Tiền chỉ là một phần tác động rất nhỏ đến chất lượng đào tạo tiến sĩ. Phần chính phải là thầy hướng dẫn và chất lượng cơ sở đào tạo.

Tiền chỉ là một phần rất nhỏ

PV:- Hiện nay, có nhiều ý kiến cho rằng, chi phí đào tạo cho 1 tiến sĩ của Việt Nam hiện nay quá thấp so với 1 số nước trong khu vực. Cụ thể, hiện đào tạo tiến sĩ trong nước là 15 triệu đồng/năm so với nước ngoài trung bình là 15.000 USD/năm. Theo những ý kiến này, chất lượng đào tạo TS còn kém, công bố quốc tế thấp đều do nguyên nhân trên. Quan điểm của ông ra sao trước vấn đề này?

PGS.TS Nguyễn Duy Quý: - Theo tôi, chất lượng đào tạo tiến sĩ phụ thuộc nhiều yếu tố như: thầy đào tạo, chất lượng cơ sở đào tạo, tiền là yếu tố cuối cùng tác động đến nó.

Tất nhiên, tiền cũng đóng vai trò quan trọng. Không có kinh phí thì khó có thể làm được các thực nghiệm, đòi hỏi quan trọng nếu muốn đăng tải trên các tạp chí quốc tế. Hoặc nếu vì kinh phí ít mà dùng thiết bị không có tên tuổi thì số liệu thu được cũng khó có thể được tin tưởng.

Thế nhưng, vấn đề của VN lại nằm ở vấn đề hướng đào tạo, lựa chọn đối tượng để đào tạo.

Quan niệm của tôi là siết chặt lại, phải chọn đề tài có ý nghĩa phát hiện ra những cái mới.

Một là, về mặt lý luận lý thuyết để làm cơ sở cho lĩnh vực khoa học ứng dụng tiếp theo trong giai đoạn sau.

hai là, phát minh ra những ứng dụng áp dụng vào thực tiễn sản xuất đang vướng mắc và đang đòi hỏi.

Tien si Viet kem vi dao tao it tien: Su that dang - Anh 1

Chi phí đào tạo tiến sĩ ở VN hiện nay quá rẻ

Và đã nói đến TS thì phải có công trình nghiên cứu được công bố, tối thiểu có 1-2 bài báo đăng trên tạp chí quốc tế thuộc danh mục ISI. Những bài trong nước phải đăng trên tạp chí có điểm từ 0,75-1đ trở lên. Hiện tại, chúng ta không quy định bắt buộc phải đăng ở nước ngoài, mà chỉ khuyến khích, trong khi khuyến khích hoàn toàn khác biệt với bắt buộc.

Mặt khác, thầy hướng dẫn cũng chưa chất lượng bởi. Việt Nam quy định thầy hướng dẫn chỉ cần tốt nghiệp TS sau 3-5 năm là được hướng dẫn, nhưng không đi kèm quy định trong thời gian đó anh phải làm các đề tài cấp nhà nước, có chương trình công bố mới được hướng dẫn. Đặc biệt, số lượng các thầy có hướng nghiên cứu mới không nhiều.

Hay một điều tối thiểu lẽ ra cũng cần quy định, những người học hệ B, hệ mở rộng, hệ tại chức thì không cho đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ.

Quả thực, bây giờ muốn học TS dễ hơn ngày trước rất nhiều. Trước đây, muốn làm NCS phải thi 3 môn bắt buộc: tiếng Anh, Toán và môn chuyên ngành nghiên cứu. Với ngoại ngữ thì phải đọc thông, viết thạo, đọc dịch tốt, nếu nghiên cứu tại Nga thì phải học 1 năm tiếng Anh chuyên tu liên tục, không học gì khác. Với Toán thì phải học giỏi Toán giải tích và Toán thống kê điêu luyện để xử lý số liệu. Cuối cùng là môn chuyên ngành nghiên cứu. Với 3 môn thi tối thiểu phải được 21 điểm, lấy từ cao xuống thấp, có khi 21 điểm vẫn trượt, nhưng nhiều khi có người đưa ra đáp án sáng tạo hơn các thầy, vẫn có thể chấm điểm 10,5 điểm.

PV:- Thế nhưng, trước đây, các NCS đã từng chia sẻ thật về câu chuyện đào tạo tiến sĩ tại các trường, trong khi mức học phí đóng hàng năm chỉ dao động 15.000.000đ/năm, tức là gần 50 triệu đồng cho 3 năm nghiên cứu. Nhưng để có được tấm bằng tiến sĩ thì phải mất gần 1 tỷ đồng nếu là các ngành kinh tế vì vô vàn các khoản chi tiêu phát sinh khác. Phải hiểu sự mâu thuẫn nói trên như thế nào, thưa ông? Thực tế, số tiền chi để đào tạo Tiến sĩ có ít ỏi như các trường đã nêu ra?

PGS.TS Nguyễn Duy Quý: - Tôi đang hướng dẫn 5 NCS về gen cây lúa, được nhà nước cho phụ cấp hướng dẫn chính 1.800.000đ/năm. Bình thường các NCS gửi chuyên đề cho tôi, đọc cả 3 chuyên đề được bồi dưỡng 500.000đ, thực chi phí cho các thầy là không nhiều.

Theo tôi, tốn kém nhất là tiền thuê đất, tiền chạy máy cấy gen để lấy số liệu đăng quốc tế. Ví dụ tôi hướng dẫn một NCS nghiên cứu về giống lúa ở trường ĐH Sư phạm Tự nhiên, bản thân Hiệu trưởng trường đó cũng đồng hướng dẫn với tôi. Khi tôi và thầy Hiệu trưởng có đề tài hơn 4 tỷ đồng thì khoản tiền này có thể sắp xếp cho các NCS làm nghiên cứu trong 5 năm.

Thế nhưng, có rất nhiều trường hợp thầy hướng dẫn không có dự án. Khi đó các NCS sẽ phải tự chi tiền thuê đất, thuê người lao động để nghiên cứu thực tiễn.

Thực tế hiện nay cũng rất nhiều người chỉ đi sao chép các kết quả của nhau, nên công trình không đưa ra ứng dụng được. Số tiền chi hàng tỷ đồng cho một đề tài nghiên cứu theo như thông tin các NCS đưa ra chắc trong đó toàn những tiền thuê người làm hộ báo cáo, rồi tiền gì đó "mờ ám" mà bản thân tôi cũng không thể biết được hết.

Ngược lại, với nước ngoài, nếu như NCS không thuyết trình được các con số trong báo cáo, làm lạc đề so với đề tài, thì sẽ phải làm lại, cho tới khi được Hội đồng thông qua. Có trường hợp, nhiều người học bên VN toàn tốt nghiệp ĐH xuất sắc, thi NCS bên Nga vẫn trượt bình thường.

Như vậy càng thấy rõ, chi phí đào tạo chỉ tác động một phần đến chất lượng, chủ yếu vẫn là do ý thức của từng NCS.