Dừng dự án thủy điện ảnh hưởng tới đất rừng ở Tây Nguyên là tín hiệu tích cực cho thấy Bộ Công thương đã biết lắng nghe, thấy sai để sửa.

Sửa sai

Bàn về chỉ đạo mới của Bộ Công thương, GS Nguyễn Ngọc Lung nhấn mạnh, nếu muốn cứu vãn được phần rừng còn lại ngoài chỉ đạo trên Bộ Công thương cần lưu ý nhiều vấn đề khác nữa.

Theo đó, Bộ Công thương cần nhanh chóng tiến hành rà soát, phân tích, đánh giá, cân nhắc lợi ích mà các dự án thủy điện có thể đem lại so với sự tác động của từng dự án tới môi trường như thế nào? Diện tích rừng bị tàn phá ra sao? Cái được và cái mất khi làm thủy điện là gì...?

Thuy dien khong duoc pha rung Tay Nguyen: Sua sai muon - Anh 1

Dừng thủy điện nếu chiếm đất rừng. Ảnh minh họa

"Phải cân nhắc lợi ích thủy điện mang lại với cái Thủy điện sẽ lấy đi cụ thể như thế nào?. Nếu dự án thủy điện khoảng 5-10MW nhưng lại tàn phá tới cả 100ha rừng thì rõ ràng xã hội mất, dân thiệt thòi. Sự hy sinh lợi ích của xã hội lớn hơn, nhiều hơn, thiệt hại nặng nề hơn so với lợi ích của nhà đầu tư thủy điện thì làm làm gì? ", ông Lung nói thẳng.

Vị GS bức xúc, lâu nay, chúng ta đã mắc sai lầm quá lớn trong chủ trương khuyến khích các doanh nghiệp của Bộ mở rộng, đầu tư phát triển thủy điện. Dù các chuyên gia đã ra sức phản đối, lên án, góp ý nhưng vẫn có hàng chục, thậm chí hàng trăm dự án thủy điện mọc lên, phá vỡ cả quy hoạch chung.

Cùng với đó là rất nhiều dự án thủy điện đã xâm hại nghiêm trọng tới an ninh môi trường cũng đã bị giới chuyên gia bóc mẽ, phản đối quyết liệt và buộc phải dừng lại như các dự án thủy điện 6 và 6A ở Đồng Nai.

Ông Lung nói thẳng, nguyên nhân thì ai cũng biết, đó là vì lợi ích. Bộ Công thương chính là cơ quan chủ quản, đồng thời cũng là những ông chủ của nhiều dự án thủy điện lớn, nhỏ đó. Trong khi đó, mỗi một dự án thủy điện được phê duyệt, đầu tư sẽ là cơ hội cho nhiều người kiếm lợi.

"Bây giờ không phải là lúc để Bộ Công thương có thể phê duyệt thủy điện một cách tự do, cảm tính nữa. Những oan nghiệt về môi trường do thủy điện gây ra là do sự chưa tốt về quản lý mà chính Bộ Công thương phải chịu một phần trách nhiệm. hông thể vì cái lợi từ dự án đem lại mà bỏ qua lợi ích của quốc gia, bỏ qua lợi ích của người dân", vị GS nhấn mạnh.

Trồng bù rừng: chạy theo sự đã rồi

Về câu chuyện trồng bù rừng, GS Nguyễn Ngọc Lung cho rằng chỉ đạo của Bộ Công thương lúc này cũng chỉ giống như chạy theo một sự đã rồi. Vị GS ví nó giống với câu chuyện cho phá hết rồi mới cuống cuồng rà soát.

"Không thể đổ thừa cho ai vì ngay tại các bước thẩm định, phê duyệt dự án đã có quy định rất chặt chẽ, rõ ràng những cam kết trồng bù rừng thế nào. Trồng bao nhiêu rồi. Cho làm thủy điện nhưng lại không yêu cầu được chủ dự án trồng lại rừng là do quản lý kém", ông Lung thẳng thắn.

Cùng với đó, với những dự án thủy điện đã xây dựng nhưng không được trồng bù rừng, ông Lung yêu cầu Bộ Công thương phải buộc các chủ đầu tư thực hiện đầy đủ trách nhiệm trồng bù rừng theo đúng cam kết. Trong trường hợp hết đất trồng rừng tại khu vực đó, chủ đầu tư phải nộp một khoản tiền tương đương để trồng rừng ở nơi khác.

"Ví dụ, chủ đầu tư phải trồng bù 10ha rừng nhưng địa phương chỉ đủ diện tích trồng bù là 5ha. Trường hợp này, chủ đầu tư phải đóng một khoản tiền tương đương khoảng 1 tỷ/1ha vào quỹ trồng rừng. Số rừng này sẽ được sử dụng để tu dưỡng những khu rừng già hoặc trồng rừng ở những địa phương khác", vị GS nêu quan điểm.

Tuy nhiên, vị chuyên gia lưu ý, cơ sở xác định định mức đóng tiền thay vì trồng rừng là vấn đề rất quan trọng. Thêm vào đó là việc quản lý và sử dụng quỹ trồng bù rừng như thế nào cho hiệu quả? Làm sao để ngăn chặn thất thoát, tham nhũng... là câu chuyện quản lý phải bàn.

"Việc này quản lý không khó. Mỗi địa phương, mỗi dự án đều có kế hoạch trồng bù rừng cụ thể. Trên cơ sở đó cơ quan quản lý nhà nước sẽ kiểm soát trên thực tế. Nếu nhận tiền mà không trồng rừng thì lãnh đạo địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm. Ngược lại, nếu xây thủy điện nhưng không trồng rừng, không nộp tiền thì chủ dự án phải chịu trách nhiệm", ông Lung nói.

Bộ Công thương cần...

Vị GS nói thêm, để giữ nốt phần rừng còn lại của Tây Nguyên, ngoài vấn đề xiết thủy điện, chúng ta còn cần xem xét nhiều vấn đề khác nữa.

Xem xét thủy điện ở Tây Nguyên: Bộ Công Thương sáng suốt?

Tại Quy hoạch đất lâm nghiệp khu vực Tây Nguyên, ông đã phân tích rất rõ tính chất, đặc điểm của đất khu vực Tây Nguyên là núi cao, đất rỗ, không thể đào sông, suối, ao, hồ để tích trữ nước ngọt. Như vậy, nếu Tây Nguyên mất đi diện tích rừng quá lớn thì khả năng tích lũy nước mặt không còn. Điều này là vô cùng nguy hại cho sản xuất, đời sống của người dân khu vực này.

Vì vậy, bắt buộc Tây Nguyên phải giữ được rừng để giữ được nước phục vụ cho đời sống, sản xuất, sinh hoạt của người dân.

"Xiết thủy điện là một yếu tố, nhưng yếu tố rất quan trọng đó là phải xiết lại mục đích chuyển đổi đất của người dân. Việc mượn tay người dân tộc thiểu số chặt rừng, khai hoang là rất nguy hiểm".

Vị chuyên gia cho rằng với những trường hợp như vậy cũng cần phải được xem xét xử lý nghiêm. Tuy nhiên, trách nhiệm lớn hơn cả vẫn thuộc về phía các cơ quan quản lý nhà nước.

Do đó, ông cho rằng tiếp sau chỉ đạo trên Bộ Công thương cần thể hiện một thái độ cứng rắn, kiên quyết hơn.

"Bộ Công thương phải dứt khoát không cho xây dựng thủy điện bằng mọi giá nữa", GS Lung đề nghị.

Hoài An