Ông là người luôn đau đáu, trăn trở phải khôi phục bằng được những nét đẹp trong văn hóa của làng quê, nơi có chùa Ngọc Lũ – chùa Kim Sơn Tự, một ngôi chùa linh thiêng của mảng đất chiêm trũng này.

Sinh ra và lớn lên tại xóm Thượng Giang, Xã Ngọc Lũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, nay là đội 9, xã Ngọc Lũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Xuất phát từ cái tâm và là người chứng kiến biết bao đổi thay của quê hương, cũng như những thay đổi của các di tích tín ngưỡng dân gian của quê mình.

Chúng tôi có dịp về thăm ngôi chùa linh thiêng Ngọc Lũ vào nhưng ngày cuối cùng của mùa thu, được trò chuyện với thầy Nguyễn Văn Liệu, một con người hiền hậu, bình dị và thân mật, được nghe ông kể về di tích lịch sử trống đồng, đình, chùa Ngọc Lũ.

Theo lời ông thì đình, chùa Ngọc Lũ thuộc xã Ngọc Lũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam được cấp bằng di tích lịch sử cấp Quốc gia ngày 26 tháng 1 năm 2006, được xây dựng vào những năm 1988, do cụ Chỉ Cơ, bạn học của cụ Tam nguyên Yên đỗ - Nguyễn Khuyến mua gỗ về làm đình chùa Ngọc Lũ. Chính nơi đây cũng là nơi cất giữ trống đồng Ngọc Lũ đầu tiên.

Cụ Chỉ Cơ là người có chức sắc và có tâm với quê hương, cụ đã bỏ tiền ra mua gỗ ở rừng về xây dựng đình, chùa Ngọc Lũ với khuôn viên của làng dùng xây dựng là 2.500 m2, bên ngoài là 2 dãy nhà, mỗi dãy 7 gian. Trong thời gian tiểu khổ kháng chiến thời chống Pháp đã dỡ đi 14 gian đình ngoài. Hiên nay còn 1 dãy 7 gian được xã phục hồi lại vào những năm 199 và dãy hậu cung 3 gian trong cùng đang lưu giữ trống đồng Ngọc Lũ (phiên bản) và một số đồ thờ Đức Thánh Hoàng làng.

Thay Nguyen Van Lieu: Nguoi gin giu nhung net dep trong tin nguong - Anh 1

Chùa Ngọc Lũ.

Theo thần tích thần sắc của Viện Thông tin Khoa học Xã hội Việt Nam lưu giữ, bút tích của Chánh hương hội làng Ngọc Lũ Nguyễn Huy Nhuận năm 1938 viết và trả lời Hội Khảo cứu phong tục về phong tục thể lệ và tích thờ Thành Hoàng: “Tương truyền đình làng thờ một vị là thiên thần Tây phương Bạch Đế, một vị là Thánh mẫu Long Cung chính liệt Thông huyền công chúa là tiên nữ giáng trần…”.

Ông còn cho biết, ông được cụ Trần Đình Tước, hậu duệ của cụ Chi Cơ kể lại câu truyện mang màu sắc tâm linh đó là: Năm cụ Tước 12 tuổi theo cha ra đình lễ, chính mắt cụ nhìn thầy 2 con rắn to bò từ ngoài sân vào trong đình, khi vào trong đình cuộc tròn dưới bệ thờ Thành Hoàng. Từ đó, mọi người truyền nhau câu chuyện này, rồi cứ ngày rằm, mồng một là bà con tới đình thắp hương cầu phúc lộc. Có người cầu được ước thấy cho là đức Thành Hoàng lang rất linh thiêng, thế là khách thập phương đến lễ ngày càng đông hơn…

Thay Nguyen Van Lieu: Nguoi gin giu nhung net dep trong tin nguong - Anh 2

Thầy Nguyễn Văn Liệu ngày đêm trăn trở tìm cách gìn giữ văn hóa quê hương

Về cội nguồn trống đồng Ngọc Lũ các cụ khẳng định, đây là trống đồng đặc biệt, cùng thời với trống đồng Đông Sơn và một số nơi sưu tầm được. Theo đó, vào những năm: 1893 – 1894, các ông Nguyễn Văn Y, Nguyễn Văn Túc và một số người khác đắp đê trến thủy ở xã Như Trác, huyện Nam Xang ( nay là huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam ) thấy dưới độ sâu 2m của bãi bồi có một chiếu trống đồng, các ông ngay trong đêm ấy khiêng về đình làng Ngọc Lũ để khi có đình đám cúng tế thì đem ra đánh.

Khoảng 7 đến 8 năm, có một họa sỹ người Pháp đến vẽ ký họa cây đa đình làng, nhìn thấy trống đồng đẹp, liền báo cho công sứ biết. Sau cuộc đấu xảo ở Hà Nội vào ngày 15 tháng 11 năm 1902, công sứ Hà Nam đã ra sức cho Lý dịch làng Ngọc Lũ (xã Ngọc Lũ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam ngày nay) mang trống và nắp thạp lên góp vào đấu xảo. Sau đó, nhà bác cổ Viễn đông, Hà Nội đã mua lại với giá 550 đồng. Hiện nay Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đang còn lưu giữ, tình trạng hiện nay trống vẫn còn tương đối nguyên vẹn, có một lớp Patin màu xanh ngả xám.

Trống đồng Ngọc Lũ là một trong số ít trống đẹp phát hiện được trên thế giới, trống cao 63cm, đường kính mặt trống 79,3cm, đường kính chân 81cm, trọng lượng 86kg. Ngoài tác dụng của trống phục vụ các ngày lễ cúng tế, trống đồng còn có vai trò tín ngưỡng phồn thực trong đời sống nhân dân người Việt, biểu tượng sức mạnh, biểu tượng quyền lực của người xưa, đồng thời cũng là biểu tượng toàn diện tín ngường phồn thực. Do chiến tranh tàn phá, nên để trùng tu tôn tảo khu di tích đình, chùa Ngọc Lũ như xưa, Ban quản lý đã phải kêu gọi các cơ quan ban ngành trong và ngoài tỉnh, sự hỗ trợ của con em đang sinh sống tại địa phương, con em đang sinh sống và làm việc ở xa đã nhiệt tình giúp đỡ, để cải tạo chùa được đẹp hơn.

Hy vọng, mai đây khu di tích lịch sử đình, chùa Ngọc Lũ sẽ là nơi tham quan, du lịch của du khách thập phương và là chốn tâm linh linh thiêng được nhiều người lui tới. Để con cháu muôn đời tôn vinh tự hào với truyền thống của quê hương đất nước.

Thế Thực/KD&PL