"Những người từng làm tại các công ty kiểm toán đều trường thành rất nhanh. Họ rất có giá trên thị trường và được nhiều công ty săn đón", ông Trần Đình Cường - CEO E&Y cho biết.

Bên lề sự kiện"NDH Talk: 20 năm thị trường chứng khoán và bước chuyển của dòng vốn ngoại" diễn ra ngày 16/11, phóng viên NDH đã có cuộc trao đổi với ông Trần Đình Cường - Tổng giám đốc Công ty kiểm toán Ernst&Young Việt Nam về trách nhiệm của các kiểm toán viên đối với gian lận của các doanh nghiệp, cũng như câu chuyện nguồn nhân lực trong ngành kiểm toán.

Không có công thức chung để phát hiện gian lận của doanh nghiệp

Là một người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực kiểm toán, ông đánh giá như thế nào về chuẩn mực kế toán, kiểm toán của Việt Nam so với quốc tế?

Nói về chuẩn mực kiểm toán, chúng ta đang tương đối gần nhưng thừa 1 chuẩn mực so với quốc tế. Điều tôi muốn nói là chuẩn mực về kế toán thiếu khoảng 10 chuẩn mực so với quốc tế và có 8 chuẩn mực quốc tế điều chỉnh rồi mà Việt Nam vẫn giữ nguyên, trong đó có những chuẩn mực rất cần cho thị trường chứng khoán như chuẩn mực giá trị hợp lý, chuẩn mực về tổn thất giá trị, công cụ tài chính…

Trong số các khách hàng của E&Y, một số ngân hàng hoặc doanh nghiệp lớn yêu cầu kiểm toán theo cả chuẩn mực Việt Nam và quốc tế. Những công ty này đang huy động vốn hoặc lên kế hoạch niêm yết tại nước ngoài.

Hiện nay trên thị trường xuất hiện tình trạng một số doanh nghiệp như TTF, MTM… khai khống hàng tồn kho để tạo doanh thu ảo. Theo ông, nhà đầu tư nên nhìn vào những chỉ số nào trên báo cáo tài chính để tránh được những doanh nghiệp gian lận?

Nhà đầu tư rất khó để phát hiện những điều này, bởi phát hiện gian lận với những công ty kiểm toán lớn vẫn là điều khó khăn. Bên cạnh việc khai khống hàng tồn kho, các doanh nghiệp còn sử dụng nhiều cách gian lận khác. Do đó, không có công thức chung cho mọi trường hợp.

Lời khuyên của tôi cho các nhà đầu tư là luôn cảnh giác với mọi thông tin mà mình có. Nếu lợi nhuận năm ngoái của doanh nghiệp là 10, nhưng năm nay là 100 thì cần đặt câu hỏi tại sao. Đồng thời, các nhà đầu tư hãy thực hiện quyền cổ đông của mình trong việc yêu cầu thông tin.

Tất nhiên, vẫn có một số chỉ số trên báo cáo tài chính mà các nhà đầu tư cần quan tâm như chỉ số ngày tồn kho, vòng quay hàng tồn kho, doanh thu/tài sản, doanh thu/vốn… Trong quá trình xem xét, đánh giá nếu thấy bất thường cần đặt ra câu hỏi về vấn đề đó.

TGD E&Y Viet Nam: 'Khong co cong thuc chung de phat hien gian lan cua doanh nghiep' - Anh 1

Ông Trần Đình Cường, Tổng giám đốc Công ty kiểm toán Ernst&Young Việt Nam

Trách nhiệm của kiểm toán trong những vụ gian lận của doanh nghiệp như thế nào thưa ông?

Trách nhiệm của kiểm toán là trong khả năng cao nhất của mình không để “lọt lưới” những gian lận. Tuy nhiên, trong chuẩn mực cũng quy định rõ trách nhiệm của kiểm toán không phải là phát hiện sai phạm. Kiểm toán không có nghiệp vụ xác định hộ chiếu đấy là thật hay giả, cảnh sát hình sự hay công an mới có đủ nghiệp vụ để làm điều đó.

Khi doanh nghiệp đưa cho kiểm toán một bộ chứng từ, kiểm toán không thể đến công ty hay nhà cung cấp để xác định chứng từ đó là thật hay giả. Những nhà cung cấp kia cũng không có trách nhiệm và nghĩa vụ trả lời những câu hỏi của kiểm toán.

Chúng tôi, những người bảo vệ phải dựa vào quy định. Quy định càng chặt chẽ thì chất lượng kiểm soát càng tốt, nhưng điều đó cũng dẫn tới chi phí kiểm toán sẽ cao hơn.

Chúng ta không thể kỳ vọng sự đảm bảo tuyệt đối trong quá trình kiểm toán, vì chúng tôi không thể kiểm tra 100% các giao dịch của công ty. Và ngay cả trong trường hợp kiểm tra 100% thì vẫn không có gì đảm bảo chắc chắn tất cả chứng từ mà doanh nghiệp cung cấp là chuẩn xác hoàn toàn.

Trong quá trình kiểm toán, từng có đối tác nào yêu cầu ông giảm bớt một số sai phạm khi viết báo cáo chưa?

Khi kiểm toán phát hiện ra vấn đề ảnh hưởng đến báo cáo tài chính, trách nhiệm của chúng tôi là thông báo với doanh nghiệp và yêu cầu điều chỉnh.

Trong trường hợp công ty đã điều chỉnh nhưng là vấn đề quan trọng, chúng tôi có thể gửi thư cho người quản trị để lưu ý.

Nếu công ty không điều chỉnh thì tùy thuộc vào mức độ trọng yếu để xem xét cách giải quyết. Có những trường hợp, doanh nghiệp không chịu điều chỉnh vì họ có lý lẽ riêng của mình. Khi đó, cả hai bên sẽ ngồi lại trao đổi lại với nhau. Sau đó nếu kiểm toán thấy số liệu doanh nghiệp đưa ra vẫn không chấp nhận được thì họ sẽ ghi lại vào báo cáo.

Nhân viên kiểm toán rất có giá trên thị trường

Kiểm toán được đánh giá là một ngành vô cùng áp lực, với tỷ lệ nghỉ việc/chuyển việc hàng năm rất cao. Xin ông cho biết làm thế nào E&Y giữ được chân nhân tài?

Chuyển việc sau một thời gian làm kiểm toán là việc rất tự nhiên, không chỉ Việt Nam mà còn trên thế giới. Các công ty phải lớn như Thánh Gióng thì mới mong giữ chân được tất cả mọi người. Hàng năm, E&Y đều tuyển thêm rất nhiều nhân viên mới.

Đối với một thị trường như Việt Nam - khi mà nhiều ngành khác đang phát triển – các công ty đều cần nguồn nhân lực chất lượng cao. Nơi tốt nhất để huy động nguồn nhân lực này chính là các công ty kiểm toán có uy tín, vì chất lượng đầu vào, chuẩn mực công việc và đạo đức nghề nghiệp của các nhân viên đều cao.

Những người từng làm tại các công ty kiểm toán đều trưởng thành rất nhanh. Họ có cơ hội được tiếp xúc với nhiều mô hình doanh nghiệp, loại hình kinh doanh, các cách vận hành khác nhau của một quy trình về quản lý tài chính. Những người này rất có giá trên thị trường và được nhiều công ty săn đón.

Vậy ông có lo lắng rằng công ty của ông sẽ trở thành "lò đào tạo" nhân sự cho các công ty khác?

Đây là chuyện bình thường ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Chúng tôi phải tính toán sao cho hài hòa giữa kế hoạch tuyển dụng và khối lượng công việc. Thông thường, chúng tôi tuyển nhiều nhân viên hơn yêu cầu một chút, chấp nhận chi phí đầu tư và đào tạo cao hơn, nhưng khi xảy ra biến động về nhân sự vẫn không ảnh hưởng đến công việc.

Việc tuyển dụng ồ ạt hàng năm có dẫn tới việc nhiều nhân viên kiểm toán thiếu kinh nghiệm không thưa ông?

Như đã chia sẻ ở trên, chúng tôi thường tuyển dụng nhiều hơn yêu cầu một chút. Hàng năm, khi một số nhân viên xin nghỉ, vẫn còn những nhân viên đủ kinh nghiệm khác đảm nhiệm. Người này dìu dắt người kia để đảm bảo chất lượng công việc. Chi phí đào tạo và kiểm soát sẽ “đội lên” nhưng không còn cách nào khác.

Trong những năm qua, có năm E&Y tuyển thêm 200-300 người mới, nhưng số lượng nhân sự tăng lên so sánh với năm trước chưa bao giờ vượt quá 5%.

Xin cảm ơn ông.

>> CEO E&Y Việt Nam: "Chúng tôi như người gác cổng, có giấy thì cho qua"