trong nước nhìn chung vẫn rất thấp. “Đa số các doanh nghiệp chỉ dùng chưa đến 1% doanh số cho hoạt động R&D là chưa có tầm nhìn. Các doanh nghiệp Việt Nam chỉ có 5 bằng sáng chế trong khi đó có cả 1.000 bằng sáng chế sản phẩm phẩm của các doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam”, ông Truyền đánh giá.

Tim co hoi tu co phieu nganh duoc - Anh 1

PGS.TS Lê Văn Truyền , Nguyên Thứ trưởng Bộ y tế tại hội thảo.

Trong bối cảnh cạnh tranh như vậy, ông Truyền nhấn mạnh yếu tố thành công của các công ty dược phẩm chính là chứng minh được lợi ích của các sản phẩm và dịch vụ của mình.

“Hiện nay ở VN có 10 triệu người có bệnh tim mạch, 10 triệu người có bệnh tiểu đường,…Tuy nhiên giá thuốc hầu như ngoài tầm với đa số người dân. Vấn đề các doanh nghiệp phải giải quyết là để thuốc tiếp cận người bệnh, cụ thể bán thuốc giá rẻ cho nhiều người có lợi nhuận cao hơn chỉ bán thuốc giá cao cho 1 bộ phận người bệnh

Chưa kể, số người dùng bảo hiểm y tế đang tăng nhanh, hiện đã chiếm 70% dân số là cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp ngành dược cần nắm bắt, hợp tác để trở thành nhà cung cấp vào khu vực này”, ông Truyền đánh giá.

Ngoài ra, theo ông Truyền thì chi phí sản xuất tại các nước phát triển ngày càng trở nên đắt đỏ đó chính là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam. Các tập đoàn dược phẩm đa quốc gia và công ty nước ngoài cũng đang đẩy mạnh mua cổ phần các công ty dược VN. Các hoạt động hợp tác với nước ngoài chủ yếu là sản xuất theo hợp đồng, sản xuất gia công, chuyển giao công nghệ…theo chiến lược “out-sourcing”. Xu hướng M&A của các tập đoàn đa quốc gia và nhà sản xuất nước ngoài tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp dược niêm yết.

Bên cạnh đó, mặc dù không khuyến khích bảo hộ đối với các doanh nghiệp phân phối trong nước vì cho rằng điều này có thể kìm hãm sự phát triển theo quy luật cạnh tranh của doanh nghiệp nhưng ông Truyền cũng cho rằng chính sách bảo hộ ngành dược của VN có thể duy trì trong 10 năm tới là một cơ hội cuối cùng cho các doanh nghiệp trong nước tự “cứu lấy mình” trước khi để thị trường tự quyết định theo đúng luật cạnh tranh.

Cơ hội đầu tư cổ phiếu dược

Đồng quan điểm với ông Truyền, ông Đặng Trần Hải Đăng, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu của VietinbankSc đánh giá động lực tăng trưởng của các doanh nghiệp ngành Dược là Luật dược sửa đổi năm 2016 sẽ có hiệu lực từ 1/1/2017.

Thứ nhất, những quy định liên quan đến hoạt động đấu thầu ưu tiên nguồn nguyên dược liệu và sản phẩm trong nước nếu đáp ứng được các yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp.

Thứ 2, cho phép nộp hồ sơ đăng ký thuốc generic sớm trước khi biệt dược gốc hết hạn quyền sở hữu công nghiệp và thứ 3 là ưu tiên hỗ trợ phát triển nuôi trồng dược liệu. Những điểm mới này được kỳ vọng là sẽ đem lại cơ hội mới cho doanh nghiệp ngành dược, qua đó hỗ trợ tăng trưởng giá của cổ phiếu ngành.

Ngoài ra, ông Đăng cũng kỳ vọng khả năng nới room từ Nghị định 60/2015/NĐ-CP cho phép nhà đầu tư nước ngoài được mua không hạn chế cổ phần tại các doanh nghiệp không thuộc danh mục đầu tư có điều kiện có thể giúp thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào cổ phiếu ngành dược.

Tim co hoi tu co phieu nganh duoc - Anh 2

Nguồn: VietinbankSc

Về hoạt động của các doanh nghiệp ngành dược, trong ngành 9 tháng đầu năm 2016, có tới 93,75% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng doanh thu và 75% doanh nghiệp ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận, và 100% các doanh nghiệp niêm yết ghi nhận tăng trưởng về giá cổ phiếu.

Bên cạnh đó, tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ của các doanh nghiệp ngành dược vẫn đang thấp hơn nhiều so với các ngành khác, ở mức 39%. Trong đó nợ vay ngắn hạn thường chiếm tỷ lệ lớn chủ yếu phục vụ nhu cầu vốn lưu động. Ở các công ty lớn như Dược Hậu Giang (DHG), dược phẩm OPC hay Traphaco (TRA), hệ số nợ thấp hơn so với trung bình ngành là một trong những lý do mà ông Đang cho rằng giúp các cổ phiếu dược trở nên hấp dẫn.

Theo ông Đăng, khi chọn lựa cổ phiếu dược để đầu tư thì ngoài các yếu tố về năng lực tài chính lành mạnh, thương hiệu và hệ thống phân phối thì tiềm năng tăng trưởng là một yếu tố rất quan trọng cần xem xét. Theo đó, một doanh nghiệp có các sản phẩm mới chất lượng, kế hoạch đầu tư nâng cao công suất, có kế hoạch hợp tác với các đối tác nước ngoài có khả năng tăng trưởng cao hơn.

Tim co hoi tu co phieu nganh duoc - Anh 3

Danh sách cổ phiếu Dược trên sàn (Nguồn: VietinbankSc)

Ngoài ra, thị phần đông dược đang chiếm thị phần rất nhỏ, chỉ xấp xỉ 1-1,5%, số lượng doanh nghiệp đông dược là không đáng kể do đó mức độ tập trung ngành là cao. Ông Đăng đánh giá đây là mảng sản phẩm được dự báo là có tiềm năng tăng trưởng lớn, tỷ lệ sử dụng đông dược được Bộ Y tế dự báo sẽ tăng lên 30% trong vòng 5 năm tới với lợi thế về nguồn nguyên dược liệu khoảng 4.000 loại thảo dược.