PGS.TS Đỗ Đức Định (ảnh), nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu châu Phi và Trung Đông, nhận định việc các nước đạt được thỏa thuận chung về Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã mở ra triển vọng về một thị trường xuất khẩu rộng lớn cho hàng hóa Việt Nam. Vậy nếu Hoa Kỳ - nền kinh tế chiếm trên 60% GDP toàn khối TPP - không thông qua TPP sẽ ảnh hưởng thế nào đến xuất khẩu hàng hóa trong nước?

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, TTP đã là động lực rất lớn cho cải cách môi trường đầu tư kinh doanh Việt Nam, vậy nếu việc Hoa Kỳ không thông qua TPP sẽ ảnh hưởng thế nào đến quá trình này?

Tiep tuc day manh cai thien moi truong kinh doanh - Anh 1

TS. ĐỖ ĐỨC ĐỊNH: - Trước hết về cải cách môi trường đầu tư kinh doanh, cần khẳng định TPP đã tạo ra động lực cải cách mạnh mẽ trong thời gian qua. Khi đàm phán TPP chúng ta đã cam kết cải cách trên nhiều lĩnh vực, như cải cách môi trường đầu tư, cải cách doanh nghiệp nhà nước, chính sách thuế theo hướng giảm dần bảo hộ, cải cách về công đoàn, bảo vệ quyền lợi người lao động, cải cách trong hoạt động mua sắm công… Nay giả định Hoa Kỳ không thông qua TPP, Việt Nam cũng không thể dừng lại, mà tiếp tục cải cách mạnh mẽ hơn nữa, tạo đòn bẩy phát triển để khu vực tư nhân vươn lên thành động lực chính của tăng trưởng.

Đây là nhiệm vụ buộc phải làm nhưng vấn đề là chúng ta làm đến đâu. Bởi lẽ, dù TPP có được Hoa Kỳ thông qua hay không, những cải cách về môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam vẫn phải tiếp tục tiến hành nếu muốn mở rộng quan hệ hợp tác thương mại, xuất khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ. Xu hướng này không thay đổi được. Xưa nay chúng ta nói nhiều về xây dựng nền kinh tế thị trường, nhưng đến nay vẫn chưa có nền kinh tế thị trường đầy đủ, vì vậy khi tham gia TPP phải đẩy mạnh xây dựng thị trường. Nếu chúng ta không có một nền kinh tế thị trường đầy đủ, ngay cả khi TPP được thông qua, Hoa Kỳ và EU vẫn áp dụng những hàng rào kỹ thuật nhằm hạn chế hàng hóa Việt Nam xuất khẩu vào 2 thị trường này.

- Khi Việt Nam tham gia TPP nhiều người đã kỳ vọng Việt Nam trở thành công xưởng dệt may và da giày của thế giới, và thực tế đã có một làn sóng đầu tư nước ngoài vào 2 ngành này. Vậy nếu TPP không được thông qua sẽ ảnh hưởng thế nào đến kim ngạch xuất khẩu dệt may và da giày trong nước, thưa ông?

- Nếu Hoa Kỳ không thông qua TPP, các sản phẩm dệt may và giày, dép da và túi xách xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường này sẽ ít được hưởng lợi hơn. Các sản phẩm vẫn xuất khẩu được sang Hoa Kỳ như hiện nay nhưng không được hưởng ưu đãi thuế quan như các cam kết trong TPP, và đương nhiên dung lượng thị trường hẹp hơn rất nhiều so với khi TPP được thông qua. Chẳng hạn với các mặt hàng nông sản như cà phê những ưu đãi thuế vẫn giảm từ 8,5% xuống còn 5% khi xuất khẩu vào Hoa Kỳ. Nếu TPP được thông qua, thuế với mặt hàng này có thể về 0%, còn không được thông qua sẽ vẫn ở mức 5%. Vì vậy TPP không được Hoa Kỳ thông qua chỉ ảnh hưởng một phần, không trở ngại đến mức sản phẩm cà phê Việt Nam không thể vào Hoa Kỳ được. Hay việc xuất khẩu nước mắm sang Hoa Kỳ để phục vụ hàng triệu người Việt đang sinh sống tại nước này cũng không bị ảnh hưởng nhiều, bởi Hoa Kỳ không sản xuất mặt hàng rất đặc trưng này của Việt Nam. Các sản phẩm nông nghiệp và sản phẩm cấp thấp vẫn có thị trường, trong khi các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp với Hoa Kỳ như thủy hải sản, da giày mức độ cạnh tranh sẽ quyết liệt hơn.

Nếu TPP không trở thành hiện thực, thị trường Hoa Kỳ không mở, xuất khẩu của Việt Nam chỉ bị ảnh hưởng đến phần mở rộng thị trường, nhưng vẫn duy trì được kim ngạch xuất khẩu hiện nay. Vấn đề là cơ hội thị trường không như kỳ vọng. Thực chất việc Hoa Kỳ không thông qua TPP cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của nước họ, chứ không chỉ tác động đến Việt Nam.

Thực tế, nhiều năm qua sản phẩm dệt may, da giày của Việt Nam luôn nằm trong nhóm ngành hàng xuất khẩu chủ lực. Kim ngạch xuất khẩu các ngành này liên tục đạt cả chục tỷ USD và năm sau luôn cao hơn năm trước. Chẳng hạn, ngành da giày năm 2015 đạt kim ngạch xuất khẩu 12 tỷ USD và dự báo năm nay kim ngạch xuất khẩu của ngành này sẽ đạt 17 tỷ USD. Với ngành dệt may, trong 6 tháng đầu năm nay Việt Nam đã đạt kim ngạch xuất khẩu 10,7 tỷ USD, dự báo cả năm có thể đạt kim ngạch 31 tỷ USD. Với 2 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn này thời gian tới vẫn được hưởng thuế quan ưu đãi hơn khi xuất khẩu sang thị trường EU, khi các cam kết trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) được cụ thể hóa. Đây là một thị trường lớn của Việt Nam, hơn nữa chúng ta vẫn tiếp tục xuất khẩu được sang thị trường Hoa Kỳ với mức thuế suất như hiện nay, nên không phải quá lo ngại. Bên cạnh đó chúng ta còn có các thị trường như Nhật Bản, Nga và khu vực liên minh thuế quan Nga-Belarus-Kazakstan…

- Nếu thời gian tới Hoa Kỳ giảm thuế cho doanh nghiệp nước họ, chúng ta có lo ngại về sự sụt giảm luồng vốn đầu tư từ Hoa Kỳ?

- Việc Hoa Kỳ có giảm thuế cho doanh nghiệp nước họ cũng không ảnh hưởng đến việc đầu tư của nước này vào Việt Nam. Bởi lẽ, Hoa Kỳ đang có nhiều doanh nghiệp hoạt động ở nước ngoài vì họ thấy có lợi hơn hoạt động trong nước nếu so về chính sách thuế. Nếu Việt Nam cải cách môi trường kinh doanh tốt vẫn sẽ thu hút được doanh nghiệp Hoa Kỳ sang đầu tư. Sợ nhất là môi trường kinh doanh của mình kém họ sẽ chuyển đầu tư sang nước khác. Vì thế, vấn đề thu hút vốn nước ngoài nằm ở cải cách môi trường đầu tư kinh doanh trong nước. Trước đây nhiều nhà đầu tư Hoa Kỳ muốn đầu tư vào ngành điện Việt Nam, nhưng điện ở Hoa Kỳ bán 8 cent trong khi ở Việt Nam chỉ cho bán 4 cent, họ xin bán bằng giá thành là 6 cent mình không đồng ý. Một môi trường cạnh tranh lành mạnh và một thị trường đúng nghĩa sẽ thu hút được các nhà đầu tư nước ngoài. Đây chính là điều chúng ta đang hướng tới, dù có hay không có TPP.

- Xin cảm ơn ông.

Đăng Tuân (thục hiện)