Việc sửa đổi các quy định về kiểm tra chuyên ngành theo Nghị quyết 19 của Chính phủ ở lĩnh vực quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa được doanh nghiệp lẫn cơ quan độc lập đánh giá là chưa bao nhiêu so với yêu cầu. Vì vậy, để có thể giải quyết được tình hình thì cần có biện pháp mạnh.

Thay doi kiem tra chuyen nganh can bien phap manh - Anh 1

Ông Nguyễn Hoàng Linh, đại diện của Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Minh Tâm

Ý kiến trên được chia sẻ tại hội thảo chủ đề: “Thực thi Nghị quyết 19: Cải cách các quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa và an toàn thực phẩm” do Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) và Dự án quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện (GIG) của Cơ quan Phát triển quốc tế Mỹ (USAID) phối hợp tổ chức hôm nay (20-6) tại TPHCM.

Bà Nguyễn Thị Mai Hương, Phó vụ trưởng Vụ Đánh giá hợp chuẩn hợp quy, Tổng cục Đo lường Chất lượng, Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, các bộ, ngành thực hiện Nghị quyết 19 chưa thực sự quyết liệt. Có những chỉ tiêu như ban hành danh mục hàng hóa cần phải kiểm tra nhưng nhiều bộ đến nay vẫn chưa thực hiện. Các bộ có thực hiện rà soát các văn bản quy phạm pháp luật nhưng sau thông báo bằng miệng về việc sẽ loại bỏ thì mãi vẫn chưa có văn bản chính thức…

Viện trưởng CIEM Nguyễn Đình Cung thẳng thắn, cảm nhận của ông về việc cải cách các quy định trong công tác kiểm tra chuyên ngành theo Nghị quyết 19 là phần lớn các bộ trưởng vẫn chưa thực sự quan tâm. Trong khi đó, nếu người đứng đầu không có ý thức thay đổi, không vào cuộc và cũng chưa biết việc thì rất khó có thể thực hiện được.

Tuy nhiên, theo ông Cung, việc này không có gì mới ở Việt Nam. “Từ nghị quyết đến hành động xa lắm, xa vời vợi. Người ta chỉ nói 10 - 20%, 80 - 90% còn lại là làm còn ở ta thì ngược lại”, ông Cung bình luận.

Ông Trần Ngọc Liêm, Phó giám đốc Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) chi nhánh TPHCM nêu quan điểm, với câu chuyện kiểm tra chuyên ngành mà doanh nghiệp rất bức xúc thì mọi thứ đã được “bắt bệnh”, chỉ rõ nhưng chưa thực hiện. Chủ trương thay đổi cũng đã có nhưng điểm yếu là chưa có sự phối hợp giữa các bộ ngành và ứng dụng công nghệ thông tin.

Còn theo ông Nguyễn Thanh Bình, chuyên gia tư vấn Dự án USAID GIG, ngay cả những thứ đã làm thì cũng còn vẫn rất hình thức, chưa đi vào bản chất.

Ví dụ như điểm kiểm tra chuyên ngành tập trung (với sự có mặt của nhiều cơ quan tại một văn phòng nằm ở cảng) đã được triển khai tại một số cửa khẩu. Theo ông Bình, không ở đâu trên thế giới có mô hình như vậy. Bản thân doanh nghiệp đánh giá đây chỉ là hình thức, không giải quyết được gì.

Tương tự là Cổng thông tin Một cửa quốc gia. Một số bộ ngành đã kết nối nhưng thực tế, quy trình vẫn là đăng ký trên mạng rồi mang hồ sơ giấy đến.

Ông Cung kết luận, dù đã có nhiều nỗ lực nhưng kết quả cải cách hành chính trong công tác kiểm tra chuyên ngành so với yêu cầu của Chính phủ vẫn chưa nhiều. Vấn đề cũng đã đã được bàn thảo rất nhiều. Nên, để thay đổi, theo ông Cung, có lẽ cần tìm vài cái chốt, thay vì bàn dàn trải như lâu nay.

Ông Cung cho rằng, một trong những cái chốt ở đây có lẽ là danh mục hàng hóa nhóm 2 (hàng phải kiểm tra khi nhập khẩu). Câu chuyện ở đây là nếu đang có 1.000 mặt hàng thì cần “chém” luôn 50%. Cơ sở là thông lệ quốc tế.

Không chỉ như vậy, cũng cần thay đổi giải pháp với câu chuyện điều chỉnh danh mục hàng hóa nhóm 2. Ông Cung cho rằng nếu cứ để các bộ tự ban hành danh mục hàng hóa nhóm 2 rồi yêu cầu tự điều chỉnh, rà soát… thì sẽ không bao giờ thành công (từ kinh nghiệm của bản thân ông).

Do vậy, phải có một cơ quan trung gian, độc lập để chỉ rõ những điểm cần thay đổi. Bên cạnh đó, cần có định mức, kiểu 2, 3 năm mà không đổi thì tự động bỏ.

Trao đổi bên lề hội thảo, ông Cung nhấn mạnh, để thay đổi tình hình trong ngắn hạn, đó là phải có áp lực hành chính từ bên trong và bên ngoài.

Bên trong đó là sự nhận thức và sự quyết liệt hành động của các bộ trưởng, chủ tịch ủy ban nhân dân các tỉnh để tạo áp lực thay đổi lên các công chức thực thi. Còn bên ngoài, đó chính là phản ánh của báo chí, phản biện của giới chuyên gia, các hiệp hội ngành nghề.

Cuối cùng, ông Cung đề xuất, có lẽ cần chuyển vai trò dẫn dắt từ Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan như lâu nay (theo phân công của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định 2026 năm 2015) sang Bộ Khoa học và Công nghệ. “Tôi sẽ báo cáo với Phó thủ tướng Vũ Đức Đam ý kiến này”, ông Cung nói.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ tại hội thảo là ông Nguyễn Hoàng Linh, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Đo lường Chất lượng trả lời: “Một mình Bộ Khoa học và Công nghệ thì không làm được!”.