SGTT.VN - Sau bảy phiên ngân hàng Nhà nước (NHNN) tung vàng ra bán đấu giá, chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới càng nhiều hơn, có thời điểm trong hôm qua, 16.4, khoảng cách lên đến 6 triệu đồng/lượng – gấp 15 lần mức chênh 400.000 đồng mà chính NHNN cho rằng có dấu hiệu đầu cơ.

Sau bao phân tích về sự đánh lận khái niệm một cách phi kinh tế học khi NHNN trả lời tỉnh bơ rằng mình chỉ “bình ổn thị trường” chứ không “bình ổn giá”, sau khi giá thế giới giảm theo chiều thẳng đứng nhưng giá trong nước vẫn theo quán tính tăng nhanh – giảm chậm hơn. Sự chênh lệch ấy đẩy bức xúc của dư luận lên mức độ mới: quyền sở hữu vàng giá rẻ của người dân bị cản trở. Tất nhiên, không nhà nước nào khuyến khích dân sở hữu vàng thay vì đưa nguồn lực ấy vào nền kinh tế, nhưng không khuyến khích với cản trở, cưỡng chế là hai việc khác nhau, muốn không khuyến khích thì đáng lẽ phải tạo ra khuyến khích khác như đảm bảo lạm phát thấp, môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, hiệu quả – những thứ mà ta chưa làm được.

Ảnh: Trần Việt Đức

Phiên đấu giá lần thứ 7 diễn ra hôm qua khác phiên đầu tiên, khi NHNN định giá sàn thấp hơn giá trên thị trường trong nước. Theo một chuyên gia kinh tế, với giá ấy, có lẽ NHNN kỳ vọng giá thế giới sẽ còn giảm nữa và bằng giá ấy, họ cũng kỳ vọng giá thị trường trong nước giảm theo như những lần họ đánh tín hiệu trước đây. Thế nhưng, giá thế giới lại nhích lên, và phản ứng tâm lý mua vào của người dân đã đẩy giá thị trường tăng lên hơn mức tương ứng. Ngay cả khi thực tâm muốn giảm giá vàng trong nước bằng giá sàn thấp, NHNN cũng không làm được điều ấy, thì nói chi đến việc định giá cao như trong phiên đầu tiên.

Có nhiều lý giải cho hành động làm giá (sàn) của NHNN trong phiên đầu tiên, rằng NHNN sợ mình bị lỗ, ngân sách bị thiệt. Nhưng thật ra, nếu sự cao thấp của giá sàn chỉ so sánh với giá trong nước chút đỉnh như hiện nay, trong khi giá trong nước luôn duy trì mức cao đáng kể so với giá thế giới và NHNN giữ chắc như đinh đóng cột độc quyền sản xuất, nhập khẩu, định giá vàng thì NHNN không thể bị lỗ. Các tổ chức tín dụng, kinh doanh tham gia đấu giá vàng cũng vậy, họ mua vàng dựa vào một nguồn cung duy nhất là NHNN, sự cạnh tranh giữa họ hầu như không có thì về cơ bản họ giống như những đại lý bán vàng của NHNN, rốt cuộc mọi rủi ro về giá người tiêu dùng cuối phải gánh. Ngay cả khi nguồn cung từ NHNN không phải là nguồn tích lũy từ trong nước mà qua nhập nhẩu với mức độ biến động giá cao như một tay chơi trên thị trường thế giới, thì tay chơi đó cũng đã tự bảo hiểm bằng quyền độc quyền trên mọi phương diện, các khoản lỗ nếu có có thể tự động chuyển sang người mua.

Rốt cuộc, không hiểu mục tiêu các chính sách về vàng của NHNN hiện nay là gì? Nếu xét mục tiêu mà NHNN công khai thì bình ổn thị trường không thể tách rời với bình ổn giá, sự thay đổi giá kỳ vọng phải là kỳ vọng theo giá thế giới. Mà chẳng lẽ như báo chí bình luận? Nếu mục tiêu là bán vàng SJC do mình độc quyền để kiếm lời sau khi mua vàng phi SJC giá rẻ hơn thì có lẽ NHNN đã thành công.

Những đề xuất về việc cho phép kinh doanh vàng tài khoản trước đây để liên thông giá, giảm nhu cầu vàng vật chất ở khu vực khách hàng đầu tư – đầu cơ lại được tiếp tục đưa ra mổ xẻ. Có điều, trước NHNN chưa độc quyền toàn bộ, nay nếu có kinh doanh vàng tài khoản mà chỉ một mình NHNN chơi hay nhiều nơi chơi, nhưng không được chơi trực tiếp mà phải thông qua NHNN, thì cũng không thật có ý nghĩa vì sẽ bị nghẽn ở NHNN. Đến nay, cũng không rõ là trong thời gian bán đấu giá vàng, NHNN cũng dùng nghiệp vụ này hay không để biết trình độ kinh doanh của NHNN tới đâu. Nếu có dùng mà không thông tin rõ giá mua, chỉ nhìn vào diễn biến giá bán đấu giá thì cũng không thể nào biết được vì như đã nói ở trên, đó là giá của ông độc quyền chứ không phải giá của một ông mua đi bán lại trong thị trường có cạnh tranh.

Và, cho dù NHNN có khả năng là một tay chơi thứ thiệt đi chăng nữa thì rõ ràng rằng chức năng, nhiệm vụ chính của NHNN nằm ở chỗ khác, quan trọng hơn nhiều.

Sau một thời gian dài loay hoay với hàng loạt chính sách về vàng với bao lời hứa hẹn tốt đẹp, chỉ thấy, bên cạnh yếu tố truyền thống, những bất ổn của nền kinh tế đang ép người dân sở hữu vàng để lưu giữ, bảo toàn tài sản và NHNN đang ép người dân sở hữu vàng với giá cao.

N.L