Hơn 3.600 ngừng việc tập thể diễn ra trên cả nước thời gian qua đều bị coi là trái luật, khi người lao động (NLĐ) ngừng việc tự phát, nguyên nhân chủ yếu là do quy trình tổ chức đình công quá rườm rà, phức tạp!

Thu tuc dinh cong con ruom ra, phuc tap! - Anh 1

Một cuộc ngừng việc tự phát của CN ở một Cty Hàn Quốc ở KCN Tân Thuận, TPHCM.

Tại tọa đàm về tình hình tranh chấp lao động tập thể và đình công ở Việt Nam do Tổng LĐLĐ Việt Nam tổ chức mới đây ở TPHCM, bà Trần Thị Thanh Hà, Phó trưởng Ban Quan hệ lao động Tổng LĐLĐ Việt Nam, cho rằng: “Đình công là tất yếu khách quan, không thể triệt tiêu được và đây cũng là quyền của NLĐ. Vấn đề đặt ra ở đây không phải là tìm cách hạn chế NLĐ ngừng việc tự phát mà làm sao giúp họ sử dụng "công cụ" này đúng pháp luật và hiệu quả”.

Ngừng việc tập thể nhiều ở DN có vốn đầu tư nước ngoài

Thống kê của Ban Quan hệ lao động Tổng LĐLĐ Việt Nam, trong 6 năm, từ năm 2009 đến tháng 6.2016, cả nước xảy ra 3.614 cuộc ngừng việc tập thể ở 40 tỉnh, TP. Trong đó, chủ yếu xảy ra ở TP HCM, Bình Dương và Đồng Nai. Tất cả các cuộc ngừng việc đều tự phát mà không có sự lãnh đạo của tổ chức CĐ. Sắp xếp các vụ ngừng việc theo loại hình doanh nghiệp (DN) thì các vụ ngừng việc tập thể xảy ra nhiều nhất tại các DN có vốn đầu tư nước ngoài với hơn 2.530 cuộc (chiếm hơn 73%), DN tư nhân xảy ra 885 cuộc (chiếm 25%), DN nhà nước 25 cuộc. Đáng lưu ý, các cuộc ngừng việc tập thể xảy ra nhiều nhất là DN Đài Loan (826 cuộc), DN Hàn Quốc (825 cuộc)… Theo ngành nghề, các cuộc ngừng việc tập thể xảy ra nhiều ở lĩnh vực DN dệt may (1.270 cuộc), da giày (610 cuộc), chế biến gỗ (373 cuộc), điện tử (241 cuộc)...
Về nguyên nhân dẫn đến ngừng việc tập thể, theo thống kê, năm 2011 đã xảy ra trên 1.000 cuộc do thiếu hụt lao động trong ngành dệt may, da giày, nhựa, bao bì, chế biến thực phẩm. Theo bà Trần Thị Thanh Hà, ngoài ra, CN ngừng việc tự phát do các nguyên nhân như lạm phát tăng cao, giá nguyên liệu đầu vào tăng, lãi suất ngân hàng vốn vay tăng khiến DN làm ăn thua lỗ, gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh, chủ DN trả lương, thưởng không tương xứng với công sức NLĐ. DN cắt giảm các khoản phụ cấp khi điều chỉnh lương tối thiểu, sai phạm trong giao kết hợp đồng lao động, đóng BHXH…
Theo ông Trần Văn Triều - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật LĐLĐ TPHCM nguyên nhân dẫn đến ngừng việc tập thể chủ yếu liên quan đến tiền lương, tiền thưởng và thời gian làm việc bởi “tiền lương quan trọng nhất với NLĐ”. “Nhiều DN không dám đưa các quy định về tiền lương, thưởng vào thỏa ước, trong khi đó, quy định hướng dẫn DN xây dựng thang, bảng lương của chúng ta lại không nhiều, chưa đầy đủ” – Ông Triều nói.

Đình công đúng luật
phải theo “quy trình 17 ngày”
Pháp luật quy định, quyền tổ chức, lãnh đạo đình công được giao cho tổ chức CĐ, song theo bà Trần Thị Thanh Hà, để thực hiện việc này là điều vô cùng khó khăn vì quy định về trình tự, thủ tục đình công hiện chưa phù hợp với thực tế: “Phải mất 17 ngày để hoàn tất trình tự, thủ tục trong khi hầu hết các cuộc đình công xảy ra đều liên quan đến những vấn đề cấp bách đối với NLĐ nên họ không thể chờ”.
Theo ông Trần Anh Dũng - Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật LĐLĐ tỉnh Bình Dương, khi xây dựng quy trình 17 ngày, những nhà làm luật không muốn có đình công xảy ra nên có quá nhiều điều ràng buộc. Đồng quan điểm, ông Vũ Ngọc Hà, Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật LĐLĐ tỉnh Đồng Nai, cho rằng, thực tế, CĐ không thể áp dụng quy trình hiện tại để tổ chức đình công. Chưa kể luật chỉ cho phép đình công về lợi ích chứ không cho đình công về quyền nhưng thực tế khái niệm về quyền và lợi ích rất khó phân định. Ông Hà ví dụ: “Như bữa cơm giữa ca, DN hỗ trợ bữa ăn trị giá 18.000 đồng/suất nhưng chất lượng quá tệ khiến NLĐ bức xúc và ngừng việc, như vậy là đình công về quyền hay lợi ích?”.
Ông Hà cho biết thêm hiện nay chủ thể tổ chức đình công là CĐCS và CĐ cấp trên trực tiếp ở các đơn vị chưa có CĐ. Trong khi đó, pháp luật lao động quy định nếu tổ chức đình công không đúng luật thì sẽ phải bồi thường. Trường hợp CĐCS làm không đúng thì lấy gì đền cho DN! Vì vậy, theo ông Hà, luật nên mở ra cơ chế thoáng hơn cho vấn đề đại diện tổ chức đình công gồm CĐ cấp trên, CĐCS hoặc tập thể NLĐ cũng có thể đình công.

Không nên né tránh

“Không nên nhìn đình công một cách tiêu cực bởi thực tế cho thấy trong nhiều trường hợp chỉ khi NLĐ ngừng việc thì người sử dụng lao động (NSDLĐ) mới sửa sai. Vấn đề đặt ra ở đây không phải là tìm cách hạn chế NLĐ ngừng việc tự phát mà làm sao giúp họ sử dụng công cụ này đúng pháp luật và hiệu quả” - Bà Trần Thị Thanh Hà nhấn mạnh. Đồng quan điểm, bà Phạm Thu Lan - Phó Viện trưởng Viện Công nhân Công đoàn, cho rằng: Trong nền kinh tế thị trường, xung đột về lợi ích chắc chắn sẽ dẫn đến ngừng việc tập thể, do vậy không nên nhìn nhận đình công là yếu tố gây bất ổn, đừng vì muốn nó không xảy ra mà tìm cách hạn chế. Phải xem nó là tín hiệu báo hiệu mối quan hệ lao động có vấn đề. Các nhà quản lý phải thay đổi nhận thức để có những điều chỉnh phù hợp nhằm giải quyết những bất cập này.
Ở góc độ an ninh trật tự, đại diện Phòng An ninh kinh tế, Công an tỉnh Đồng Nai cho rằng, NLĐ tham gia ngừng việc tập thể không vi phạm pháp luật và họ chỉ sai nếu lợi dụng ngừng việc tập thể để cố tình chống phá và gây bạo động.
Để gỡ khó cho tổ chức CĐ có thể tổ chức và lãnh đạo đình công, ông Nguyễn Chiến Thắng, đại diện Sở LĐTBXH TPHCM cho rằng, Tổng LĐLĐ Việt Nam nên kiến nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định, trong đó quy định rõ về việc bảo vệ cán bộ CĐ khi tổ chức, lãnh đạo đình công, bởi thực tế hiện nay, luật đã có quy định nhưng chưa rõ ràng khiến nhiều cán bộ CĐ có tâm lý e ngại. Mặt khác, cần phải nâng mức phụ cấp cho cán bộ CĐ cơ sở vì hiện nay, phụ cấp chỉ ở mức tượng trưng!
Ông Nguyễn Thành Đô - Chủ tịch CĐ các KCX-KCN TP.HCM góp ý, khi xảy ra tranh chấp lao động tập thể, nên để cho NLĐ và NSDLĐ tự thương lượng với nhau. Các cơ quan quản lý nhà nước chỉ nên tham gia với tư cách là người hướng dẫn, không nên can thiệp trực tiếp. Các cơ quan quản lý nhà nước khi tham gia giải quyết tranh chấp phải phân định rõ đúng, sai của cả 2 phía NLĐ và NSDLĐ; đồng thời xử lý nghiêm các sai phạm để hướng các cuộc tranh chấp lao động tập thể đi đúng quỹ đạo và quy định của pháp luật.
Ông Đặng Tấn Đạt, Phó Ban Chính sách - Pháp luật LĐLĐ tỉnh Bình Dương, kiến nghị: “Để CĐ có thể đứng ra tổ chức đình công hoặc khởi kiện, CĐ cấp trên nên có văn bản yêu cầu CĐCS khởi kiện, nếu CĐCS không đủ sức thì CĐ cấp trên sẽ phải nhận lãnh trách nhiệm. Chỉ có như vậy mới giải tỏa áp lực cho chủ tịch CĐCS. Bên cạnh đó, chúng ta vẫn phải quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ CĐCS”.

Lê An Nhiên