Các NH chạy đua cung cấp dịch vụ tiện ích cho khách hàng, qua đó đa dạng hóa nguồn thu, vốn đang quá phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ hoạt động tín dụng. Lãi từ hoạt động dịch vụ trong 3 quý của một số NH vẫn duy trì tăng trưởng nhẹ, nhưng tỷ trọng trong tổng thu nhập của mảng này còn khiêm tốn so với kỳ vọng.

Thu hoạt động dịch vụ được cải thiện

Đóng góp trong mùa lợi nhuận khởi sắc của NH trong 9 tháng năm 2016 không thể không nói đến lãi hoạt động dịch vụ. Tính về con số tuyệt đối, lãi từ hoạt động dịch vụ của nhóm NHTM thuộc nhà nước vẫn chiếm ưu thế nhờ quy mô và lượng khách hàng lớn. Theo báo cáo tài chính hợp nhất 9 tháng của Vietcombank, lãi thuần hoạt động dịch vụ tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước, lên 1.581 tỷ đồng; BIDV tăng 3,6%, lên 1.460 tỷ đồng; VietinBank tăng 12,74%, lên 1.199 tỷ đồng. Đối với nhóm NHTMCP, dẫn đầu là Sacombank đạt hơn 1.000 tỷ đồng, tăng 12,2% so với cùng kỳ năm trước 820 tỷ đồng.

Người tiêu dùng Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu giao dịch bằng tiền mặt, dùng hóa đơn để thanh toán là điểm khó để hướng đến xu hướng NH số. Do vậy khách hàng cũng phải thay đổi tư duy mới góp phần tạo nên thay đổi tư duy cho các NH.

Ông Douglas Jackson, Giám đốc Khu vực Đông Nam Á, Tập đoàn BCG

Tiếp đến là Techcombank đạt 911,3 tỷ đồng, tăng 12%; VPbank 562 tỷ đồng, giảm 5%; ACB 660,5 tỷ đồng, tăng 23%; SHB 145,6 tỷ đồng, tăng 46%; VIB 167 tỷ đồng, tăng 40%, Eximbank duy trì ở mức 219 tỷ đồng. Cũng trong nhóm này, lãi từ hoạt động dịch vụ có sự phân hóa rõ rệt. Các NH còn lại như LienVietPostBank lỗ 212 tỷ đồng, cùng kỳ năm ngoái lỗ 213 tỷ đồng. Tương tự, VietAbank lỗ 4,3 tỷ đồng, cùng kỳ trước lỗ 2,3 tỷ đồng. Các đơn vị như NamAbank chỉ đạt 14,7 tỷ đồng lãi từ dịch vụ; KienLongbank đạt 20,7 tỷ đồng; Saigonbank đạt 24 tỷ đồng.

Kết quả cho thấy những NH có lượng khách hàng ổn định và quy mô lớn, nguồn thu từ hoạt động dịch vụ tiếp tục duy trì tăng trưởng. Trong khi đó các NH nhỏ nguồn thu còn khoảng cách khá lớn, thậm chí bị lỗ. Sacombank vẫn là NH nhiều năm liền duy trì lợi nhuận từ hoạt động dịch vụ khá tốt. Tương tự, ACB có sự phục hồi rõ rét từ đầu năm đến nay. Trong khi đó SHB nổi lên kể từ năm ngoái đến nay ở mảng dịch vụ khi lợi nhuận giữ vững mức trăng trưởng 46%. Theo giám đốc chi nhánh một NH, hoạt động dịch vụ của NH thông thường được ghi nhận từ dịch vụ bao thanh toán, gồm thu từ phát hành tín dụng thư (L/C), thanh toán quốc tế đối với doanh nghiệp và các loại phí cho thẻ ATM, thẻ thanh toán quốc tế, chuyển tiền… đối với các khách hàng cá nhân. Đồng thời ghi nhận từ hoạt động ngân quỹ, tư vấn, ủy thác và đại lý, dịch vụ kiều hối. Chi nhánh của vị giám đốc này trong 9 tháng qua cũng duy trì hoạt động thu từ dịch vụ tốt.

Thu tu dich vu van khiem ton - Anh 1

Ảnh: LONG THANH

Với trọng tâm hướng đến NH điện tử, rất nhiều nhà băng đang triển khai các dịch vụ mới để thu hút khách hàng. Các NH cũng tận dụng triệt để ứng dụng công nghệ thông tin vào sản phẩm dịch vụ nhằm mở rộng đối tượng khách hàng thành thị và cả khu vực nông thôn để cạnh trạnh thị phần. Dễ thấy nhất hiện nay là dịch vụ thẻ. Theo Hội Thẻ NH Việt Nam (VBCA) tính đến 31-12-2015, toàn thị trường có 40/51 NH phát hành thẻ nội địa với hơn 81,85 triệu thẻ, trong đó chủ yếu là thẻ ghi nợ. Về thẻ quốc tế, cũng có 40/51 NH phát hành với tổng số thẻ quốc tế tích lũy toàn thị trường đạt trên 9,24 triệu thẻ, tăng 16,23% so với năm 2014, trong đó nhóm NH nước ngoài phát hành hơn 645.000 thẻ. Nếu năm 2011, doanh số sử dụng đạt hơn 724.000 tỷ đồng và doanh số thanh toán hơn 895.000 tỷ đồng, đến năm 2015 các con số này lần lượt 1.637.000 tỷ đồng và 1.685.000 tỷ đồng, tăng trưởng lần lượt 126% và 88%.

Tỷ trọng còn thấp

Phần lớn NH đều đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2016 cao, với tín dụng bán lẻ là động lực quan trọng nhất. Theo đó, lợi nhuận từ hoạt động cho vay vẫn tiếp tục chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu lãi thuần. Chênh lệch lãi suất huy động và cho vay (NIM) vẫn là số đo quan trọng trong tìm kiếm lợi nhuận của các NH. Do đó lãi từ hoạt động dịch vụ năm sau có tăng hơn năm trước về số tuyệt đối, nhưng vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng thu nhập lãi tại mỗi NH và có xu hướng giảm nhẹ so với cùng kỳ năm ngoái. Chẳng hạn, dịch vụ hoạt động của Vietcombank 9 tháng chiếm 11,59% tổng thu nhập thuần, giảm so với mức 12,65% cùng kỳ năm trước. Tương tự, BIDV giảm từ 10,67% xuống 8,84%; VietinBank giảm từ 7,32% xuống 6,95%. Tuy nhiên ở nhóm NHTMCP, một số đơn vị có tỷ lệ lợi nhuận từ dịch vụ trên tổng thu nhập lãi thuần tăng trưởng, như ACB đạt 13,36%; Techcombank 14,63% và cao nhất là Sacombank 27%. Trong khi đó hầu hết NH còn lại tỷ lệ này đều ở mức dưới 10%, thậm chí có trường hợp bị âm (thua lỗ từ hoạt động dịch vụ).

Theo phân tích của Công ty Chứng khoán MBS, mô hình của NH Việt Nam về cơ bản vẫn phụ thuộc vào tín dụng (chỉ Vietcombank và Sacombank có cơ cấu thu nhập được đa dạng hóa tốt nhất trong các NH Việt Nam, nhưng cũng chỉ đạt mức 27% và 22% tỷ trọng nguồn thu ngoài lãi trong năm 2015). Nếu so sánh với mô hình NH có cơ cấu thu nhập được đa dạng hóa rất tốt như trường hợp của NH Wells Fargo (Hoa Kỳ) với 47% tỷ trọng đóng góp từ nguồn thu nhập ngoài lãi, rõ ràng các NH Việt Nam còn phải nỗ lực rất nhiều để có thể đạt mục tiêu đa dạng hóa nguồn thu nhập. Mặt khác, trong cạnh tranh để gia tăng thị phần và thu lãi từ hoạt động dịch vụ, đòi hỏi các NH phải chịu chi để đầu tư vào công nghệ nâng cao tiện ích các sản phẩm NH số. Xu hướng này khác với dịch vụ khách hàng của mô hình NH truyền thống.

Xuân Anh