Để chuẩn bị cho việc sửa đổi Bộ Luật LĐ, trình Quốc hội vào tháng 5.2017, ngoài ý kiến tăng tuổi nghỉ hưu của NLĐ, còn có đề nghị tăng quy định trần về giờ làm thêm của NLĐ. Thế nhưng, thực tế, tổng quỹ thời giờ làm việc trong năm của NLĐ VN cao hơn thế giới. Trong khi, nghiên cứu của Viện Công nhân và Công đoàn (Tổng LĐLĐVN) cho thấy, tình trạng làm thêm giờ, tăng ca quá nhiều khiến NLĐ bức xúc, ảnh hưởng đến việc thực hiện NQ 20 của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng giai cấp CNVN thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước.

Tang tran lam them gio - di nguoc voi xu the phat trien - Anh 1

Công nhân ngành da giầy là đối tượng thường xuyên phải làm thêm giờ.

Kỳ 1: Không làm thêm giờ, công nhân lấy gì để sống?

Vì đồng lương và phụ cấp quá eo hẹp nên phần lớn công nhân đều chấp nhận, mong muốn được làm thêm giờ để tăng thu nhập, trang trải cuộc sống biến động không ngừng. Thế nhưng, hậu quả họ phải gánh chịu trong tương lai là rất khó lường: Ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động… kể cả việc không nuôi dạy được con cái đến nơi, đến chốn.

Làm thêm như một cái máy

Chị Phan Thị Thúy - CN KCN Yên Phong (tỉnh Bắc Ninh) - cho biết, thu nhập của tôi rất thấp, chỉ gồm lương cơ bản và phụ cấp, được tổng cộng 5,2 triệu đồng/tháng, nên tôi muốn tăng ca để có thêm thu nhập. Khi tăng ca, tổng thu nhập khoảng 6-7 triệu đồng. Cty tôi thường tăng ca từ lúc 18h - 21h/hàng ngày. Thời điểm này, Cty ít việc nên tôi ít phải tăng ca, chứ cách đây vài tháng, Cty có nhiều đơn hàng nên tăng ca cả tuần. Những hôm đó, về đến nhà đã gần 22h, người mệt mỏi rã rời, tôi chỉ có thể ăn uống qua loa rồi lên giường ngủ lấy sức ngày mai đi làm tiếp. Có lần quá mệt mỏi do tăng ca liên tục, không chịu nổi, tôi phải đi truyền nước.

Còn anh Trịnh Việt Anh - CN một Cty dệt may ở HN - chia sẻ: “Việc tăng giờ làm đối với chúng tôi như “cơm bữa”. Thế nhưng thu nhập cũng chỉ được từ 4 - 4,5 triệu đồng/tháng. Còn nếu không làm thêm giờ thì chỉ được trên 3 triệu đồng/tháng. Vì thế, nhiều người trong chúng tôi, dù muốn hay không cũng chấp nhận tăng ca thì mới đủ sống. Tuy nhiên, tình trạng này kéo dài cũng rất mệt mỏi, không biết trụ được đến bao giờ. Mấy năm nay, Cty chuyển ra ngoại thành HN, cách nhà gần 20 cây số. Thế là sáng nào tôi cũng phải ra khỏi nhà từ 6h30 sáng đến 19h - 20h mới về đến nhà.

Chị Nguyễn Thị Hạnh - CN KCN Bắc Thăng Long - cho biết, sẵn sàng đi làm thêm bất cứ lúc nào để có “thêm đồng nào, hay đồng nấy, bất chấp cả sức khỏe, làm thêm như một cái máy, không biết đến các hoạt động văn hóa, giải trí nào ở xung quanh, nói gì đến được tham gia…”.

Hệ lụy tăng ca

Việc tăng ca là tình trạng chung của phần lớn CNLĐ hiện nay, dù muốn hay không họ đều phải làm thêm giờ để có thu nhập, trang trải cuộc sống do đồng lương quá thấp. Tuy nhiên, để có thêm được ít tiền, nhiều người trong số họ phải đánh đổi sức khỏe, tuổi trẻ, tương lai của bản thân. “Đi làm cả ngày, cả tuần như vậy, chẳng có thời gian đâu để đọc báo, xem tivi, chăm lo đến đời sống tinh thần của mình; chẳng có lúc nào để đi giao lưu, kết bạn, yêu đương…” - CN Phan Thị Thúy cho biết. Theo khảo sát của Viện Công nhân và Công đoàn, một trong những bức xúc của CNLĐ hiện nay là tình trạng làm thêm giờ, tăng ca quá nhiều. Đáng chú ý, nhiều DN bắt NLĐ làm thêm giờ nhưng không thỏa thuận. Nếu NLĐ không đi làm thêm giờ thì sẽ bị trừ vào các khoản tiền chuyên cần, tiền thưởng dẫn đến ảnh hưởng đến thu nhập hằng tháng, hàng năm.

Ông Lê Đình Quảng - Phó ban Quan hệ Lao động (Tổng LĐLĐVN) - cho biết, năm 2011, cả nước có 885 cuộc ngừng việc tập thể thì trong đó 5,35% cuộc có nguyên nhân đòi giảm tăng ca, giảm giờ làm. Hơn nữa, việc làm thêm quá nhiều cũng khiến cho nguy cơ TNLĐ tăng cao. Nếu chia thời gian làm việc của NLĐ trong 1 ngày thành 4 giai đoạn: Đầu ca, giữa ca, cuối ca và ca tăng giờ thì số TNLĐ đầu ca và giữa ca là khoảng 21%, cuối ca trên 22%, nhưng TNLĐ xảy ra vào ca làm thêm chiếm tới gần 35%.

Khảo sát của Viện Công nhân và Công đoàn cho thấy, 54,4% CN bức xúc tiền lương, thu nhập không đủ sống; 37% CN bức xúc lương thấp, các khoản phụ cấp ít; 26,3% DN đưa ra định mức LĐ cao; 25,1% DN trả lương thiếu công bằng; 21% DN trả lương không đúng với sức LĐ bỏ ra, 15,8% DN trả lương không công khai, minh bạch; 17,4% DN không điều chỉnh nâng lương tối thiểu hàng năm và 39,5% DN không được tham gia xây dựng quy chế tiền lương, thưởng.

Trương Hoàng - Quế Chi