QĐND - Tôn Trung Sơn là nhân vật có tầm vóc ảnh hưởng lớn, không chỉ đối với Trung Quốc mà còn đối với cả nhiều nước trong khu vực. Trong mấy năm gần đây, nhiều công trình nghiên cứu cũng như tài liệu quan trọng về nhân vật này lần lượt được giải mật. Trong số đó, có bài Bí mật bốn điều di chúc lúc lâm chung của Tôn Trung Sơn mà ít người biết đến đăng trên mạng Tân Hoa xã, Trung Quốc ngày 28-7-2011.

Lâu nay, khi đề cập đến di chúc của Tôn Trung Sơn, hầu hết người ta chỉ biết đến nội dung của Chính trị di thư. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của di chúc. Ngoài Chính trị di thư, lúc lâm chung, Tôn Trung Sơn còn có những điều trăng trối hướng về Liên Xô, về quốc gia, gia đình. Chúng tôi xin dịch tư liệu này để bạn đọc tham khảo thêm.

Tôn Trung Sơn. Ảnh tư liệu

Từ khoảng đầu năm 1925, Tôn Trung Sơn bắt đầu phát bệnh, được chẩn đoán là ung thư gan, mặc dù đã tiến hành phẫu thuật và chữa trị bằng Đông y nhưng không tiến triển. Biết mình không thể qua khỏi, lúc lâm chung, ông đã nhờ phu nhân Tống Khánh Linh nâng tay để ký và viết 3 bản di thư. Đó là Di huấn của Thủ tướng, Di thư gửi Chính phủ Liên Xô do Uông Triệu Minh viết thay và Gia sự di thư do Tôn Trung Sơn tự viết.

Chính trị di thư: “Tôi đã dâng hiến cả cuộc đời cho cuộc cách mạng quốc dân trong 4 thập kỷ qua với mục đích là tìm kiếm tự do, bình đẳng cho Trung Quốc. Kinh nghiệm trong 40 năm ấy giúp tôi thấy được điều cần thiết là phải thức tỉnh nhân dân cùng với các dân tộc yêu chuộng hòa bình trên thế giới liên hợp lại đấu tranh. Hiện nay, cuộc cách mạng vẫn chưa thành công. Các đồng chí vẫn phải tiếp tục nỗ lực thực hiện những mục tiêu đã được nói rõ trong các tác phẩm của tôi: “Phương lược tái thiết quốc gia”, “Nguyên tắc tổng quát về tái thiết quốc gia”, “Chủ nghĩa Tam dân” và “Tuyên ngôn đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất”. Chủ trương gần đây về việc tổ chức hội nghị quốc dân và bãi bỏ điều ước bất bình đẳng cần được thúc đẩy thực hiện trong thời gian ngắn nhất. Đó là ước nguyện của tôi!”.

Di thư gửi Chính phủ Liên Xô: “Các đồng chí ủy viên Ban chấp hành Trung ương nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô -viết thân ái! Tôi đã mắc phải một căn bệnh nan y. Nhưng tâm niệm của tôi lúc này vẫn luôn hướng về các anh, hướng về tương lai của đảng ta và nước ta. Các anh là thủ lĩnh của khối liên hợp các nước cộng hòa tự do. Lê -nin là linh hồn bất tử của các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Những người dân đau khổ dưới chủ nghĩa đế quốc sẽ bảo vệ tự do của mình. Tôi hy vọng, Quốc dân đảng sẽ hoàn thành nhiệm vụ khi hợp tác với các anh trong sự nghiệp giải phóng Trung Quốc và các quốc gia thoát khỏi sự xâm lược của chủ nghĩa đế quốc. Số phận khiến tôi phải để lại sự nghiệp còn dang dở, chuyển giao lại cho những người đồng chí chân chính do tôi trực tiếp đào tạo và tổ chức trong Quốc dân đảng. Vì vậy, tôi đã yêu cầu Quốc dân đảng tiến hành cuộc vận động cách mạng dân tộc, đưa Trung Quốc thoát khỏi tình trạng nửa thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc. Để đạt được mục đích này, tôi đã lệnh cho Quốc dân đảng tiếp tục sự nghiệp dưới sự dìu dắt hỗ trợ của các anh. Tôi tin tưởng rằng, chính phủ các anh sẽ tiếp tục hỗ trợ cho chúng tôi. Các đồng chí thân ái! Nhân dịp từ biệt các anh, tôi muốn biểu lộ niềm hy vọng nhiệt liệt của tôi, hy vọng không lâu nữa sẽ đến bình minh. Hai nước sẽ cùng nhau giành thắng lợi trong công cuộc đấu tranh vì tự do của các dân tộc bị áp bức trên thế giới. Xin chúc những người anh em bình an!”.

Gia sự di thư: “Tôi tận tụy với việc nước, không thể lo liệu việc nhà. Tất cả thư tịch, quần áo, đồ dùng hằng ngày, nhà cửa... nhất thiết gửi lại cho vợ tôi - Tống Khánh Linh - giữ làm kỷ niệm. Con cái của tôi đã trưởng thành, có thể tự lập, tự theo đuổi tình yêu, chí hướng của mình”.

Cuối cùng, Tôn Trung Sơn tiếp tục nói ngắt quãng, khó nhọc ra 7 chữ về Quốc sự di thư:

“Hòa bình... chiến đấu... cứu Trung Quốc!”.

Nguyễn Hồng Nhung