LTS: Đã qua 16 tháng từ ngày Quốc hội “bấm nút” thông qua Dự án Cảng Hàng không quốc tế Long Thành đến nay nhưng thông tin triển khai dự án không mấy khả quan, dự đoán sẽ rất khó khăn để có thể khởi công vào năm 2019. Đặc biệt trong bối cảnh nợ công vẫn ở mức cao. Sự chậm trễ thực hiện dự án không chỉ tạo áp lực lên Sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất, ảnh hưởng đến hoạt động khai thác kinh doanh của các hãng hàng không, mà còn cản trở sự phát triển ngành hàng không của quốc gia.

Thuc day du an Cang hang khong Quoc te Long Thanh bang cach nao? - Anh 1

Một trong số các mô hình thiết kế nhà ga sân bay quốc tế Long Thành.

Để trả lời câu hỏi “Làm gì để đẩy nhanh dự án Cảng hàng không Quốc tế Long Thành”, Báo Lao Động đã có cuộc trao đổi với ông Lê Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cảng Hàng không VN (ACV), Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Lại Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Ủy ban giám sát Tài chính quốc gia Trương Văn Phước cùng một số chuyên gia trong chuyên mục Quan sát - đối thoại hôm nay.

Việc triển khai dự án quan trọng này cần có những trình tự gì để có thể triển khai những bước đi cụ thể đầu tiên?

- TS Trần Du Lịch - nguyên Phó Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TPHCM:

Thuc day du an Cang hang khong Quoc te Long Thanh bang cach nao? - Anh 2

- Theo quy định, dự án đầu tư và phải trình Quốc hội phê duyệt, đáng lẽ theo lộ trình thì tháng này sẽ trình nhưng đến giờ vẫn chưa có. Về thủ tục, phải được Quốc hội phê duyệt, và đồng ý chủ trương. Theo luật đầu tư công, sau khi Quốc hội phê duyệt rồi thì làm dự án khả thi. Thủ tục đầu tiên còn chưa thông qua thì chưa giải quyết vấn đề nguồn vốn, mức vốn, phần nào nhà nước đầu tư, phần nào gọi khu vực tư nhân.

Tôi chưa hiểu vì sao dự án lại chậm như vậy. Nói nôm na là chưa xong về thủ tục thì làm sao triển khai được. Trong dự án khả thi sẽ lý giải hết các vấn đề như phần nào nhà nước làm, ví dụ nhà nước chi tiền làm đường băng, trạm không lưu; còn nhà ga, nhà kho và kinh doanh thương mại thì kêu gọi vốn của nhà đầu tư.

Ông Lê Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc ACV:

Thuc day du an Cang hang khong Quoc te Long Thanh bang cach nao? - Anh 3

- Về phía chúng tôi, công tác thi tuyển phương án kiến trúc nhà ga hành khách đã hoàn thành, có 9 đơn vị đều là những công ty thiết kế nhà ga hàng không nổi tiếng của nước ngoài tham gia, dự kiến ban tổ chức sẽ trao giải thưởng cho các phương án đoạt giải vào tháng 11 này. Sau đó, các phương án sẽ được trưng bày tại bốn điểm: Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng và Đồng Nai để lấy ý kiến cộng đồng. Kết quả cuộc thi và kết quả lấy ý kiến cộng đồng sẽ được tổng hợp báo cáo Thủ tướng vào tháng 12.2016 để chọn phương án đưa vào báo cáo nghiên cứu khả thi (BCNCKT).

Sau khi kết thúc công tác thi tuyển phương án kiến trúc nhà ga, dự kiến các công việc tiếp theo: Lựa chọn tư vấn lập BCNCKT (3 tháng), triển khai lập và hoàn thành BCNCKT (17 tháng), thẩm định BCNCKT (2 tháng), trình Quốc hội thông qua BCNCKT (3 tháng), lập, phê duyệt thiết kế kỹ thuật và tổng dự toán (20 tháng), lựa chọn nhà thầu xây lắp, chuẩn bị xây dựng (6 tháng), khởi công dự án khoảng tháng 4.2021.

Ngày 9.7.2016, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng chỉ đạo phải khởi công dự án Cảng Hàng không quốc tế Long Thành vào năm 2019, liệu có kịp hay không?

Ông Lê Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc ACV:

- Để đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, chúng tôi đã đề xuất cơ chế đặc thù trong quá trình lập BCNCKT. Cụ thể là thực hiện thiết kế kỹ thuật song song với công tác lập BCNCKT. Nếu thực hiện thiết kế kỹ thuật sau khi lập BCNCKT được phê duyệt thì dự án sẽ kéo dài thêm 21 tháng và chỉ có thể khởi công vào tháng 4.2021. Một số hạng mục thực hiện thiết kế kỹ thuật song song với công tác lập BCNCKT là nhà ga hàng không, nhà khách VIP, nhà văn phòng ACV, các tòa nhà tiện ích khác, khu bay gồm đường hạ cất cánh, đường lăn, sân đỗ máy bay, đường trục ra vào sân bay, hệ thống cấp điện, cấp nước, thông tin liên lạc. Một cơ chế quan trọng khác là cho phép triển khai các phương án huy động vốn và tách các tiểu dự án để triển khai độc lập đối với một số hạng mục đặc thù.

UBND tỉnh Đồng Nai đã xây dựng cơ chế đặc thù về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trình Thủ tướng. Thủ tướng đã giao Bộ Tài nguyên Môi trường chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thẩm định cơ chế đặc thù về công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư, báo cáo Thủ tướng xem xét quyết định. Hiện nay, các bộ, ngành liên quan đang thẩm định cơ chế đặc thù của dự án.

Để đảm bảo tiến độ giải phóng mặt bằng đáp ứng yêu cầu của dự án, chúng tôi đã đề nghị Bộ GTVT trình Chính phủ giao cho UBND tỉnh Đồng Nai sử dụng một phần nguồn vốn từ cổ phần hóa của ACV để triển khai ngay dự án khu tái định cư trước khi BCNCKT được cấp có thẩm quyền thông qua, và sử dụng một phần nguồn vốn này để làm vốn đối ứng cho các công trình sử dụng vốn vay ODA. Hiện các đề xuất trên đáng tiếc là chưa được chấp thuận.

TS Trương Văn Phước - Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia:

Thuc day du an Cang hang khong Quoc te Long Thanh bang cach nao? - Anh 4

- Với bất kỳ dự án dù nhỏ hay lớn, ở tầm vóc doanh nghiệp hay quốc gia thì chúng ta đều phải đi qua quy trình thẩm định về kỹ thuật, thị trường, hiệu quả tài chính, kinh tế xã hội trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Chúng ta cần tính toán kỹ và phân tích tài chính để xem vốn cần đầu tư là bao nhiêu, trong đó nguồn vốn nhà nước là bao nhiêu, huy động vốn các nền kinh tế như thế nào và tất cả các bước đó đều phải tuân thủ theo quy trình.

Sau khi thẩm định, cần có những nghiên cứu đầy đủ để huy động tổng hợp các nguồn lực tài chính của đất nước trong bối cảnh nước ta tiệm cận đến giới hạn chỉ tiêu của nền tài chính công. Cần nghiên cứu, vận dụng linh hoạt để huy động nguồn lực tài chính tổng lực đất nước, chẳng hạn như nguồn vốn tín dụng trong nước, đầu tư công - tư , đầu tư trái phiếu…

Xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành cần nguồn tài chính rất lớn, tình hình ngân sách khó khăn, vậy thì xoay đồng vốn như thế nào thưa các chuyên gia?

Chuyên gia giao thông Phạm Sanh:

- Trong bối cảnh hiện nay, trước mắt Chính phủ nên “lắc đầu” với các dự án sân bay phi thực tế tại một số địa phương như Bình Thuận hay An Giang để tập trung lực cho sân bay Long Thành. Cần tập trung mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất, Nội Bài rồi thúc đẩy quá trình triển khai sân bay Long Thành. Thay vì cho DN BOT vào sân bay Bình Thuận hay An Giang, hãy cho họ làm BOT các hạng mục của sân bay Long Thành đi. Vì đó rất cần, hãy tập trung về một mối đi chứ bày vẽ ra làm chi? Bên cạnh đó, tôi cũng lo ngại trước tình trạng đầu tư một cách dàn trải, không tập trung trọng điểm trong lĩnh vực hàng không dẫn- đến nhiều sân bay được xây dựng nhưng khi đưa vào hoạt động thì không sử dụng hết công suất, dẫn đến lãng phí, thua lỗ.

Ông Lê Mạnh Hùng - Tổng Giám đốc ACV:

- Cơ cấu vốn cho dự án chỉ tính khoảng 11,1% vốn ngân sách để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư, xây dựng các công trình do cơ quan chính quyền Việt Nam đầu tư, phát triển, khai thác và sở hữu như hải quan, công an cửa khẩu, cảng vụ, đài kiểm soát không lưu. Vốn ODA khảng 26,5% cho các hạng mục khu bay, đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay. Còn lại là nguồn vốn ngoài ngân sách, vốn doanh nghiệp, cổ phần, hợp tác công tư dùng để đầu tư vào các công trình có khả năng thu hồi vốn cao như nhà ga hành khách, các công trình thương mại, chế biến thức ăn, xăng dầu.

Việc huy động các tập đoàn, doanh nghiệp Việt Nam có năng lực tài chính và kỹ thuật để đầu tư vào các hạng mục công trình của dự án là cần thiết, càng có nhiều nguồn lực thì việc triển khai dự án càng sớm và kịp tiến độ, cho nên sẽ có cơ chế và điều kiện thuận lợi cho các tập đoàn, doanh nghiệp trong nước tham gia đầu tư vào dự án này.

Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, Lại Xuân Thanh: Phải xây Long Thành vì Tân Sơn Nhất tắc trên trời lẫn dưới đất

Trong năm 2016, lượng hành khách qua ga dự kiến sẽ vượt mức 31 triệu trong khi công suất nhà ga của Tân Sơn Nhất chỉ được 25 triệu hành khách. Sân bay Tân Sơn Nhất hiện đang quá tải cả trên trời lẫn dưới đất. Nhu cầu sân đỗ hiện nay của Tân Sơn Nhất đang thiếu trầm trọng vì để phục vụ 25 triệu hành khách thì cần đến 82 vị trí đỗ nhưng bây giờ chỉ có 51 vị trí. Do đó, nhiều chuyến bay đến phải bay lòng vòng chờ hạ cánh từ 15 - 60 phút. Trong vùng trời tiếp cận vào giờ cao điểm có lúc 8 - 9 chuyến bay phải chờ, đặc biệt là lúc từ 16h - 19h trong mùa mưa dông.

Không chỉ tắc nghẽn vùng trời, hệ thống giao thông mặt đất tiếp cận 2 nhà ga của Tân Sơn Nhất hiện nay chỉ có duy nhất đường Trường Sơn gây tắc nghẽn giao thông tới tận nhà ga của sân bay. Để giảm tải cho sân bay Tân Sơn Nhất, xây dựng sân bay Long Thành là việc cấp thiết.

Ngành hàng không hiện đang trong giai đoạn phát triển nóng, tăng trưởng trên 25%/năm trong đó sân bay Tân Sơn Nhất chiếm tới 40% sản lượng hành khách trên cả nước. Do đó, việc quá tải và ùn tắc nghiêm trọng tại đây không chỉ kéo lùi tốc độ phát triển kinh tế của TPHCM, mà còn liên đới ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình phát triển kinh tế đất nước. KH.H

LÊ THANH PHONG - LAN HƯƠNG - KHÁNH HÒA (thực hiện)