Một sự kiện được gọi là “thiên nga đen” khi nó gắn với biến cố tưởng chừng như không thể xảy ra với ba đặc điểm chính: không thể dự đoán, có tác động nặng nề và người ta dựng lên lời giải thích sau khi xảy ra để khiến nó ít ngẫu nhiên hơn, dễ dự đoán hơn so với bản chất thật. Thuật ngữ này được tạo ra câu nói từ thời xa xưa, trong đó coi thiên nga đen là thứ không tồn tại. Nhưng câu nói đã được viết lại sau khi người ta phát hiện rằng: Thiên nga đen có thật trong tự nhiên. Donald Trump trở thành Tổng thống Mỹ thứ 45 trong sự bàng hoàng của người dân, báo chí và giới chính trị, chính là một “thiên nga đen” như vậy.

“Thien nga den” Donald Trump: vien canh xau nhat va tot nhat - Anh 1

Một mặt, Donald Trump là doanh nhân thực dụng với ý thức hệ linh hoạt và mong muốn được công chúng nhìn nhận với ấn tượng tích cực. Mặt khác, ông bị xem là “con buôn” không tuân theo các chuẩn mực và thể chế của quyền lực chính trị truyền thống. Trong 10 tuần nữa, ông sẽ chính thức trở thành Tổng thống thứ 45 của Hợp Chủng quốc Hoa Kỳ và thi hành các chính sách gây ảnh hưởng không chỉ với nước Mỹ mà còn với toàn thế giới.

Với các chính trị gia, ông Trump trở thành Tổng thống thật khó chấp nhận vì điều này đồng nghĩa với việc tất cả kiến thức của họ trở nên vô giá trị. Giới báo chí dường như cũng có chung tâm trạng này. Bởi ông Trump đắc cử chẳng khác nào mọi nỗ lực đưa tin và gây ảnh hưởng đến công chúng của họ đều là vô ích.

Vậy “con thiên nga đen” này có thể làm ra hoặc gây ra điều gì? Politico đã tiến hành phỏng vấn và đưa ra dự đoán về trường hợp xấu nhất và tốt nhất từ các chuyên gia hàng đầu trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Francis Fukuyama - chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Freeman Spogli

Trường hợp xấu nhất: Sử dụng quyền lực chính trị ban đầu để truy tố Hillary Clinton, khởi kiện những người phụ nữ cáo buộc ông tội quấy rối, thay đổi pháp luật để khởi kiện tội phỉ báng các nhà báo viết bài sai về mình. Đồng thời, “mời gọi” sự xâm lấn quyền lực từ Nga và Trung Quốc bằng cách phá hoại các hệ thống đồng minh của Hoa Kỳ.

Trường hợp tốt nhất: Theo đuổi các mục tiêu của ông một cách hợp lý, gồm kiểm soát nhập cư bất hợp pháp, nỗ lực đàm phán hiệp định thương mại, chính sách đối ngoại không can thiệp. Để làm được điều này, ông Trump cần loại bỏ thói quen dùng Twitter, dừng theo đuổi các mục tiêu tư thù cá nhân. Có đội ngũ cấp dưới am hiểu việc thực hiện quyền lực quốc tế của nước Mỹ, đồng thời nối lại mối quan hệ với các chuyên gia chính sách nước ngoài bất mãn vì những tuyên bố của ông trong chiến dịch tranh cử.

H.W. Brands - Giáo sư lịch sử tại Đại học Texas

Trường hợp xấu nhất: Tổng thống Trump gặp một cuộc khủng hoảng chính sách đối ngoại. Do thiếu kinh nghiệm, ông làm theo tư duy chủ quan của bản thân để cái tôi lấn át khiến tình hình trở nên tồi tệ. Khủng hoảng leo thang, dẫn đến chiến tranh (với Nga do vùng Baltic? Trung Quốc vì Đài Loan? Iran? Triều Tiên?)

Trường hợp tốt nhất: Hóa ra ông không thực sự có ý định như những tuyên bó khi tranh cử. Không có bức tường hay chiến tranh thương mại với Trung Quốc. Cũng không rút khỏi Hiệp định mậu dịchTự do Bắc Mỹ hay trục xuất 11 triệu người nhập cư mà ông cho là bất hợp pháp. Tân Tổng thống Trump nhận ra rằng: Ông cần sự giúp đỡ và có những cố vấn đáng tin cậy.

“Thien nga den” Donald Trump: vien canh xau nhat va tot nhat - Anh 2

Ảnh: Reuters

Alfonso Aquilar - Giám đốc điều hành của các Quan hệ đối tác Latin cho những nguyên tắc của Đảng Bảo thủ

Trường hợp xấu nhất: Donald Trump bắt người nhập cư không có giấy tờ phải rời khỏi Mỹ. Dù không trực tiếp trục xuất, nhưng ông sẽ đưa ra các biện pháp khiến những người này phải tự dời khỏi nước Mỹ. Trong quá trình này, nhiều người không phạm tội cũng vô tình bị trục xuất khiến gia đình ly tán. Việc xây dựng bức tường ở biên giới phía nam, nếu thành sự thật thì cũng không phải là viễn cảnh tồi tệ nhất. Bởi điều này từng được thảo luận tại các kỳ họp quốc hội trước đó. Tuy nhiên, không phải là bức tường mà là hàng tào. Bản thân bà Hillary Clinton, khi ở vị trí Thượng nghị sĩ cũng đã bỏ phiếu thông qua đạo luật Hàng rào an ninh, trong đó kêu gọi thiết lập hai lớp hàng rào dọc theo 700 dặm biên giới phía nam.

Trường hợp tốt nhất: Ông Trump xây dựng các bức tường và làm giảm đáng kể sự xâm nhập bất hợp pháp của công dân nước ngoài; đồng thời thảo luận với Quốc hội để thông qua luật ủy thác E-Verify yêu cầu các nhà tuyển dụng không được sử dụng lao động không có giấy tờ và thiết lập hệ thống xuất nhập cảnh xác định những người lưu trú quá hạn visa để trục xuất họ ngay lập tức.

Tân Tổng thống cần đề xuất và thông qua dự luật cho phép những người sinh sống và làm việc tại đây mà không có giấy tờ, nhưng cũng không phạm tội có được hồ sơ pháp lý (không phải nhập quốc tịch). Trong cuộc bầu cử vừa qua, ông Trump có 29% số phiếu của người Latin, nhiều hơn đáng kể so với dự đoán ban đầu. Nếu ông có thể đối phó với vấn đề nhập cư một cách hợp lý, con số này có thể lên đến 40% trong kỳ bầu cử kế tiếp.

Để thực hiện được điều này, ông Trump cần đảm bảo các nhà lãnh đạo đã ủng hộ ông một cách mạnh mẽ, đồng thời có được sự tin cậy từ các thành viên của Quốc hội. Điều đó sẽ giúp ông thực hiện được tất cả biện pháp này. Ông Trump cũng sẽ cần sự hỗ trợ của các nhà lãnh đạo Latin để áp dụng chương trình nhập cư của ông vào cộng đồng Latin.

John McLaughlin - Phó Giám đốc Tình báo Trung ương 2000-2004

Trường hợp xấu nhất: Tổng thống Trump hóa ra đúng là con người được thể hiện qua các phát ngôn tranh cử. Ông sẽ thi hành những điều đã hứa hẹn, dẫn đến sự lan rộng của vũ khí hạt nhân; chiến tranh thương mại với các nước châu Á và phương Tây. Nga được tự do can thiệp vào các nước láng giềng. Đồng minh nghi ngờ về độ trung thực trong các cam kết quốc tế. Mặt khác, nếu ông Trump thay đổi quan điểm, thì những người từng ủng hộ sẽ cho rằng: Ông chỉ là kẻ giỏi nói, ba hoa để được nhiều phiếu bầu, dẫn đến gia tăng sự hoài nghi trong cử tri Mỹ.

Trường hợp tốt nhất: Thông qua các cố vấn, cuộc họp giao ban tình báo và trực giác kinh doanh, ông Trump hiểu được hoàn cảnh phức tạp hiện tại và quan trọng là có thể tránh đưa ra các quyết định quốc tế nguy hiểm, hậu quả của hiểu biết sai lệch. Hoặc ông sẽ tìm cách tiếp cận các vấn đề quốc tế thông qua kinh nghiệm có được trong ngành kinh doanh.

Các khả năng giúp ông Trump tránh sai sót trong chính sách an ninh sẽ được tăng cường nếu Quốc hội, đặc biệt là Thượng viện phát huy vai trò thực thi hiến pháp nhằm tạo nên rào cản ngăn chặn quyền lực của Tổng thống trở nên vượt tầm kiểm soát. Một điều tích cực và ông Trump giành được cảm tình từ công chúng một cách ngoạn mục và có thể ông sẽ giúp các cơ quan lập pháp nhà nước vốn rất xa cách tiếp cận gần gũi hơn với nhân dân Mỹ.

“Thien nga den” Donald Trump: vien canh xau nhat va tot nhat - Anh 3

Ảnh: The Week

Alice M. Rivlin - Nhà kinh tế học tại Viện Brookings, cựu Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách

Trường hợp xấu nhất: Đảng Cộng hòa tiếp tục vận động chống lại đảng Dân chủ. Trong khi đó, Đảng Dân chủ tìm cách đáp trả. Nếu chính quyền do Donald Trump đứng đầu thi hành các chính sách chỉ có Đảng Cộng hòa mới hỗ trợ được, đồng thời gạt Đảng Dân chủ sang một bên thông qua những thay đổi quy tắc phô trương sẽ khiến Washington trở nên rối loạn, cử tri bất mãn. Sẽ là sai lầm nếu ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ với các vấn đề như dừng tài trợ cho tổ chức phi lợi nhuận Planned Parenthood hoặc hủy bỏ luật môi trường. Đề xuất cắt giảm thuế thu nhập cá nhân được thiết kế để đem lại lợi ích những người giàu có sẽ là khởi đầu rất xấu, thể hiện sự vô trách nhiệm về tài chính và trái ngược với những điều ông Trump từng hứa hẹn nhiều lần với công chúng là trở thành tiếng nói của tầng lớp nghèo khổ.

Trường hợp tốt nhất: Trong cả hai mong muốn “Hãy khiến nước Mỹ vĩ đại trở lại” hay “Hãy khiến nền kinh tế tốt đẹp hơn cho những người bị bỏ lại phía sau”, những công việc vô cùng khó khăn vẫn đang chờ đợi ông Trump. Theo đó, ông cần tìm cách đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, tạo ra nhiều việc làm cho tầng lớp trung lưu, mở ra cơ hội cho những người đang làm việc với mức lương thấp và ít cơ hội tương lai cũng như những khu vực vùng sâu vùng xa với số việc làm ít ỏi.

Ngoài ra, chính quyền mới cần tập trung vào một số ý tưởng quan trọng mà tân Tổng thống từng nhấn mạnh trong chiến dịch tranh cử, yêu cầu sự hỗ trợ từ Đảng Dân chủ để các biện pháp được thông qua nhanh chóng với sự đồng thuận của đại đa số cử tri hai đảng. Những việc nên làm còn có: hiện đại hóa cơ sở hạ tầng tại Mỹ; tái cơ cấu thuế của những công ty đã mở rộng quy mô; làm giảm tỷ giá. Ông Trump nên tìm cách thay thế Obamacare với Trumpcare, giữ lại Đạo Luật Chăm sóc Giá cả phải chăng đang làm việc tốt và sửa chữa lại những điều khoản chưa hợp lý theo hướng giúp nhiều người có thể tiếp cận được chương trình chăm sóc sức khỏe chất lượng, giảm tối thiểu khó khăn.

Các gói phần mềm cơ sở hạ tầng cần được thiết kế để tối đa hóa mức tăng trưởng sản xuất trong tương lai, không chỉ nhanh chóng tạo thêm việc làm mà còn nhằm giải quyết các vấn đề còn tồn đọng để thông qua các dự án xứng đáng. Hai đảng cần nghiêm túc thảo luận về thay đổi thuế doanh nghiệp, để giúp các công ty Mỹ phù hợp hơn với xu hướng chung trên thế giới và giảm nguy cơ các công ty Hoa Kỳ chuyển ra nước ngoài hoạt động để trốn thuế.

Sau chiến dịch tranh cử đầy chia rẽ này, cần một phép lạ để viễn cảnh tốt đẹp như vậy xảy ra. Để làm được điều đó, Tổng thống mới đắc cử và giới lãnh đạo đảng Cộng hòa cần biết rằng: Cử tri đã giao cho họ trọng trách khiến chính quyền Washington làm việc hiệu quả hơn và Đảng Dân chủ nhận ra họ vẫn là một phần quan trọng trong quá trình hoạt động quản lý nhà nước, tạm bỏ qua việc Đảng Cộng hòa từng nhiều lần tìm cách gây rắc rối cho công việc điều hành chính phủ của Tổng thống Barack Obama. Nếu cả hai bên cùng nỗ lực tìm kiếm nền tảng chung và bắt đầu với những vấn đề dễ thấy, họ có thể xây dựng mối quan hệ cần thiết để giải quyết những vấn đề khó khăn hơn sau này.

Lan Phương