Sau khi trần lãi suất huy động về 12% một năm, nhiều ngân hàng đồng loạt điều chỉnh giảm lãi suất tiết kiệm, thay vì cào bằng tối đa 12%, giờ đã có sự phân hóa theo kỳ hạn hợp lý hơn.

Đi đầu trong việc giảm lãi suất huy động và thiết lập lại đường cong lãi suất là Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank). Nhà băng này đã đưa đường cong lãi suất về bình thường, tức kỳ hạn càng dài thì lãi suất càng cao.

Theo đó, không kỳ hạn dao động 3,6%, 1 ngày đến 3 tuần 4%, còn những kỳ hạn ngắn 1-11 tháng lãi suất là 11,95% một năm và chỉ áp mức lãi suất tối đa 12% cho kỳ hạn dài từ 12 đến 60 tháng. Đây là nhà băng đầu tiên thiết lập lại đường cong lãi suất bình thường sau khoảng thời gian dài thị trường tài chính Việt Nam chứng kiến những đường lãi suất thẳng tắp.

Một số ngân hàng khác, tuy chưa tạo ra đường cong lãi suất hợp lý nhưng cũng không còn tình trạng cào bằng mà có sự phân hóa rõ rệt. Tại Ngân hàng Đông Á, lãi suất huy động các kỳ hạn 13-36 tháng chỉ còn 10% một năm, các kỳ hạn ngắn hơn như 1 tháng 11,89% và lãi suất cao nhất 11,99% áp cho kỳ hạn 9-12 tháng. Tương tự, Vietinbank áp lãi suất cao nhất 12% cho kỳ hạn 1-11 tháng, kỳ hạn 12-24 tháng chỉ 9%, riêng kỳ hạn trên 36 tháng còn 8%.

Lãnh đạo của Eximbank cho rằng, thanh khoản hiện giờ tốt hơn và việc huy động vốn đã đến lúc trở lại quy luật cũ, "đường cong lãi suất" phải được thiết lập lại.

Theo ông, thời gian trước đây do thiếu thanh khoản đã xuất hiện những hình thức huy động kỳ hạn rất ngắn theo tuần, thậm chí theo ngày nhưng lại được hưởng lãi suất cao. Trong khi đó, các kỳ hạn huy động dài lại có lãi suất thấp hơn, đường cong lãi suất của thị trường không còn.

"Những hình thức huy động trên không đúng với bản chất hoạt động của ngân hàng, người gửi tiền kỳ hạn dài phải được hưởng lãi suất cao hơn kỳ hạn ngắn", ông nhấn mạnh.

Một chuyên gia kinh tế tại TP HCM nhìn nhận, trước đây, lãi suất tất cả các kỳ hạn tiền gửi hầu như đều cào bằng quanh mức 14% rồi 13% một năm, tức sát trần huy động. Đây là dấu hiệu bất thường của thị trường tiền tệ khiến các rủi ro về thanh khoản, rủi ro lãi suất và các rủi ro liên quan đến tài sản của các ngân hàng thương mại lớn hơn bao giờ hết. "Những hoạt động huy động vốn không đúng bản chất này cần phải xóa bỏ ngay", ông nói.

Theo chuyên gia kinh tế Lê Trọng Nhi, việc xuất hiện các kỳ hạn ngắn lãi suất cao chỉ giải quyết vấn đề lúc cấp bách "lấy chỗ ngắn bù chỗ dài" khi thiếu thanh khoản. Việc áp dụng hình thức huy động này cũng gây khó khăn rất lớn cho các ngân hàng vì bị thiếu trầm trọng nguồn tiền gửi dài hạn, dẫn đến các khoản cho vay trung dài hạn phải giảm bớt.

Do đó, không ít hợp đồng tín dụng trung dài hạn phải bị hủy bỏ do ngân hàng thiếu nguồn. Đó là chưa kể các ngân hàng khó có thể sử dụng được nguồn vốn quá ngắn này kiếm lời trong khi vẫn phải trả người gửi tiền lãi suất cao.

Hiện nay, lãi suất huy động đang giảm dần, việc huy động vốn có dấu hiệu trở lại bình thường như trước kia sẽ giúp lãi suất cho vay tiến đến một mặt bằng mới thấp hơn. "Khi nào giải quyết được đường cong lãi suất huy động hợp lý thì ắt sẽ giải quyết được bài toán lãi suất cho vay và doanh nghiệp mới hy vọng sống được", ông Nhi nói.

Ngân hàng ANZ cũng hy vọng Ngân hàng Nhà nước sẽ giữ nguyên chính sách lãi suất trong quý 2 để có thời gian đánh giá những ảnh hưởng của đợt cắt giảm lãi suất vừa rồi đối với tốc độ phát triển. Với những thay đổi gần đây trong chính sách nới lỏng tiền tệ, nhà băng này dự đoán lãi suất sẽ tiếp tục được cắt giảm thêm khoảng hơn 4% trong cả năm nay. "Tuy nhiên, vẫn cần quan sát kỹ các biến động của lạm phát để có chính sách hợp lý nhất", ANZ nhận định.

Mối quan hệ giữa lãi suất và thời hạn được gọi là đường cong lãi suất. Đuờng cong lãi suất có chiều như thế nào thì phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Kỳ vọng lạm phát trong tương lai là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến đường cong lãi suất.

Ở dạng đường cong lãi suất thông thường tức mức lãi suất ngắn hạn là thấp nhất sau đó tăng dần lên và tới đoạn cuối thì đường lãi suất gần như nằm ngang. Đường cong lãi suất thông thường cho thấy dấu hiệu một nền kinh tế ổn định, thị trường tài chính có xu hướng ổn định.