Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường nói, thế kỷ XXI được thế giới xem là “thế kỷ của đại dương”. Kinh tế hướng ra biển có tiềm năng to lớn nhưng thách thức cũng không nhỏ, trong đó lại chủ yếu từ chủ quan của con người, nhìn từ vùng biển Tây Nam của đất nước.

Thach thuc phat trien kinh te bien Tay Nam - Anh 1

Tàu đánh cá ở Kiên Giang còn 58% có công suất dưới 90 CV

Vùng biển Tây Nam rộng hơn 300.000m2, có hơn 150 đảo lớn nhỏ chứa đựng nguồn lợi hải sản phong phú, đa dạng về giống loài, giàu có về trữ lượng. Kết quả điều tra giai đoạn 2011-2013, trữ lượng hải sản vùng biển này là 577.576 tấn, trong đó 88,4% cá nổi nhỏ và 11,6% hải sản tầng đáy.

Tiềm năng

Chi cục trưởng Chi cục Biển và Hải đảo tỉnh Kiên Giang, ông Lưu Thành Nghĩa cho biết, tỷ trọng kinh tế biển năm 2015 đã chiếm 73,3% GDP toàn tỉnh. Kiên Giang có 63.290km2 mặt nước biển, gấp 10 lần diện tích đất tự nhiên trên đất liền. Trong đó, độ sâu 20-50m chiếm gần 54%, độ sâu trên 50m chiếm gần 22%, còn lại độ sâu dưới 20m. Bờ biển dài hơn 200km, có hàng trăm cửa sông, kênh rạch thoát nước ra biển tây. Địa hình ấy cho nguồn thủy sản đa dạng, phong phú và còn có giá trị lớn phát triển du lịch, vận tải thủy.

Hiện nay, Kiên Giang có đội tàu đánh cá lớn nhất ĐBSCL với 9.945 chiếc, trong đó tàu trọng tải trên 90 CV chiếm hơn 42%. Năm 2015, tổng sản lượng khai thác và nuôi trồng đạt 647.125 tấn; kim ngạch xuất khẩu thủy sản 137,7 triệu USD. Về đơn vị hành chính, Kiên Giang có 2 huyện đảo là Phú Quốc và Kiên Hải; 51 xã, phường, thị trấn ở ven biển và đảo.

Tỉnh Cà Mau là tỉnh duy nhất cả nước có 3 mặt giáp biển, chiều dài bờ biển 254 km với 87 cửa sông lớn nhỏ. Ngư trường rộng hơn 71.000km2, một trong 4 ngư trường lớn lớn nhất nước ta, có trữ lượng lớn về hải sản và dầu khí. Đặc biệt, Cà Mau có vùng bãi bồi rộng lớn rất thuận lợi cho việc nuôi trồng thủy sản ven biển, riêng diện tích tôm nước lợ đã gần 300.000 ha, lớn nhất nước.

Cà Mau còn có hơn 100.000 ha rừng, bao gồm rừng ngập mặn khu vực Mũi Cà Mau và rừng tràm U Minh Hạ có giá trị nhiều mặt, đã được UNESCO công nhận là Khu sinh quyển thế giới. Năm 2015, tỉnh xuất khẩu thủy sản đạt 960 triệu USD. Về đơn vị hành chính, Cà Mau có 22 xã, phường, thị trấn ven biển và ở đảo.

Tính ở thời điểm ngày 31/8/2016, chỉ 4 tỉnh cực nam là Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu và Sóc Trăng có 16.710 chiếc tàu đánh cá; trong đó, công suất trên 90 CV có 6.515 chiếc, dưới 90 CV có 10.195 chiếc. So với năm 2014, tàu công suất lớn tăng và giảm số lượng tàu công suất nhỏ. Nhờ đó, có điều kiện áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật nâng cao hiệu quả khai thác.

Thách thức

Tuy nhiên, theo Tổng cục Thủy sản: “Kinh tế thủy sản vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có của nó, tính bền vững chưa cao, nguồn lợi tự nhiên có dấu hiệu cạn kiệt, sản lượng khai thác thủy sản đang có xu hướng giảm. Tốc độ tăng trưởng kinh tế thủy sản toàn vùng những năm gần đây có xu hướng chậm dần”.

Thach thuc phat trien kinh te bien Tay Nam - Anh 2

Công nghệ khai thác lạc hậu nên tổn thất sau thu hoạch cao (25-30%) ở cảng cá Trần Đề (Sóc Trăng)

Có hai điểm yếu cơ bản của ngành thủy sản vùng Tây Nam Bộ. Thứ nhất, công nghệ và cơ sở vật chất-kỹ thuật lạc hậu. Cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất của ngư dân. Tỷ lệ thất thoát sau thu hoạch trong khai thác hải sản còn cao, khoảng 25%. Thứ hai, công tác quản lý ngành kinh tế thủy sản của vùng còn nhiều bất cập như quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo vệ ngư trường. Hai yếu kém đưa đến hậu quả: nguồn lợi hải sản giảm, cường lực khai thác lại tăng nên đã và đang trực tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.

Chi cục trưởng Lưu Thành Nghĩa của tỉnh Kiên Giang nói rõ, khai thác tiềm năng mặt nước ven biển chưa hiệu quả; môi trường biển và ven biển một số nơi đã ô nhiễm nặng, nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt, khả năng tái tạo thấp. Cơ sở hạ tầng nói chung và du lịch nói riêng phát triển chậm, chưa đồng bộ. Chính vì hạ tầng ven biển yếu kém mà tỉnh Kiên Giang cũng như cả vùng biển Tây Nam, tồn tại nhiều “xóm đảo” tách biệt, có đời sống văn hóa tinh thần thấp kém.

Tất cả những vấn đề trên lại dẫn đến tình trạng khai thác sai vùng, sai tuyến, vi phạm pháp luật trong và ngoài nước khá phổ biến, chưa được ngăn chặn có hiệu quả. Bởi vì vùng biển nước ta quản lý chưa tốt, nguồn lợi hải sản cạn kiệt nên ngư dân phải đưa tàu đi khai thác ở vùng biển chồng lấn với nước lân cận và nhiều khi sang hẳn vùng biển của nước khác.

Phó Tư lệnh Vùng 5 Hải quân Nguyễn Duy Tỷ cho biết, năm 2015 và 9 tháng đầu năm 2016, có hơn 32.000 lượt tàu của ngư dân ta đánh bắt ở vùng biển các nước lân cận. Trong đó, 329 chiếc tàu bị lực lượng quản lý biển nước ngoài bắt giữ, phạt tiền trên 2 tỷ đồng; xảy ra 5 vụ với 6 tàu cá của ngư dân ta bị tàu nước ngoài bắn do tranh chấp ngư trường, làm 1 người chết, 7 người bị thương.

Tổng cục Thủy sản cho biết, vùng biển Tây Nam có địa hình khá bằng phẳng và nông, nơi sâu nhất khoảng 86m. Hải sản nơi đây có 2.000 loài, trong đó hơn 80 loài có giá trị kinh tế cao; riêng tôm biển có 50 loài, trong đó 15 loài có giá trị kinh tế cao; 40 loài động vât chân đầu, trong đó 10 loài mực có giá trị kinh tế cao. Tổng trữ lượng hải sản 577.576 tấn.