(ANTĐ) - Từ nhiều năm nay, ngành khảo cổ học đã quá quen với việc khai quật khảo cổ “chạy” công trình xây dựng hay mở đường... Cũng từ đó, người ta bắt đầu mơ ước có một bản đồ quy hoạch khảo cổ học Việt Nam... Gần đây một số nhà nghiên cứu đến từ Đại học Quốc gia Hà Nội và Viện Vật lý địa cầu đã thử nghiệm một phương pháp “khai quật” không cần đào bới mà vẫn có thể đo đếm được, dưới lòng đất đang ẩn chứa những gì.

Năm 2006, địa điểm đầu tiên mà Nhóm nghiên cứu gồm 2 thành viên chính là PGS. TS Vũ Đức Minh và Thạc sĩ Nguyễn Bá Duẩn chọn để nghiên cứu thử nghiệm tổ hợp phương pháp địa vật lý là khu di tích Thành cổ Hà Nội. Bằng phương pháp thăm dò điện hệ đa cực và phương pháp rađa xuyên đất, các nhà khoa học bắt đầu “nhìn” thấy phía dưới lòng đất ở độ sâu 1m-2m ẩn chứa nhiều công trình cổ cùng vật liệu kiến trúc. Cụ thể, phía bên ngoài Đoan Môn hiện lên hình ảnh của một lớp nền, cùng con đường cổ. Con đường này còn rõ cả lớp kè hai bên và có hướng tiếp tục kéo dài từ cổng Đoan Môn về điện Kính Thiên. Tại khu vực điện Kính Thiên, phía dưới mặt đất, giữa hai con rồng đá có biểu hiện của các bậc thềm ở độ sâu 1,7m. Tại khu vực phía sau nhà Cục Tác chiến, kết quả đo đạc bằng các phương pháp hiện đại cũng cho thấy hình ảnh của khá nhiều dị vật dưới lòng đất. Đặc biệt, là biểu hiện của một con đường thời Lê, với hai bờ kè... Sau khi tiến hành thử nghiệm tại Thành cổ Hà Nội, phương pháp này tiếp tục được Cục Di sản Văn hóa đồng ý đưa vào thử nghiệm tại đình Chu Quyến - Ba Vì. Sau khi khảo sát, nhóm nghiên cứu đã chỉ ra 4 địa điểm có chứa di vật và đề xuất khai quật. Kết quả khai quật thu được hoàn toàn trùng khớp với kết quả mà nhóm nghiên cứu đưa ra trước đó. Ông Nguyễn Bá Duẩn (Viện Vật lý địa cầu) cho biết, các kết quả trên đây là hoàn toàn khách quan, vì từ khi tiến hành đo đạc, nhóm nghiên cứu không được cung cấp bất cứ một tài liệu khai quật nào đã có trước đây. Địa vật lý là những phương pháp sử dụng những trường vật lý (điện, điện từ, phóng xạ, nhiệt, ...) để nghiên cứu trái đất nói chung và địa chất nói riêng. Từ khi khai sinh ra ngành khoa học này, mục đích chủ yếu của nó là tìm kiếm khoáng sản, nhất là dầu khí. Gần như các mỏ khoáng sản và các mỏ dầu khí ở Việt Nam cũng như trên thế giới đều do các cuộc khảo sát địa vật lý mà có. Ở nước ngoài, giới khảo cổ coi địa vật lý là một khâu quan trọng trong toàn bộ quy trình của họ. Đã từng có khá nhiều công trình khảo cổ áp dụng phương pháp này để tìm các hiện vật còn bị chôn vùi dưới lòng đất, ví như tại Kim Tự Tháp - Ai Cập, khu hầm mộ trong nhà thờ Valencian, nhà thờ Maria Rossa (Italia). Đối với Việt Nam, phương pháp này từng được đưa ra thử nghiệm từ nhiều năm trước, nhưng do nhiều nguyên nhân khách quan, vẫn chưa đưa ra được kết quả mong đợi. Dưới lòng Di sản Hoàng Thành còn ẩn chứa nhiều điều thú vị Cũng theo ông Nguyễn Bá Duẩn, ưu điểm nổi trội của phương pháp địa vật lý là nó có thể cung cấp cho các nhà khảo cổ thấy được khung cảnh tổng thể của khu di tích, sau đó khai quật một vị trí cụ thể nào đó, xác nhận là đúng và phù hợp thì có thể không cần phải khai quật toàn bộ. Ưu điểm thì không còn phải bàn cãi, vấn đề đặt ra lúc này là áp dụng nó thế nào để bảo tồn di sản dưới lòng đất. Các thiết bị Địa vật lý dù rất gọn nhẹ nhưng giá thành lại rất cao bởi chúng không phổ biến như những thiết bị khoa học kỹ thuật khác, vì thế, không phải một sớm một chiều, chúng ta có thể áp dụng rộng rãi ngay được. Bên cạnh đó, một điều kiện cần và đủ khác là mở rộng “sân chơi” cho tổ hợp các phương pháp này. Có như thế, mối duyên giữa địa vật lý và khảo cổ mới cho trái ngọt.