Nhìn nhận tái cơ cấu là một lộ trình dài, nhưng như thế không có nghĩa là không cần những bước nước rút, đặc biệt với những mục tiêu, những đích đến đã được Chính phủ vạch rõ lộ trình.

Nếu ví tái cơ cấu (TCC) là một cuộc thi marathon hay một cuộc thi chạy đường dài thì việc xuất phát điểm chậm cũng chưa hẳn đáng quan ngại.

TCC không phải là cuộc thi chạy 100 mét

Bởi thực tế là những người thành công trong những cuộc thi marathon không phải là những vận động viên “hùng hổ” dốc sức ngay từ lúc đầu, cố gắng thể hiện cho khán giả (hay thị trường) thấy mình có sức khỏe, có thể ngay từ đầu cứ băng băng về đích bởi điều ấy là không thể. Họ chắc chắn sẽ hụt hơi, thậm chí gục ngã trước khi tới đích.

Thay vào đó, để thành công cần những vận động viên có khả năng phân phối sức lực của mình, khả năng phán đoán và phân tích tình hình để biết khi nào thì nên dốc sức tăng tốc cán đích. Một cuộc thi marathon vì vậy khác về bản chất so với một cuộc thi 100 mét dù dân dã thì vẫn gọi chung môn điền kinh này là thi chạy.

Lộ trình hội nhập đòi hỏi các NHTM nhanh chóng hoạt động theo tiêu chí quản trị hiện đại

Xét trong bối cảnh ấy, TCC trên cả 3 lĩnh vực trọng tâm (Đầu tư công; Hệ thống NH và DNNN) thời gian qua dù chậm và còn nhiều thách thức nhưng cũng không hẳn quá bi quan. Nhìn lại từ năm 2012, khi Chính phủ khởi động lộ trình TCC này, TS. Võ Trí Thành - Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, đã có một số kết quả đạt được.

Thứ nhất là đã rõ về “ý đồ”, tức là Việt Nam phải thay đổi cách thức phát triển, tăng trưởng. “Nhiệm vụ căn bản của TCC là làm cho các nguồn lực trên đất nước này được phân bổ hiệu quả. Việc chúng ta chọn 3 lĩnh vực để TCC là rất quan trọng, mang tính đột phá vì nó liên quan đến dòng tiền lớn, vốn lớn (nhưng vừa qua lại thiếu hiệu quả và góp phần gây bất ổn KTVM). Hơn nữa, những lĩnh vực này đều rất quan trọng vì liên quan đến tư duy của chúng ta đối với vai trò nhà nước, cải cách thể chế” - TS. Thành nói và nhận định: “Như vậy, về ý đồ là được”.

Thứ hai là chúng ta đã thấy hình hài, lộ trình, bước đi của các cải cách này. Như với đầu tư công, tình trạng đầu từ dàn trải, cơ chế xin - cho đã giảm bớt; tỷ trọng vốn đầu tư Nhà nước có xu hướng giảm trong khi vốn đầu tư từ khu vực ngoài Nhà nước có xu hướng tăng. Bước tiến rõ nét nhất chính là Luật Đầu tư công đã được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ 1/1/2015, qua đó sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động đầu tư công hiệu quả và đúng địa chỉ trong những năm tới.

Với hệ thống NH, chúng ta đã bước đầu ổn định hệ thống gắn với ổn định KTVM. Các vấn đề về thanh khoản, xử lý các NH yếu kém… đã được triển khai đạt kết quả. Trong khi đó, với DNNN, nhiều cơ chế chính sách quan trọng cơ bản được ban hành, tương đối đồng bộ, tạo khung pháp lý cho việc triển khai. Kết quả sắp xếp, cổ phần hóa (CPH), thoái vốn Nhà nước từ đầu năm đến nay đã có chuyển biến mạnh so với các năm gần đây.

Theo Thông báo số 334/TB-VPCP thông báo kết luận của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tại Hội nghị giao ban về TCC DNNN diễn ra vào đầu tháng 8 vừa qua của Văn phòng Chính phủ, 7 tháng đầu năm đã sắp xếp 76 DN, trong đó CPH 55 DN. Hiện có 348/432 DN CPH đã thành lập Ban chỉ đạo, trong đó 247 DN đang xác định giá trị DN, 88 DN đã có quyết định công bố giá trị DN.

Đích đến đã có lộ trình

Nhìn nhận TCC là một lộ trình dài, nhưng như thế không có nghĩa là không cần những bước nước rút, đặc biệt với những mục tiêu, những đích đến đã được Chính phủ vạch rõ lộ trình. Xét dưới góc độ ấy thì TCC các lĩnh vực nói chung phải thẳng thắn nhìn nhận đang chậm và còn nhiều việc ngổn ngang.

Đơn cử với mục tiêu CPH 432 DNNN trong 2 năm 2014-2015, nếu không nỗ lực sẽ rất khó thực hiện. Đã có ý kiến nói vui thế này: 432 DNNN có tổng các chữ số là 9; chia số ấy cho 24 tháng (2 năm 2014-2015) phải thực hiện thì trung bình mỗi tháng phải CPH được 18 DN cũng sẽ có tổng là 9.

Theo phong thủy về sim số tra trên mạng internet, số 9 là con số đẹp vì nó tượng trưng cho sự vĩnh cửu và trường tồn (đứng cuối dãy số 0-9) và chắc chắn mục tiêu ấy sẽ đạt được! Nhưng nếu cứ đứng yên ở đó với niềm tin rằng, mọi việc sẽ được giải quyết ổn thỏa mà không cần hành động gì thêm thì có lẽ sẽ không bao giờ đạt được, “vĩnh cửu” lúc này sẽ đồng nghĩa với bất động, không có gì thay đổi.

Theo Thông báo số 334/TB-VPCP, các Bộ, tập đoàn, tổng công ty triển khai tốt đề án TCC thời gian qua đã được Chính phủ khen. Đồng thời, cũng đã có những địa phương, những Bộ, ngành, tập đoàn, tổng công ty bị nhắc nhở phải lên được phương án xác định giá trị DN, phương án CPH với những lộ trình rất cụ thể. Với tinh thần “tốt khen, xấu chỉ đích danh” và sự chỉ đạo quyết liệt như vậy, kỳ vọng tiến trình CPH DNNN nói riêng và TCC lĩnh vực DNNN nói chung sẽ đạt những kết quả thực sự.

Dưới góc độ chuyên gia kinh tế, TS. Thành lại không quá quan tâm đến chuyện con số, bởi nếu có không đạt được thì ông cũng hiểu được nguyên nhân.

“Khi triển khai thực tế khó và phức tạp hơn so với nhìn nhận và kỳ vọng lúc đầu. Bởi ở đây không chỉ là vấn đề liên quan đến tư duy, đến lợi ích (lợi ích nhóm hay lợi ích của người lao động liên quan đến quá trình cải cách đó) mà nó liên quan rất nhiều đến các vấn đề kỹ thuật. Như vấn đề xử lý lao động dôi dư, vấn đề định giá DN thế nào, vấn đề thoái vốn gắn với TCC ra sao hay rất nhiều vấn đề liên quan đến sự chồng chéo hoặc chưa có của pháp lý...” - ông Thành phân tích.

Do đó, theo TS. Thành, quan trọng hơn là thị trường muốn thấy ít nhất 2 điều - mà những yếu tố này đều gắn với lòng tin thị trường đối với hội nhập, ổn định KTVM. Trước hết, thị trường muốn thấy quá trình TCC được thể hiện bằng những thông điệp mạnh mẽ, nhất quán. “Họ phải cảm nhận đây là một cuộc chơi thật, cuộc chiến thật. Như vậy tính nhất quán trong thông điệp chính sách phải được đảm bảo. Còn không thì họ thấy thông điệp lúc này mạnh mẽ, lúc kia lại ngập ngừng, mờ nhạt” - TS. Thành nói.

Tiếp theo và quan trọng hơn là hành động. Hành động không nhất thiết là phải hoàn thành được mọi việc đề ra nhưng thị trường muốn thấy được có một số trận “chiến lược” được triển khai quyết liệt (nên không phải ngẫu nhiên, báo chí thời gian qua chủ yếu xoay quanh một số DNNN lớn như Vietnam Airlines, Vinatex, Mobile phone…); thấy những tiến triển của xử lý nợ xấu hay vấn đề đầu tư công đã có luật rồi thì sắp tới phải có những sửa đổi căn cơ về phân cấp, trách nhiệm và hiệu quả...

Đỗ Lê