QĐND - Hiệp hội Lao động Mỹ (FLA) vừa công bố bản báo cáo điều tra kết luận tập đoàn Foxconn, một nhà thầu sản xuất linh kiện iPhone, iPad cho hãng Apple của Mỹ tại Trung Quốc, đã lạm dụng sức lao động công nhân. Cuộc điều tra của FLA cho thấy, vụ việc không dễ “chìm xuồng” trước sức ép của công luận đối với Apple, mặc dù vụ bê bối này được phát hiện cách đây vài năm sau khi xảy ra các vụ công nhân của Foxconn tự tử và bị tai nạn lao động.

Kiệt sức ở Foxconn

Báo cáo điều tra đã vạch trần sự thật công nhân của Foxconn phải làm thêm giờ quá nhiều so với quy định mà không được nghỉ ngơi và không được trả lương xứng đáng. FLA đã tiến hành phỏng vấn khoảng 35 nghìn công nhân tại 3 nhà máy của Foxconn về điều kiện làm việc, mức thưởng, số giờ làm việc và mức sinh sống của họ. Kết quả cho thấy, 60% số công nhân đã trả lời họ không thể trang trải đủ cho cuộc sống, dù chỉ ở mức tối thiểu.

Kết quả báo cáo của FLA tương ứng với kết quả kiểm toán của chính Apple. Theo đó, khoảng hơn nửa công nhân thuộc Foxconn phải làm việc quá giờ theo luật định. Nhóm điều tra đã tới thị sát tận nơi, xem xét tình trạng khu vực sản xuất, ký túc xá và nhiều cơ sở vật chất khác của Foxconn. Tuy nhiên, cuộc điều tra của FLA vẫn bị nghi ngại về tính khách quan cũng như độ xác thực vì đây là cuộc điều tra được báo trước.

Trước khi các cuộc điều tra của FLA được tiến hành, báo chí Mỹ đã đăng nhiều bài phóng sự điều tra về điều kiện làm việc tồi tệ của công nhân ở Foxconn. Trong đó, CNN đã phỏng vấn một nữ công nhân mới làm việc tại Foxconn được vài tuần đã phải bỏ việc vì không thể chịu được điều kiện lao động quá khắc nghiệt. Cô công nhân tên Chen cho biết, cô và các công nhân khác thường xuyên bị ép làm việc quá giờ, làm đến 60 tiếng/tuần. Trong hơn 3 tuần, họ phải dán hơn 4000 nhãn/ngày vào màn hình iPad bằng tay không. Họ còn bị đe dọa không được trò chuyện với bất kỳ phóng viên nào nếu không muốn bị “điều tra theo pháp luật”. Cô tiết lộ, công nhân Foxconn vẫn có một câu nói rằng: “Họ sử dụng phụ nữ như đàn ông và đàn ông như những cỗ máy”. Do phải đứng làm việc lâu tại các dây chuyền sản xuất, chân của họ bị sưng phù. Trong khi đó, an toàn cho người lao động tại nhiều nhà máy không được đảm bảo. Năm 2011, đã xảy ra hai vụ nổ tại các nhà máy sản xuất sản phẩm của Apple, trong đó có một vụ bắt nguồn từ máy sử dụng để đánh bóng iPad phát ra tia lửa gây cháy nổ.

Công nhân tại một nhà máy sản xuất linh kiện của Foxconn ở thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc. Ảnh: AP

Sửa sai

Cuộc điều tra của FLA là lớn nhất từ trước tới nay nhằm vào một nhà máy sản xuất bên ngoài nước Mỹ. Apple đã buộc phải thuê FLA tiến hành điều tra độc lập các đối tác gia công của nước này ở bên ngoài do sức ép mạnh mẽ sau các bê bối ở Foxconn. Liên tục có những báo cáo được đưa ra nhằm tố cáo tình trạng vi phạm Luật Lao động tại Foxconn, dẫn đến 17 vụ tự tử của công nhân trong vài năm trở lại đây do quá ức chế. Vụ việc nghiêm trọng tới mức Chính phủ Trung Quốc buộc phải lên tiếng yêu cầu Giám đốc điều hành của Apple Tim Cúc (Tim Cook) phải cải thiện điều kiện làm việc cho công nhân Trung Quốc ở Foxconn. Các nhà hoạt động vì quyền lợi công nhân Trung Quốc liên tục chỉ trích Apple về giờ làm quá dài, điều kiện làm việc khắc nghiệt và an toàn cho người lao động. Các nhà hoạt động cũng cảnh báo Apple rằng, nếu tình hình không được cải thiện trong thời gian tới, Apple sẽ phải đối mặt với làn sóng tẩy chay sản phẩm từ người tiêu dùng Trung Quốc. Thậm chí, dư luận Trung Quốc đã chỉ trích mạnh mẽ rằng Apple đã xây dựng “đế chế điện tử” dựa trên sự bóc lột sức lao động các công nhân.

Vụ bê bối ở Foxconn không phải là cá biệt và chưa từng có tiền lệ ở các tập đoàn Mỹ. Vấn đề lạm dụng lao động quá mức, trả lương bèo bọt, vi phạm Luật Lao động cùng từng tồn tại ở nước Mỹ, một cường quốc công nghiệp hùng mạnh. Đó là nhìn nhận của tác giả Gia-cha-ri Ca-ra-ben (Zachary Karabell) trên trang mạng The DailyBeast. Vào thập niên 1990, tập đoàn Nike của Mỹ từng phải đương đầu với bê bối liên quan đến vấn đề lao động tại châu Á. Văn hóa doanh nghiệp của công ty sau đó đã buộc phải thay đổi và việc này đã giúp Nike đi đầu về cả tính bền vững trong hoạt động kinh doanh và đổi mới. Tập đoàn bán lẻ của Mỹ Walmart cũng gặp phải nhiều vấn đề tương tự tại nhà máy sản xuất sản phẩm cho Walmart ở Trung Quốc cũng như Mê-hi-cô vào thập niên 1980, 1990.

Cũng giống như các tập đoàn này phải chịu nhiều sức ép tăng trưởng và hạ giá thành, Foxconn luôn phải đối mặt với áp lực phải đảm bảo đủ sản phẩm đáp ứng cho thị trường trong khi vẫn phải đảm bảo giá thành hợp lý. Và điều tất yếu là công nhân làm việc tại Foxconn luôn phải làm việc với thời lượng công việc cao, nhưng chỉ nhận được đồng lương rẻ mạt trong các điều kiện lao động nghèo nàn. Không chỉ gia công cho Apple, Foxconn còn là đối tác của nhiều tập đoàn đa quốc gia khác trên thế giới.

Hiện Apple cùng với “thủ lĩnh” Tim Cúc đang tích cực “sửa sai” và đã nhận được những động viên nhờ đưa ra những chính sách giải quyết nhanh chóng. Đó là các cam kết tăng dần lương và hạn chế giờ làm nhằm tuân thủ Luật Quốc tế cũng như Luật Lao động của Trung Quốc. FLA cho biết, Foxconn đã đồng ý điều chỉnh những vấn đề sai phạm hiện nay, khẳng định sẽ tuân thủ nghiêm túc quy định về giờ làm việc của chính phủ Trung Quốc bắt đầu từ ngày 1-7-2013. Theo đó, sẽ giảm giờ làm xuống mức tối đa 49 giờ/tuần theo Luật Lao động của Trung Quốc. Foxconn mới đây cũng có các giải pháp nhằm giúp công nhân cảm thấy “hạnh phúc hơn” tại nơi làm việc. Foxconn sẽ tập trung nhiều hơn vào việc đảm bảo cuộc sống và những nhu cầu giải trí cho các công nhân trẻ. Foxconn đang có nhu cầu tuyển dụng một số vị trí như ca sĩ, diễn viên, giám đốc nghệ thuật có thể tổ chức các phong trào giải trí, bên cạnh những nội dung tuyển dụng về các kỹ sư.

MỸ HẠNH