Khu tái định cư chưa ở đã sạt lở: DN tư vấn vô can? Thái Nguyên: Người dân bất an với khu tái định cư chưa ở đã sạt lở

Bất an, trở về nơi sinh sống cũ, công trình xây mới bỏ hoang… là những điều dễ trông thấy ở nhiều khu tái định cư do Chi cục Phát triển Nông thôn thuộc Sở NN&PTNT Thái Nguyên làm chủ đầu tư xây dựng.

Thai Nguyen: Nguoi dan 'ngan' cac khu TDC do Chi cuc phat trien nong thon lam chu dau tu - Anh 1

Nhiều ngôi nhà tại Khu tái định cư Xóm Dưới xây dựng xong, để hoang vắng

Cách đây ít lâu, Báo Xây dựng đã có bài viết phản ánh khu tái định cư thuộc xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên đang chuẩn bị đón dân đến ở thì cuối tháng 4 vừa qua sau một trận mưa lớn đã bị sạt lở nghiêm trọng, khiến người dân rất hoang mang.

Sau khi xảy ra vụ việc sạt lở nghiêm trọng nói trên, UBND tỉnh Thái Nguyên đã có những chỉ đạo kịp thời là yêu cầu dừng thi công và đánh giá nguyên nhân, mức độ thiệt hại và đề xuất giải pháp khắc phục.

Do số kinh phí thực hiện dự án đã sử dụng hết (kể cả kinh phí dự phòng) chủ đầu tư Dự án khu tái định cư xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ là Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên và ngành chức năng đã tham mưu và đề xuất UBND tỉnh Thái Nguyên bổ sung cho dự án này khoảng 14 tỷ đồng gần bằng với tổng mức đầu tư dự án được thiết lập ban đầu (16,1 tỷ đồng) nâng tổng đầu tư dự án đạt trên 30 tỷ đồng để phục vụ việc khắc phục hậu quả.

Vụ việc khiến dư luận tại tỉnh Thái Nguyên “nóng” lên bởi ngoài việc gây tốn kém tiền của của nhà nước, gây mất lòng tin đối với người dân còn là vấn đề xem xét trách nhiệm của các đơn vị, cá nhân liên quan đã bị cơ quan chức năng và chính quyền địa phương “lờ” đi.

Tìm hiểu thêm, chúng tôi được biết: Những năm qua, việc đầu tư các khu tái định cư giúp đồng bào dân tộc vùng đặc biệt khó khăn được tỉnh Thái Nguyên luôn được chú trọng đầu tư. Tuy nhiên, việc thực hiện giúp dân ổn định cuộc sống ở nơi ở mới vẫn còn nhiều bất cập, chưa phát huy được hiệu quả, phần lớn người dân đến nơi ở mới nhận đất xí phần sau rồi quay trở lại nơi ở cũ để tiếp tục kiếm kế sinh nhai.

Nhiều vùng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên vẫn còn gặp khó khăn do thiên tai, ngập úng, sạt lở luôn rình dập cuộc sống của người dân. Để ổn định cuộc sống cho đồng bào, tránh được những thiệt hại do thiên tại, nhiều khu tái định cư do Chi cục phát triển nông thôn Thái Nguyên được giao làm chủ đầu tư; do nghiên cứu khảo sát không sát với thực tế, đầu tư lấy được nên phần lớn các khu tái định cư không mang lại thiết thực, người dân ngán ngẩm không muốn ở mà lại quay lại nơi ở cũ; việc làm thu nhập không có, nơi ở cách xa nương rẫy, thiếu nước sinh hoạt, thậm trí gần chục năm nay vẫn không thành lập được cả tổ dân phố...

Điển hình là tại khu ổn định dân cư vùng lòng hồ Ghềnh Chè, xã Bình Sơn, thành phố Sông Công được đầu tư 34 tỷ đồng, nhưng sau gần 6 năm sau khánh thành, những công trình này đã xuống cấp trong khi chưa một lần được sử dụng.

Theo quan sát của PV, tại đây các téc nước hoen rỉ, công trình nước sạch hơn 1 tỷ đồng chưa một lần sử dụng đang bị xuống cấp không thể hoạt động được, nhà văn hóa xóm dùng để chứa củi khô và rác rưởi. Quạt trần, bóng điện… bị tháo trộm do xã chưa thành lập được xóm mới, mọi thủ tục giấy tờ liên quan của người dân đều phải quay về nơi ở cũ chứng nhận (từ nơi ở cũ đến nơi ở mới 6 - 8 km).

Thai Nguyen: Nguoi dan 'ngan' cac khu TDC do Chi cuc phat trien nong thon lam chu dau tu - Anh 2

Công trình nhà văn hóa khu ổn định dân cư vùng lòng hồ Ghềnh Chè nhiều năm bỏ hoang đã xuống cấp

Ông Trần Văn Bảng hiện đang sống tại khu ổn định dân cư vùng lòng hồ Ghềnh Chè thuộc xã Bình Sơn, thành phố Sông Công cho biết: Gia đình ông ra đây ở từ năm 2010, khu ổn định dân cư phục vụ cho 69 hộ dân nằm trong vùng bán ngập vùng lòng hồ Ghềnh Chè được di dời ra đây ở nhưng đến nay vẫn chưa thể thành lập được xóm.

Hiện nay, số hộ gia đình đến làm nhà, sinh sống vẫn còn rất ít. Dường như họ đến đây chỉ là để xí đất làm nhà rồi vẫn phải quay về nơi ở cũ để sinh sống, làm việc. Mỗi hộ ra đây được cấp 400m2 đất ở, hỗ trợ 10 triệu làm nhà, hệ thống cấp nước sinh hoạt cho người dân được nhà nước đầu tư nhưng từ ngày khánh thành có được khoảng 20 phút xong rồi chẳng bao giờ có nước nữa, người dân tự phải khoan giếng, kéo điện sinh hoạt.

Nhiều người dân cho biết: Trước kia ở nơi ở cũ còn trồng cây chè, nuôi con gà, con trâu, cấy lúa để sinh sống nay ra đây rồi chẳng có việc làm, đất đai canh tác chẳng đủ sống nên phần lớn người dân lại phải quay lại nơi ở cũ để ở và canh tác, ở khu tái định cư chỉ còn người già và trẻ con.

Tương tự với khu ổn định dân cư vùng lòng hồ Ghềnh Chè, xã Bình Sơn, thành phố Sông Công là khu tái định cư xóm Dưới 1, xã Văn Yên, Đại Từ.

Năm 2012, dự án khu tái định cư được khởi động nhằm di dời để bảo vệ tài sản, tính mạng cho các hộ dân nằm trong khu vực có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét và sạt lở đất của xã Văn Yên, với kinh phí đầu tư 38,7 tỷ đồng. 81 hộ dân đã được phân đất ở khu tái định cư và hỗ trợ tiền làm nhà. Nhưng đến nay, sau 4 năm, 74 hộ trong diện di rời đã làm nhà xuống khu tái định cư nhưng chỉ có 8 - 9 gia đình ở lại còn phần lớn quay lại nơi ở cũ, nhà văn hóa và nhà dân bỏ hoang làm nơi cho những kẻ trộm cắt, nghiện hút qua lại.

Cũng trong tình trạng tương tự, khu tái định cư Tam Va thuộc xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ được đầu tư xây dựng với trên 67 tỷ có khả năng phục vụ cho khoảng 60 hộ dân đồng bào dân tộc Mông. Tuy nhiên, hiện nay tại khu tái định cư Tam Va chỉ có 37 hộ đã xây dựng xong nhà ở kiên cố, và chỉ có 35 hộ đến ở.

Theo các chuyên gia, đặc tính của đồng bào dân tộc Mông là ở nhà đất, tường trình, giờ ở nhà nhỏ lợp mái Proximang, mùa hè nóng như trong phòng xông hơi quả là một cực hình. Đã thế, nước sinh hoạt lúc có lúc không. Chưa hết khổ, xung quanh mấy căn nhà nhỏ là mảnh vườn khô khát cháy chẳng thể cây trồng, vật nuôi nào có thể phát triển được. Nhiều hộ đồng bào đang muốn quay về bản cũ ở núi xa kia để tiếp tục ổn định sinh sống…

Có thể thấy, những nhu cầu thiết yếu như nước sinh hoạt, đất đai canh tác, đến việc thiết lập quan hệ làng xóm, cộng đồng; hay việc phải đi 5-6 cây số để trở về chỗ ở cũ để sản xuất, tham gia hoạt động xã hôị̣ đang gây nhiều phiền toái cho đồng bào tại các điểm tái định cư do Chi cục Phát triển Nông thôn thuộc Sở NN&PTNT Thái Nguyên làm chủ đầu tư.

Yếu điểm lớn nhất, dễ nhận thấy nhất nhưng ít được chỉ ra là việc nghiên cứu kỹ lưỡng địa điểm và kiến trúc xây dựng khu tái định cư cho phù hợp với từng vùng, từng dân tộc đã không được chủ đầu tư cũng như những đơn vị tư vấn mà chủ đầu tư thuê tính toán đến.

Hệ quả nhãn tiền của việc làm thiếu trách nhiệm đó là phần lớn các dự án được đầu tư xây dựng đều không mang lại hiệu quả như kỳ vọng, theo đó đã và đang gây lãng phí tiền ngân sách nhà nước, bên cạnh đó còn tạo tâm lý bức xúc và làm xáo trộn cuộc sống của người dân.

Trong khi đó, ở cương vị được giao là đại diện chủ đầu tư (Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên) ông Nguyễn Văn Hợp vẫn luôn khẳng định là “các dự án đều mang lại nhiều lợi ích và hiệu quả cho người dân. Việc sạt lở ở khu tái định cư Vạn Thọ (Đại Từ) là do thời tiết nắng gắt mưa rào nên sạt lở là không thể tránh khỏi”?!

Thế nhưng, trên thực tế kể từ khi Báo Xây dựng có loạt bài viết phản ánh về sạt lở và phân tích trách nhiệm của các bên tại khu tái định cư xã Vạn Thọ (huyện Đại Từ) đến nay đã 4 lần UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức các cuộc họp họp bàn đánh giá cụ thể, chi tiết nguyên nhân, trách nhiệm của các bên để xảy ra sự cố trượt sạt lở cũng như giải pháp khắc phục đối với Dự án này vẫn chưa thể có kết luận cuối cùng.

Thái Nguyên Nhân