Tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2016 với chủ đề "Thách thức tái cơ cấu và triển vọng" tổ chức sáng 12/10, các chuyên gia kinh tế cho rằng, công tác tái cơ cấu tiến triển rất chậm, thành quả đạt được khá hạn chế, còn xa mới đạt mục tiêu và kỳ vọng đề ra.

Tai co cau DNNN chua dat muc tieu de ra - Anh 1

Ảnh minh họa.

Cổ phần hóa chưa đi vào thực chất

TS. Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế cho rằng, cơ chế đầu tư công thực chất vẫn chưa thay đổi, vẫn lấy “xin - cho” làm trụ, trong khi khó khăn ngân sách trở nên trầm trọng hơn và nợ công tăng nhanh. Mặc dù hệ thống ngân hàng được cho là đã qua cơn sóng gió, song nợ xấu còn là gánh nặng của hệ thống ngân hàng. Mặc dù đang thanh lọc, loại bỏ những bộ phận yếu kém, hư hỏng, song hệ thống ngân hàng đang rất yếu và vận hành trên nền tảng thiếu vững chắc. Trong khi đó, TS. Trương Văn Phước, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng: Trong 5 năm qua, đã có nguồn tiền tương đương hơn 12% GDP đưa vào xử lý nợ xấu, khoảng 15 tỷ đôla. Tuy nhiên, việc xử lý dường như vẫn chưa tiến triển.

Các chuyên gia nhận định: hệ thống doanh nghiệp nhìn chung vẫn yếu, đặc biệt là lực lượng doanh nghiệp nội địa, cả khu vực nhà nước và khu vực tư nhân - thấp về đẳng cấp, yếu về thực lực và sức cạnh tranh. TS. Trần Đình Thiên dẫn chứng: Chính phủ đã cổ phần hóa được không ít doanh nghiệp nhà nước (DNNN), song thực chất tái cơ cấu thông qua cổ phần hóa - phân bổ lại nguồn vốn quốc gia, chuyển một phần nguồn vốn cho khu vực tư nhân quản lý sử dụng - chỉ đạt được không đáng kể - có thể chỉ 10-15% tổng số vốn của các DNNN được cổ phần hóa. Bình luận về con số này, ông Thiên cho rằng, thực sự đây là một tỷ lệ quá ít ỏi để thay đổi hệ thống quản trị doanh nghiệp - yếu tố cốt lõi để cải thiện căn bản hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Dường như cách cổ phần hóa DNNN vẫn theo logic “hoàn thành nhiệm vụ”, được dẫn dắt bởi “chủ nghĩa thành tích” chứ không đi vào thực chất của sứ mệnh phải làm.

Giảm lệ thuộc vào Trung Quốc

Những thực tế nêu trên đặt ra vấn đề cần giải quyết là quá trình tái cơ cấu trong giai đoạn tới nên được thực hiện như thế nào? Cần phải nhìn nhận rằng, bối cảnh phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới đã rất khác. Hội nhập đã chuyển sang một giai đoạn mới về chất. Việt Nam đã hoàn thành đàm phán và đi vào thực thi hàng loạt hiệp định hội nhập thế hệ mới, có trình độ rất cao. Vì thế, Việt Nam phải thay đổi căn bản thực lực của mình mới “bám” vào được các cấu trúc hội nhập này, qua đó, hưởng lợi ích hội nhập để vượt lên. "Cần tái cơ cấu theo hướng hội nhập hiện đại, bảo đảm tuân thủ các cam kết hội nhập" - TS. Thiên đề xuất.

Một vấn đề nữa không thể không đề cập đến là Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đi vào vận hành đã và đang tác động rất mạnh đến cơ cấu kinh tế của Việt Nam. Mục tiêu lớn nhất của AEC là hình thành “một thị trường và một cơ sở sản xuất thống nhất”, nhưng công cụ thực hiện vẫn chủ yếu dựa trên nguyên lý sức mạnh cạnh tranh của các nền kinh tế thành viên, của các tập đoàn, doanh nghiệp. Trong cuộc đua tranh sắp xếp chiến lược này, Việt Nam đang bị kém thế trên nhiều phương diện.

Nói như gợi mở của chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Cung: Quá trình tái cơ cấu giai đoạn tới cần tính toán phân bổ lại nguồn lực và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả. Trọng tâm là phải thiết lập thị trường các nhân tố sản xuất với những đột phá chiến lược như: thể chế, tái cơ cấu khu vực nhà nước và hệ thống ngân hàng.

Đối với lĩnh vực ngân hàng, theo TS. Trương Văn Phước, một yếu tố đặc biệt quan trọng, có tác động rất mạnh đến tư duy và định hướng tái cơ cấu kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn tới là triển vọng nền kinh tế Trung Quốc. Vấn đề đặt ra cho Việt Nam là làm sao để giảm thiểu tác động gây của nền kinh tế Trung Quốc. Việt Nam phải nhanh chóng thoát khỏi sự lệ thuộc cơ cấu vào nền kinh tế Trung Quốc.

Vân Anh – Thùy Linh