Xã hội bất ổn thì chỉ giữ cho cuộc sống bình an cũng là thành quả của chế độ, điều đó làm nhạt nhòa những tinh hoa của giá trị truyền thống.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn báo giới, cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa đã nói :

“Giới cầm quyền bảo thủ tại Ba Lan đang đẩy lùi tiến trình dân chủ mà Ba Lan đạt được trong hơn 1/4 thế kỷ qua…Ba Lan từng có một quá khứ xấu xa. Chúng ta đã khép lại và mở ra một chương mới tốt đẹp hơn, nhưng nay người ta đang đưa đất nước về lại điểm xuất phát không tốt đẹp ấy”, theo Reuters ngày 23/11.

Ông Lech Walesa là một nhân vật chính trị nổi tiếng tại Ba Lan và hiện vẫn còn nhiều ảnh hưởng trong đời sống chính trị cũng như đời sống xã hội tại đất nước này. Ông Lech Walesa là Tổng thống Ba Lan đầu tiên thời hậu Xô viết.

Ông Lech Walesa thất vọng vì chính quyền Ba Lan hiện nay tăng cường kiểm soát truyền thông công lập và gia tăng phúc lợi cho người dân.

Tai sao Ba Lan day lui gia tri truyen thong phuong Tay? - Anh 1

Cựu Tổng thống Ba Lan Lech Walesa. Ảnh : Reuters

Ba Lan từng là hình mẫu cho những chuẩn mực của dân chủ truyền thống phương Tây được áp dụng thành công tại những thành viên mới ra nhập EU, sau khi Hội đồng tương trợ kinh tế (COMECON) tan rã.

Vậy mà sao hiện nay tình hình lại đến mức nghiêm trọng như vậy?

Thực tế không như kỳ vọng

Giá trị của nền dân chủ truyền thống phương Tây đã tác động đến người dân Ba Lan khi lãnh đạo Công đoàn Đoàn kết Lech Walesa lãnh đạo nghiệp đoàn công nhân chống lại chính quyền nhà nước Công hòa Nhân Dân Ba Lan, từ những năm 1980. Những giá trị ấy và quá trình đấu tranh cho những giá trị ấy được hiện thực hóa tại Ba Lan đã giúp ông Walesa đoạt giải Nobel Hòa bình năm 1983, theo CNN.

Và cũng chính những giá trị ấy được tôn trọng bởi chính quyền Wojciech Jaruzelski – lãnh đạo cuối cùng của đảng Công nhân Thống nhất Ba Lan – giúp cho việc chuyển đổi hình thái kinh tế - xã hội tại Ba Lan cuối những năm 1980 diễn ra một cách hòa bình và giúp làm nên chiến thắng cho ông Lech Walesa trong cuộc bầu cử Tổng thống đầu tiên tại Ba Lan thời hậu Xô viết.

Điều đó cho thấy, hơi thở của cuộc sống tại Ba Lan hơn 30 năm qua đã chứa đựng nhiều giá trị của nền dân chủ phương Tây, nó giúp cho xã hội Ba Lan phát triển và quốc gia này ngày càng đóng vai trò quan trong trong Liên minh Châu Âu. Vậy mà chính quyền Ba Lan hiện nay lại quyết định gạt bỏ những giá trị dân chủ truyền thống ấy. Tại sao vậy?

Thực ra, mọi việc không phải đều tốt đẹp như người ta kỳ vọng. Ngay dưới thời Tổng thống Walesa, những giá trị dân chủ mà nhờ đó tạo dựng nên tên tuổi của ông Walesa, cũng đã làm Ba Lan có những bất ổn vì chính những điều ấy. Bản thân ông Walesa cũng đã từng vi phạm những nguyên tắc dân chủ ấy, để đảm bảo cho sự bình yên của đất nước và cho chính quyền của ông.

Người viết cho rằng, nếu thời gian anh em song sinh nhà Kaczynski là Jaroslaw và Lech của đảng Luật pháp và Công Lý - chi phối chính trường Ba Lan không quá ngắn (người em Lech Kaczynski là Tổng thống và người anh Jaroslaw Kaczynski là Thủ tướng) thì có lẽ đạo luật kiểm soát truyền thông công lập tại Ba Lan đã được ban hành từ khá lâu rồi.

Điều đó chứng tỏ những giá trị của nền dân chủ truyên thống phương Tây không phải là hoàn toàn tương thích với sự phát triển của xã hội tại Ba Lan. Việc Ba Lan phát triển và đóng vai trò quan trọng trong EU có thể nhân diện bởi hai nguyên nhân chính.

Thứ nhất Ba Lan được EU ưu tiên, hỗ trợ nhiều hơn so với các thành viên mới khác rất nhiều vì Ba Lan nằm ở trung tâm EU, nơi giao thoa giữa EU truyền thống và EU mở rộng và cũng chính là nơi giao thoa giữa nền dân chủ mang tính truyền thống và nền dân chủ mang tính đồng hóa. Vì vậy, Ba Lan nghiễm nhiên được hưởng những lợi thế do địa chiến lược mang lại.

Thứ hai do Ba Lan đã nỗ lực tạo điều kiện cho những giá trị dân chủ truyền thống được đảm bảo tồn tại và phát triển mạnh mẽ tại quốc gia này, chứ thực ra không hoàn toàn do sức mạnh của nhà nước Ba Lan mang lại. Ba Lan đã trở thành tuyến đầu của EU trong việc khẳng định giá trị dân chủ phương Tây đối trọng với tàn dư của giá trị cũ.

Tuy nhiên, khi những nguyên tắc dân chủ theo chuẩn mực truyền thống không tương thích với thực tiễn phát triển của đất nước Ba Lan, chủ quyền quốc gia và lợi ích của người dân bị đồng hóa bởi những giá trị ấy nhưng chất lượng cuộc sống không đổi thay tương ứng với tỷ lệ mức độ thẩm thấu của nó, từ đó làm nảy sinh mâu thuẫn xã hội và ngày càng trở nên gay gắt.

Ông Walesa cho rằng việc Ba Lan lệch chuẩn với dân chủ phương Tây có tác động bởi chiến thắng của ông Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ hay hiệu ứng xã hội ngày càng tăng của lực lượng cực hữu như đảng của bà Marine Le Pen tại Pháp. "Chúng ta đã quên thế nào là dân chủ và dường như đã mất niềm tin vào nó”. Điều đó chứng tỏ thực thế không được như kỳ vọng.