Đứng trước cây rút tiền ATM trước cổng KCN Thăng Long, Hà Nội, nhiều công nhân và cả nhân viên văn phòng tần ngần, nét mặt đầy lo âu. Chỉ làm việc nốt hôm nay, một số người phải tạm nghỉ vì công ty không có việc làm. Họ sẽ làm gì trong thời gian tới, nhất là khi cái Tết đang đến gần? Có giải pháp nào tránh được nguy cơ thất nghiệp cho các lao động chính này?

Nỗi lo thiếu việc làm

Chị Võ Thị Hà và Nguyễn Thị Lợi, công nhân của Công ty Alpha, quê ở huyện Mê Linh, gần với KCN Thăng Long nên hằng ngày hai người đi xe máy về nhà, đỡ được khoản thuê nhà, bớt chi phí phát sinh. Nhưng với mức lương như hiện nay, để duy trì cuộc sống với hai đứa con nhỏ thì cuộc sống khá chật vật. Hỏi về tiền thưởng Tết, cả hai lắc đầu: “Tết Dương lịch bọn em được thưởng 1 cuốn lịch. Tết Âm lịch thì chưa biết”. May mắn cho hai chị Hà và Lợi còn có việc để làm. Nhiều công nhân trong KCN này đang phải tạm nghỉ.

Công ty HOEV trước đây có hơn 300 công nhân, sau rút xuống còn khoảng 150 công nhân. Đến nay, số công nhân này cũng đang tạm nghỉ chờ việc, hưởng 70% lương. Khi nào có việc, công ty gọi, họ sẽ quay trở lại. Chị Nguyễn Thị T., nhân viên văn phòng của HOEV đang rất lo lắng vì cũng đang trong thời gian nghỉ chờ việc: “Công ty không có đơn đặt hàng. Mấy hôm nay tôi đến công ty giải quyết nốt một số việc. Trước đây công ty có người nấu cơm, nhưng bây giờ công nhân nghỉ việc nên cũng không có cơm nữa, tôi phải mang theo cơm ăn trưa”. Chị T. bày tỏ, trước đây mỗi tháng chị nhận lương khoảng 10 triệu đồng, nhưng nay đang đứng trước nguy cơ mất việc làm, chị đang rất lo lắng.

Cây ATM cổng KCN luôn đông người lao động rút tiền.

Cùng chung nỗi lo lắng bị mất nguồn thu nhập, nhiều công nhân phản ánh họ phải giảm mọi chi phí trong sinh hoạt. Nhiều công nhân phải nghỉ việc trước Tết Nguyên đán cho rằng, công ty cho họ nghỉ sớm để không phải trả lương tháng thứ 13. Những công ty hoạt động khả quan hơn thì đã chuẩn bị mức thưởng Tết, có công ty thưởng 1 tháng lương nhưng cũng có công ty thưởng 2 tháng lương.

Dãy nhà trọ của bà Nguyễn Thị Huyền ở thôn Bầu khi trước vốn có công nhân thuê kín hết. Trung bình mỗi phòng có 3 người thuê trọ. Nhưng nay nhiều phòng phải đóng cửa, có phòng chỉ một hoặc hai người thuê ghép. Những ngày này, con đường trong thôn công nhân ở xã Kim Chung cũng vắng vẻ hơn hẳn trước. Trong khi trước đó, đường làng luôn tấp nập công nhân đi lại mua sắm.

Cô công nhân Công ty Nissei Nguyễn Thị Nguyệt vừa tan ca trở về căn nhà trọ ở thôn Bầu, xã Kim Chung, huyện Đông Anh, Hà Nội. Nguyệt cho biết, dạo này các bạn công nhân nghỉ vãn nhà trọ do không có việc. Cũng vào thời gian này năm trước, các công ty tăng ca nhiều. Năm nay thì ngược lại, tình trạng phổ biến là giảm ca, giảm giờ làm. Nguyệt may mắn hơn vẫn được duy trì mức lương khoảng 4 triệu đồng và nghe nói sẽ được thưởng Tết 2 chấm (2 tháng lương).

Khó khăn mấy cũng có tiền thưởng Tết

Thông tin về việc đóng cửa của một số nhà máy, gần đây nhất là trường hợp của Công ty TNHH linh kiện điện tử Sanyo OPT Việt Nam tại Bắc Giang ngừng sản xuất, đẩy toàn bộ gần 4.000 nghìn công nhân vào cảnh thất nghiệp người lao động lo âu cũng là điều dễ hiểu, nhất là khi cái Tết đang đến gần.

Đem nỗi băn khoăn ấy khi trao đổi với ông Ngô Chí Hùng, Phó trưởng Ban Quản lý các KCN, khu chế xuất (KCX) Hà Nội, chúng tôi phần nào giải tỏa được căng thẳng. Theo báo cáo của các doanh nghiệp (DN) về Ban Quản lý thì doanh nghiệp nào cũng dành khoản thưởng Tết cho lao động. Ông Hùng cho biết, tiếng là khó khăn nhưng trong năm 2012, số lượng lao động làm việc tại các KCN, KCX của Hà Nội đã tăng hơn gần 1 vạn so với năm trước, với tổng số 134.000 lao động. Đến thời điểm này, việc xáo trộn lao động, tình trạng mất việc làm chủ yếu xảy ra ở các DN trong nước. Mặc dù các DN này chiếm tỷ lệ gần 40% trong các KCN, KCX, đã đóng cửa gần hết, nhưng lượng lao động làm việc trong các DN này không nhiều. Ngay sau khi DN ngừng sản xuất, lao động của các DN này đã tìm được việc ở các DN khác trong cùng khu hoặc về quê tự tạo việc làm.

Qua tìm hiểu các DN tại các KCN, KCX của Hà Nội, mức thưởng Tết được đa số doanh nghiệp áp dụng, thấp nhất là 1 tháng lương. Có một số vị trí, mức thưởng lên tới 50 triệu đồng. Với lần điều chỉnh mức lương tối thiểu vừa rồi thì các DN đều đã áp dụng mức lương tối thiểu khoảng 2,8 triệu đồng/tháng. Theo Ban Quản lý các KCN, KCX Hà Nội thì thu nhập bình quân của người lao động thường ở mức 4,5 triệu đồng. Cùng với đó là nhiều chương trình hỗ trợ công nhân ở các tỉnh xa, công nhân nghèo về quê đón Tết. Ban Quản lý KCN, KCX Hà Nội đang cùng với Liên đoàn Lao động thành phố chuẩn bị xe cho lao động về quê ăn Tết.

Dù chưa nhiều DN có kế hoạch tuyển mới lao động trong năm 2013, nhưng theo ông Hùng, tình hình cũng đã có dấu hiệu khả quan khi có 2 DN chuẩn bị đi vào hoạt động, chuẩn bị tuyển số lượng hàng nghìn lao động. Đặc biệt, Công ty TNHH Tamron Optical Việt Nam chuyên sản xuất các thiết bị quang học, đang hoàn thiện nhà máy ở KCN Nội Bài, chuẩn bị đi vào hoạt động từ tháng 6/2013, có nhu cầu tuyển trên 1.000 lao động.

Kết quả điều tra về tình trạng thất nghiệp được Tổng cục Thống kê dưới sự giúp đỡ kỹ thuật của Tổ chức lao động quốc tế ILO, cho thấy, trong năm 2012, cả nước đã có gần 1 triệu người thất nghiệp, hơn 1,3 triệu người thiếu việc làm do nền kinh tế không tạo đủ việc làm cho cả lao động mới gia nhập thị trường và bộ phận lao động thất nghiệp cũ. Tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị là 3,3%; cao hơn khu vực nông thôn (1,4%). TP HCM đứng đầu cả nước về tỷ lệ thất nghiệp năm 2012 với mức 3,9%. Đồng bằng sông Cửu Long (không tính TP HCM) và Hà Nội đứng ở vị trí thứ hai. Dự báo của các chuyên gia ILO, năm 2013, kinh tế sẽ tiếp tục khó khăn và chắc chắn thêm nhiều DN không trụ được phải rời bỏ thị trường nên lượng người thất nghiệp sẽ tiếp tục gia tăng. Theo các chuyên gia của ILO, Việt Nam cần thêm nhiều nguồn lực để giải quyết vấn đề nền kinh tế phi chính thức, một bộ phận gắn liền với năng suất thấp, thiếu sự bảo trợ xã hội và thu nhập nghèo nàn.