Khi dự án nhà máy cà phê ở xã Nhâm huyện A Lưới tỉnh Thừa Thiên Huế của Công ty Vinacafe Quảng Trị thất bại, những người nông dân nơi đây vẫn tin rằng khi không trồng cà phê nữa thì hàng trăm ha đất nông nghiệp mà họ góp vào dự án sẽ được Công ty TNHH MTV Vinacafe Quảng Trị trả lại. Đáng tiếc, họ không biết rằng, số đất nông nghiệp, tài sản của họ đã bị đem thế chấp ngân hàng. Từ nỗi đau của người dân, Báo NB&CL đã chuyển công văn tới UBND tỉnh Thừa Thiên Huế và Sở Tài nguyên Môi trường để làm rõ vụ việc này. Trong khi chờ hai cơ quan này trả lời, chúng tôi thông tin tiếp tới bạn đọc về cái gọi là “nông trường ma” ở A Lưới.

Kỳ 1: Nỗi hoảng sợ mang tên “cà phê”
Kỳ 2: Lộ diện sai phạm nghiêm trọng của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế?

Nông trường “ma” ở A Lưới

Từng được xem là “ngọn đuốc giữa rừng A Lưới” giúp thổi bùng cháy lên ngọn lửa làm giàu, chống lại cái đói cái nghèo đời đời của người dân huyện vùng biên khốn khó này. Nhưng rồi như chiếc xe mất phanh lao dốc, Nông trường cà phê A Lưới rơi vào khủng hoảng trầm trọng. Cùng với sự sụt giảm giá cà phê, tấn bi kịch của Nông trường cà phê A Lưới bắt nguồn từ việc phá sản Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Vinacafe Quảng Trị (tiền thân là Công ty đầu tư cà phê dịch vụ đường 9). Cuối tháng 10, sau hơn năm giờ vượt qua hàng trăm km đường núi, xuyên qua những con dốc thẳng đứng quanh co dưới tán rừng, chúng tôi mới đến được huyện vùng cao A Lưới. Xã Nhâm, mười năm trước là nơi đặt trụ sở của Nông trường cà phê A Lưới. Do làm ăn thua lỗ, phá sản nên khu vực nhà máy chế biến cà phê có vốn đầu tư gần chục tỷ đồng bỏ không hoang tàn, thành chuồng bò của người dân địa phương.

Tieng than noi bien gioi Viet – Lao: Ky 3: Chinh quyen 'cau gio', dan mat dat san xuat - Anh 1

Theo quan sát của chúng tôi, khu vực nhà máy được xây dựng khá bề thế, các hạng mục hạ tầng cơ bản như nhà điều hành, xưởng chế biến, trạm cân, nhà bảo vệ, tường bao kiên cố xung quanh. Tuy nhiên vào bên trong nhà máy qua phần cổng chính được khóa cẩn thận, hoàn toàn không có một bóng người. Trong khu vực sân nhà máy, cỏ dại mọc lổm nhổm, phân bò phân trâu ngập ngụa. Khu vực nhà điều hành trở thành nơi ở của… đàn dơi. Thấy động, đàn dơi đập cánh hớt hải lao vụt qua các lỗ thủng trên mái tôn, đồng thời cất lên tiếng kêu nghe rợn người. Tại khu vực nhà xưởng, khung cảnh đổ nát như bị mắc kẹt lại cùng thời gian. Tất cả máy móc còn lại đều đã hoen rỉ. Bể chứa có một ít nước mưa đọng dưới đáy. Khu nhà chứa cà phê quả trước đây giờ thành nơi đánh cây rơm của một người dân địa phương.

Hạ tầng cơ sở nhìn chung đã xuống cấp trầm trọng, khó có thể tiếp tục sử dụng. Phải chờ khá lâu, chúng tôi mới gặp được chị Phạm Thị Hương (thôn A Bung, xã Nhâm) đi làm rừng về qua khu vực trước cổng nhà máy. Chị Hương cho biết, nhà máy này được xây dựng từ mười năm trước, đang dừng hoạt động do chủ đầu tư phá sản. Khoảng vài năm gần đây, dân địa phương tận dụng không gian để chăn thả bò, đánh cây rơm và sử dụng vào một số mục đích khác. “Tôi nghe nói nông trường phá sản do làm ăn khó khăn nên nhà máy ngừng hoạt động, bỏ không. Dân ở đây gọi là khu nhà ma bởi nó hoang tàn cả chục năm rồi” – ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó chủ tịch xã Nhâm nói. Theo ông Viên Văn Nành – cán bộ nông nghiệp xã Nhâm – trước đây ba xã Nhâm, Hồng Thái và Hồng Bắc của huyện A Lưới được quy hoạch kỳ vọng trở thành cùng cà phê chủ lực. Vì thế “tỉnh có nhiều cơ chế, chính sách ưu đãi về đầu tư, thông thoáng trong cấp phép… nên thu hút được nhà đầu tư, chẳng ai ngờ được sẽ như ngày nay”.

Tieng than noi bien gioi Viet – Lao: Ky 3: Chinh quyen 'cau gio', dan mat dat san xuat - Anh 2

Dâng đất cho doanh nghiệp…

Vẫn chưa có một cuộc thanh kiểm tra toàn diện về những việc làm có dấu hiệu sai phạm tại dự án cà phê ở A Lưới cho dù Tỉnh Thừa Thiên Huế đã họp lên, họp xuống nhiều lần. Người dân trông đợi vào một lối thoát, nhưng lối thoát đó lại bị bịt kín với những việc làm thiếu trách nhiệm trước đây. Mô hình liên kết thoát nghèo giữa doanh nghiệp, người và chính quyền đã phá sản. Một cuộc phá sản mà không ai muốn do giá cà phê và cả cách làm thiếu tính toán của doanh nghiệp. Tuy nhiên thiệt hại lại đang đổ lên đầu người dân và ngân hàng đã chót tin tưởng vào dự án này. Việc cấp tới gần 1.000 ha đất cho doanh nghiệp thực sự là một quyết định sai lầm và có cả sai phạm của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế. Bởi lẽ, diện tích trồng cà phê ở thời điểm ngọt ngào nhất cũng chưa được phân nửa. Không hiểu vì lý do gì, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế lại mở một cơ chế đặc biệt cho doanh nghiệp Vinacafe Quảng Trị được miễn nhiều trách nhiệm đóng góp, được ưu đãi đầu tư.

Tieng than noi bien gioi Viet – Lao: Ky 3: Chinh quyen 'cau gio', dan mat dat san xuat - Anh 3

Sổ đỏ nếu rõ doanh nghiệp này phải trả tiền thuê đất hàng năm, thế nhưng tháng 4/2005, UBND tỉnh lại cấp Giấy chứng nhận ưu đãi đầu tư cho doanh nghiệp này với những điều khoản lạ kỳ. Mà lạ kỳ hơn cả là việc miễn nộp tiền thuê đất trong suốt thời gian thực hiện dự án. Đây được coi như việc UBND tỉnh đã biếu không số đất này cho doanh nghiệp cho đến năm 2021. Cũng chính vì lẽ đó, doanh nghiệp thích làm gì thì làm mà không sợ bị thu hồi dự án. Tỉnh Thừa Thiên Huế đang phó mặc cho TAND tỉnh Quảng Trị giải quyết vụ việc này, họ chơi bài cùn vì biết rằng kiểu gì đến năm 2021 mình sẽ lấy lại được quyền sử dụng gần 1.000 ha này. Không thanh tra, không dám đối đầu sai phạm cũng đồng nghĩa với việc bỏ mặc kế sinh nhai của người dân A Lưới cho đến năm 2021.

Bà Hồ Thị Thủy – Bí thư Đảng ủy Xã Nhâm – Huyện A Lưới cho biết, diện tích vẫn đang còn của nông trường, đang rao bán nên người dân vẫn không an tâm. Riêng về công tác tuyên truyền, vẫn phải tuyên truyền cho người dân thôi. Kiến nghị đề xuất giao lại đất cho người dân, vì thực sự trước đây là diện tích của các hộ gia đình giao cho nông trường, nông trường làm công tác tuyên truyền vận động, chấp hành chủ trương chung của toàn tỉnh. Hiện nay khó khăn, diện tích cà phê khi phá sản thì chủ yếu trồng sắn, cây ngắn ngày. Sắn năm nay giá cả cũng thấp, diện tích cà phê phần nhiều trồng sang sắn rồi. Các hộ không dám trồng cây lâu năm, chỉ trồng cây ngắn ngày. Tất cả diện tích nông trường đều làm sổ đỏ, thời kỳ trước cũng biết. Người dân không an tâm, tất cả nằm trong sổ đỏ nông trường. Nông trường đang giao bán. Xã cũng có kiến nghị, người dân không có đất, ngoài diện tích cà phê, bây giờ phải trả lại đất cho dân. Mỗi khi tiếp xúc cử tri đều có ý kiến kiến nghị đề xuất.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin tới bạn đọc ngay khi có hồi âm từ UBND tỉnh Thừa Thiên Huế.

Nguyên Huy – Hồng Quang – Hữu Phương