Lời nói có thể gây tổn thương. Nhưng trong văn hóa Internet ngày nay, nhiều người ném ra những ý kiến hằn học mà không cần suy nghĩ. Thật dễ dàng để quên đi lời nói của chúng ta đã gây tổn thương cho người khác như thế nào. “Tiếng hát từ trái tim” (2015) là câu chuyện cổ tích thời hiện đại nhắc nhở chúng ta: “Lời nói không mất tiền mua/Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”.

“Tieng hat tu trai tim”: Hoa giai dieu vao cam xuc cua minh - Anh 1

“Giọng nói của tôi ơi, xin gửi lời tạm biệt

Băng qua dãy núi xa xa

Rồi chìm vào hồ nước đang say giấc

Giờ nó đã đi đâu mất rồi…”

Câu chuyện của Tiếng hát từ trái tim (Anthem of the Heart, tên tiếng Nhật Kokoro ga Sakebitagatterunda - Trái tim thổn thức) kể về cô gái học cách thoát ra khỏi vỏ ốc của chính mình. Từ một người trầm lặng, hiếm khi nói chuyện, trở thành diễn viên chính trong vở nhạc kịch, hát và cất tiếng nói của mình. Sự trầm lặng của cô được lý giải bằng hình tượng nghe hết sức… anime: lời nguyền từ quả trứng.

Tuy nhiên, nếu ai đã xem The Angel's Egg sẽ hiểu trứng có ý nghĩa rất đặc biệt trong phim Nhật. Nó là tượng trưng cho sự vô tội của người con gái, điều mà cô luôn muốn bảo vệ, nhưng để vuột mất hay bị đánh cắp. Nó cũng tượng trưng cho “hạt giống tâm linh” bén rễ trong tâm hồn con người. Trải qua hành trình phát triển, nó sẽ thành “tâm linh trưởng thành”, mang lại “kết quả lớn hơn rất nhiều so với những gì đã gieo”. Nó cũng đại diện cho hàm ý về sự cứu rỗi. Nói cách khác, trứng là biểu tượng của khả năng sinh sản, sự tái sinh và chu kỳ cuộc sống, thậm chí cả sự bất tử.

“Tieng hat tu trai tim”: Hoa giai dieu vao cam xuc cua minh - Anh 2

Quả trứng vừa đại diện cho sự tái sinh, vừa là sự trừng phạt

Tất cả ý nghĩa đó cũng được các nhà làm phim Tiếng hát từ trái tim gửi gắm trong hình tượng quả trứng. Nó là dấu hiệu cho sự hạnh phúc mà nhân vật nữ chính Naruse Jun vô tình đánh mất khi còn nhỏ. Đồng thời, nó cũng gieo mầm khổ đau cho cô bé, từ từ đưa cô vào thế giới riêng, được bọc kín bởi vỏ trứng khắc nghiệt. Mặt khác, lại thể hiện nỗi khát khao tìm kiếm sự cứu rỗi cho sai lầm cô gây ra trong quá khứ. Điều đó thể hiện sự xuất hiện của quả trứng mỗi khi cô lâm vào chấn động mạnh mẽ nhất. Cô tìm kiếm sự trừng phạt và nó đến với cô. Nhưng cô cũng tìm kiếm sự giải thoát. Nhưng cô không thể như gà con, vịt con tự mổ vỏ trứng và bước ra ngoài. Cô cần động lực tiếp sức từ bên ngoài. Chỉ có điều, do không thể nói, không ai biết mà đưa tay ra.

Tiếng hát từ trái tim đã xuất sắc thể hiện sản phẩm đặc trưng của mặt trái xã hội hiện đại trên nhân vật Jun. Sự rối loạn do các áp lực cuộc sống được hình tượng hóa vào trong cơn đau bụng của cô bé. “Tôi cần cậu ta (quả trứng - PV) tồn tại, nếu không tôi sẽ biến mất”. Cho đến khi cô gặp Sakagami Takumi. Việc cậu liên tục đụng phải những quả trứng báo hiệu trước mối liên kết giữa hai con người đều bị bỏ rơi và tìm kiếm sự thanh thản bằng cách đổ lỗi cho bản thân, song lại chỉ càng cuốn mình sâu hơn trong thế giới riêng bất khả xâm phạm.

“Tieng hat tu trai tim”: Hoa giai dieu vao cam xuc cua minh - Anh 3

Thực chất, trong phim, không chỉ Jun mà nhiều nhân vật khác cũng đều có lần thốt ra những lời gây tổn thương. Nhưng chỉ với chừng hai tiếng, bộ phim tập trung vào Jun để từ đó lan tỏa đến những người còn lại, buộc họ phải suy ngẫm về những lời nói của bản thân. Một cậu bạn giỏi thể thao đầy hằn học khi bị chấn thương. Một đội trưởng cổ vũ đầy tự tin thực chất không dám đối mặt với người trong lòng. Một “hoàng tử” hóa ra chỉ có vỏ bọc bề ngoài dùng lời nói để che đậy cảm xúc chân thực. Một người mẹ mệt mỏi với hôn nhân chỉ nhìn thấy bất hạnh của mình. Những cậu học sinh chỉ biết nói xấu bạn sau lưng.

Các nhà làm phim không cố gắng trở thành bác sĩ. Họ chỉ dọn đường cho nhân vật lựa chọn cách chữa cho bản thân. Đó là Jun khi khám phá ra có thể dùng âm nhạc biểu đạt cảm xúc, tương tự sức mạnh giúp gà con có thể đập vỏ trứng và bắt đầu nhìn thế giới bên ngoài. Vì thế, âm nhạc là yếu tố đặc biệt quan trọng trong phim. Chậm vừa đủ, thư giãn vừa đủ, khéo léo vừa đủ để vừa truyền đạt cảm xúc trong bối cảnh, vừa khuếch đại về phía khán giả.

“Tieng hat tu trai tim”: Hoa giai dieu vao cam xuc cua minh - Anh 4

Phần lớn ca khúc trong phim vay mượn từ các bản nhạc nổi tiếng. Nhưng không phải vay mượn kiểu xu hướng mà nhiều ca sĩ trẻ theo đuổi, ghép lời lộn xộn trên nền nhạc gốc, mà cả hai bản đều có mối tương quan.

Nổi bật nhất là ca khúc Watashi no Koe (Tiếng nói của tôi) với phần nhạc dựa trên bài hát dân gian Anh Greensleeves. Greensleeves chỉ nàng Anne Boleyn. Chuyện xưa kể lại rằng: Vua Anh đã không thể dùng tiền bạc, châu báu, cung vàng điện ngọc và ngay cả ngôi báu để mua được tình yêu. Chỉ một lẽ đơn giản, nàng Anne Boleyn không yêu nhà vua. Lấy Greensleeves phổ nhạc cho “Giọng nói của tôi ơi, xin gửi lời tạm biệt…” là tiếng nói thổn thức từ cõi lòng của Jun, không chỉ là về bí mật cô cất giấu bấy lâu, mà còn như lời tạm biệt “Trái tim đang bị giam cầm…”

Những lời nhạc đầu tiên mà Jun và Sakagami Takumi bật thốt lên Tamago no naka ni wa nani ga aru (tạm dịch: Trong quả trứng có gì?) dựa trên nền nhạc ca khúc Around The World của Connie Francis (Nhạc phim Vòng quanh thế giới trong 80 ngày). Bản gốc là tiếng hát đi tìm người thương, bất chấp mọi khó khăn, ngay cả khi hy vọng không còn, ta vẫn tin rằng người đó đang ở một góc nào đó chờ ta đến. Đó cũng là bước chân chập chững cho hai nhân vật bước ra khỏi “vỏ trứng” của mình, khám phá thế giới ngoài kia có chỗ cho sự hiện diện của họ. “Người thương”, những người quan tâm đến họ, đang chờ họ đến và chia sẻ niềm hạnh phúc.

“Tieng hat tu trai tim”: Hoa giai dieu vao cam xuc cua minh - Anh 5

Hay bản Pathétique (Bi thương) của Beethoven vốn dùng cho cái kết ban đầu mà Jun, khi ấy còn hoang mang sợ hãi. Nhạc của Beethoven thường mang cảm xúc mạnh mẽ, dù có lúc ông cũng tưới sự nhẹ nhàng lên các tác phẩm của mình, như bản Sonata Ánh trăng nổi tiếng. Tác phẩm Pathétique có sự bi thương, khổ đau, nhưng cũng dâng trào niềm khát khao đứng lên chống lại thử thách khắc nghiệt của cuộc sống. Sự vùng vẫy của bản nhạc cũng là cảm xúc giằng xé trong Jun khi đó, vừa đau đến xót xa, lại vừa muốn mạnh mẽ vùng lên thoát khỏi lời nguyền, thốt lên “tiếng nói từ trái tim”. Cuộc sống không có tòa lâu đài, không có hoàng tử hay cô bé Lọ Lem. Người ta thường nói: Đời như vở kịch. Nhưng tôi lại thấy nó giống bàn cờ hay cuộc chơi hơn. Con người tạo ra mọi chuyện như thế cục trên bàn cờ. Song cái kết thì không ai nắm chắc hoàn toàn trong tay.

Tiếng hát từ trái tim là bản nhạc về tuổi trẻ. Câu chuyện không mới, thậm chí chất lãng mạn, đôi khi màu hồng của shoujo manga/anime (thường dành cho bé gái mộng mơ) khá mạnh mẽ. Nhưng các nhà làm phim đã tài tình thêm thắt sự tươi mới bằng sự gây hiểu lầm ngô nghê cho cả nhân vật và khán giả, cú chuyển đầy bất ngờ, đan xen những chi tiết dí dỏm khiến người xem không khỏi bật cười nhớ lại thời thanh xuân. Vậy mà, trong nụ cười hạnh phúc đó, nước mắt lại bỗng tuôn rơi. Lúc này, khi ngồi xem Tiếng hát từ trái tim, ta có cảm giác mình như sống lại, theo một cách rất khác…

Xem thêm:

Liên hoan Phim Nhật Bản: Hứa hẹn nhiều điều thú vị

Anohana: Ước nguyện năm ấy chúng ta cùng theo đuổi

Spirited Away: Bước ra khỏi vòng tay của cha mẹ và khám phá thế giới phức tạp

Du Du