Tại sao Tổng thống Philippines, Rodrigo Duterte, lại căm ghét nước Mỹ đến nhường ấy? Lý do thì có rất nhiều nhưng để trả lời vấn đề này, trước hết hãy cùng tới khách sạn Evergreen, ở phía Nam thành phố Davao, nơi Duterte đã làm thị trưởng trong hơn 2 thập kỷ.

Tai sao Duterte lai ghet cay ghet dang My, dam goi Obama la 'thang khon'? - Anh 1

*Chú thích ảnh: Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte phát biểu trong một cuộc họp báo tại sân bay ở thành phố Davao trước khi khởi hành tới hội nghị thượng đỉnh ASEAN. Ông gọi Tổng thống Mỹ Barrack Obama là "thằng khốn" và cảnh báo Obama đừng chõ mũi vào chiến dịch chống ma túy của ông. (Ảnh: AFP/Getty Images)

Đó là một nhà trọ tồi tàn, nằm đâu đó lẩn khuất giữa những cầu thang trùng trùng ở trong tâm phố người Hoa. Cái giá 15$ có vẻ hơi quá đắt cho một đêm ở đây. Khách sạn cấm hút thuốc, và lễ tân, với nụ cười gượng, sẽ khuyến cáo “cấm được điều chế bom trong phòng nghỉ” – điều mà một gã thợ săn kho báu người Mỹ tên Michael Meiring đã từng làm.

Vào ngày 16/5/20102, Michael Meiring, đã làm nổ căn phòng 305 bằng tư trang của gã. Fe Basan cùng cảnh sát trưởng của đồn cảnh sát Santa Anna đã có mặt ở hiện trường chỉ vài phút sau đó. “Khói lửa mù mịt, che lấp cả căn phòng”, Basan kể lại. “Chúng tôi thấy Meiring nằm bất tỉnh, cẳng chân đứt lìa”.

Basan cho biết Meiring là khách quen của khách sạn Evergreen, nhưng luôn sống khép kín,dễ dàng nổi cáu và ít khi giao tiếp với ai. Đặc biệt, Meiring căn dặn những nhân viên nhà nghỉ dù với bất cứ giá nào cũng không được động vào những chiếc hộp mà gã chứa trong phòng.

Cảnh sát đã đưa Meiring đến bệnh viện, đồng thời lên kế hoạch thẩm vấn hắn. Họ đã định khởi tố hắn, trước tiên vì tội lưu trữ chất nổ trái phép và phá hoại tài sản.

Lúc đó (và thậm chí là cả hiện tại), đảo Mindanao là một nơi tương đối bất ổn với sự nổi dậy không ngừng cũng như xung đột bởi các nhóm Hồi giáo ly khai từ Manila. Vào cái ngày xảy ra “tai nạn” của Meiring, một vụ đánh bom khác đã xảy ra không xa Davao là mấy.

Tai sao Duterte lai ghet cay ghet dang My, dam goi Obama la 'thang khon'? - Anh 2

Khách sạn Evergreen, nơi Heiring bị thương. (Ảnh: Michael Sullivan/NPR)

Cảnh sát địa phương một lần nữa chĩa mũi giáo nghi ngờ về gã thợ săn kho báu người Mỹ. Nhưng cảnh sát Davao đã không thể có được bất cứ điều gì từ Meiring. Bằng một cách thần kỳ nào đó, hắn đã trốn khỏi bệnh viện chỉ một ngày sau đó, và dường như là với sự trợ giúp của gián điệp Mỹ.

“Theo các bác sĩ, Meiring đã được ít nhất 4 người mặc áo FBI hộ tống và rời khỏi Davao trên chuyên cơ”, một viên cựu chỉ huy quân sự giấu tên có tham gia vây bắt Meiring cho biết. Cũng theo lời viên chỉ huy này, những nhân viên FBI đã dễ dàng đưa Meiring đi bằng việc đạt được thỏa thuận với giám đốc bệnh viện, mà cụ thể ở đây là họ hứa sẽ cấp visa Mỹ cho con gái ông ta.

Chánh Thanh tra Basan cũng xác nhận đã có người của Đại sứ quán Mỹ đề nghị với bà điều tương tự nếu bà cho họ tiếp cận trực tiếp với Meiring tại bệnh viện, nhưng Basan đã gạt đi. Khi Duterte biết chuyện Meiring đã biến mất, ông liền nổi cơn thịnh nộ.

Cựu Chỉ huy tình báo quân đội kể lại rằng Duterte xem việc Meiring biến mất như là một sự xúc phạm và vi phạm chủ quyền đối với Philippines cũng như với cá nhân ông. Đó là lí do tại sao Duterte lại ghét cay ghét đắng Mỹ như thế. Nhưng nói cho cùng, ngài Tổng thống hoàn toàn có lý do để tức giận. Ít ra Serafin Ledesma Jr, nhà xuất bản của tạp chí Mindanao, cho là thế.

“Hãy nhìn xem, các nhân viên FBI lao vào Davao và làm bốc hơi một gã trọng nhân, người lẽ ra phải bị thẩm vấn bởi giới chức Davao”, Ledesma cho biết. “Duterte cảm thấy bị xúc phạm. Trở lại thời điểm đó, chúng tôi phải giải quyết hàng loạt vấn đề liên quan tới những vụ đánh bom, và tình cờ chưa, tự nhiên lại mọc ra một gã người Mỹ làm nổ tung một căn phòng. Tại sao hắn lại có mặt ở khách sạn đó? Tại sao hắn lại mang theo chất nổ?”.

Tai sao Duterte lai ghet cay ghet dang My, dam goi Obama la 'thang khon'? - Anh 3

Lệnh truy nã Heiring của cảnh sát Philippines. (Ảnh: Michael Sullivan/NPR)

Khi phóng viên của NPR liên hệ với Đại sứ quán Mỹ tại Manila để hỏi về trường hợp của Meiring, họ nhận được một email hồi đáp:

“Sau khi được sơ cứu tại Davao, các bác sĩ địa phương cho biết ông Meiring nên được chuyển tới bệnh viện ở Manila đề điều trị. Và khi đến Manila, các bác sĩ lại khuyên nên chuyển sang Mỹ, nơi có cơ sở vật chất thuận lợi hơn hẳn. Tất cả những gì chúng tôi làm chỉ là biện pháp y tế để đảm bảo tính mạng cho một công dân Mỹ”.

Có nhiều nguồn tin cho thực chất Meiring là một nhân viên CIA được phân công thực hiện nhiệm vụ khi quân đội Mỹ dàn quân tại Mindanao trong chiến dịch chống khủng bố sau thảm họa 11/9. Việc Meiring lang thang mọi hang cùng ngõ hẻm của Mindanao, kể cả những khu vực của quân phiến loạn, cho thấy hắn thuộc một tổ chức quy mô với ý đồ gây náo loạn Mindanao.

Điều đó sẽ tạo lý do để Manila đồng ý cho quân đội Mỹ có thể tiếp tục hiện diện với số lượng lớn hơn. “Không thể phủ nhận hay khẳng định bất cứ điều gì”, viên Chỉ huy quân sự giấu tên cho biết. “Cũng có thể hắn (Meiring) là nhà săn kho báu lắm chứ; nhưng biết đâu hắn lại là một điệp viên ngầm?”.

Ledesma thì lại táo tợn hơn khi khẳng định: “Thợ săn kho báu? Cho xin đi. Có thợ săn kho báu nào được FBI áp tải đi không?”. Duterte cũng từng giải thích tương tự để lý giải cho quyết định không cho quân đội Mỹ đưa máy bay không người lái ra khỏi Davao vào năm 2013.

Tai sao Duterte lai ghet cay ghet dang My, dam goi Obama la 'thang khon'? - Anh 4

Duterte không thích cách Mỹ can thiệp vào chuyện nội bộ Philippines. (Ảnh: NPR)

Trường hợp của Meiring là một trong những lí do chính khiến Duterte không tin tưởng người Mỹ - dĩ nhiên, không phải là lí do duy nhất. Mọi chuyện còn sâu xa hơn nữa, từ quãng thời gian 1898-1946, khi thực dân Mỹ chiếm đóng Philippines.

“Không hẳn là Duterte bài Mỹ, nhưng ông ấy ghét Mỹ”, Editha Caduaya, phóng viên Davao, đồng thời là bạn lâu năm của Duterte cho biết. Theo Caduaya, Duterte rất tức giận vì sự bất công dành cho người Hồi giáo tại Mindanao, bởi vì mẹ ông có quan hệ chặt chẽ với cộng đồng này.

Duterte đặc biệt cuồng nộ khi có ai nhắc tới vụ thảm sát của quân đội Mỹ trên đảo Jolo năm 1906 xóa sổ hàng trăm dân Hồi giáo, bao gồm cả phụ nữ và trẻ con. Trong cuộc họp thượng đỉnh của ASEAN tại Lào tháng trước, ông cũng đã nhắc lại điều này.

Kết hợp những điều nêu trên, chúng ta có một lời giải toàn diện lý giải việc tại sao Duterte lại ghét cay ghét đắng Mỹ. Đồng thời, chúng ta cũng hiểu tại sao Duterte lại phản ứng dữ dội như vậy khi phía Mỹ cáo buộc ông vi phạm nhân quyền trong chiến dịch chống ma túy đã cướp đi sinh mạng của hơn 3600 người.

Mặc dù vậy, Duterte vẫn luôn coi trọng quan hệ hợp tác Mỹ - Philippines. Ông chỉ muốn Mỹ không được can thiệp vào chuyện nội bộ của Philippines. Đầu tháng này, Mỹ và Phillipines có thêm một cuộc diễn tập, nhưng Duterte ám chỉ đó sẽ là cuộc tập trận cuối cùng giữa hai quốc gia.

Nói thêm về Meiring, gã thợ săn kho báu xấu số đã qua đời năm 2012. Nhưng cho tới giờ, ở Davao vẫn còn lệnh bắt giam hắn.

Kim Ngọc (theo NPR)