Ủy ban Dân tộc sẽ trình Chính phủ và Quốc hội xem xét một văn bản quy định về việc mặc trang phục truyền thống của các dân tộc.

Sẽ có một quy định về mặc trang phục truyền thống
(Ảnh: A. Tuấn) .

Lần đầu tiên, trang phục truyền thống của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam sẽ được Ủy ban Dân tộc giới thiệu và trình diễn tại Làng Văn hóa- Du lịch các dân tộc Việt Nam trong 3 ngày từ 25- 28/11/2011 nhằm mục đích tôn vinh và bảo tồn giá trị văn hóa của các trang phục truyền thống này trong đời sống hôm nay. Lần đầu tiên, hệ thống hóa trang phục truyền thống của các dân tộc Việt Nam, ông Hoàng Xuân Lương- Phó chủ nhiệm Ủy ban dân tộc cho biết, sau chương trình, Ủy ban Dân tộc và Bộ VHTTDL sẽ trình Chính phủ và Quốc hội một quy định về việc mặc trang phục truyền thống.

Thưa ông, trang phục của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam rất phong phú và đa dạng, tuy nhiên phải đến tận bây giờ những bộ trang phục này mới được giới thiệu tới đông đảo người dân một cách đầy đủ và hệ thống. Xin ông cho biết ý nghĩa của việc tổ chức trình diễn lần này?

Chúng ta đều thấy, khi Nguyên thủ các nước tiếp khách ngoại giao, họ đều mặc trang phục truyền thống của nước họ, điều này cho thấy trang phục truyền thống rất được các quốc gia coi trọng. Trong khi chúng ta, có bề dày truyền thống văn hóa, có trang phục truyền thống rất đẹp nhưng lại không còn mặc trong đời sống. Chương trình lần này ngoài việc tôn vinh vẻ đẹp của dân tộc Việt Nam thông qua bộ trang phục truyền thống, khơi dậy vẻ đẹp đó trong đời sống hằng ngày của các dân tộc Việt Nam thì qua đó còn tìm cách bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống của các dân tộc. Thứ hai là thông qua đợt trình diễn này, Ủy ban dân tộc sẽ phối hợp với Bộ VHTTDL đặc biệt là các nhà khoa học liên quan đến hoạt động của đồng bào dân tộc để tư vấn cho Nhà nước có giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị từ bộ trang phục của các đồng bào dân tộc.

Một số dân tộc thiểu số của Việt Nam hiện nay không còn giữ được trang phục truyền thống. Vậy những dân tộc này sẽ tham dự trình diễn trang phục lần này như thế nào, thưa ông?

Đúng là trong 54 dân tộc anh em chúng ta có khoảng 6-7 dân tộc không còn giữ được những trang phục truyền thống của mình ví dụ như dân tộc Ơ đu, Chứt, Stiêng… Chúng tôi đã đề nghị các địa phương đi đến tận các nơi dân tộc đó sinh sống, khảo sát lại xem trang phục gốc của tộc đó như thế nào, chụp ảnh lại, sau đó sử dụng kinh phí địa phương để khôi phục lại bộ trang phục đó theo họa tiết, kiểu dáng đó. Ví dụ dân tộc Ơđu Nghệ An không còn giữ được trang phục của mình. Qua nghiên cứu, chúng tôi biết, người Ơđu chỉ ở huyện Tương Dương (Nghệ An), trước kia di cư từ Lào sang. Chúng tôi đã cử chuyên gia sang Lào để nghiên cứu và tìm trang phục. Sau đó về chúng tôi may lại, khôi phục lại họa tiết hoa văn. Sau đó, chúng tôi hỏi những cụ già của dân tộc đó, họ xác nhận đấy đúng là trang phục của dân tộc họ.

Trang phục của nhiều đồng bào dân tộc hiện nay không còn giữ được chất liệu vải truyền thống nữa. Vậy, việc tuyển chọn để trình diễn lần này có xem xét đến vấn đề này không thưa ông?

Đây chính là câu hỏi hóc búa mà chúng tôi đã suy nghĩ nhiều. Chúng tôi chọn dựa theo tiêu chí là họa tiết, hoa văn, kiểu dáng mang đặc trưng của dân tộc đó và được dân tộc đó chấp nhận. Chứ còn chất liệu theo thời gian phải thay đổi. Chúng ta cũng phải chấp nhận. Ví dụ như ngày xưa chất liệu để may trang phục của một dân tộc là vỏ cây. Bây giờ họ không còn dùng vỏ cây để may quần áo nữa, chẳng lẽ chúng ta lại bắt họ phải mặc lại sao?

Những bộ trang phục dân tộc được trình diễn sẽ được tuyển chọn như thế nào, thưa ông?

Chúng tôi có văn bản gửi về 63 tỉnh thành cả nước đề nghị và hướng dẫn cơ sở thành lập một hội đồng thẩm định gồm các nhà nghiên cứu văn hóa, các nhà quản lý để thẩm định các bộ trang phục. Các bộ trang phục được chọn phải được căn cứ vào nguồn gốc, họa tiết kiểu dáng đặc thù của từng dân tộc. Và đặc biệt, bộ trang phục đó phải được đông đảo người dân trong cộng đồng dân tộc đó chấp nhận là trang phục của họ.

Việc trình diễn trang phục dân tộc sẽ do chính những người dân tộc trình diễn hay lại sân khấu hóa, dùng toàn văn công để trình diễn như trước đây vẫn làm, thưa ông?

Chúng tôi thống nhất quan điểm, người dân tộc nào sẽ trình diễn trang phục của dân tộc đó. Không có chuyện sân khấu hóa. Chúng tôi quy định các địa phương chọn con em dân tộc mình tham dự với tiêu chí nam nữ tuổi đời từ 18- 40 tuổi. Nam cao 1m60 trở lên. Nữ cao 1m55 trở lên để tham dự trình diễn. Ngoài ra, chúng tôi cũng không chấm điểm cho các động tác diễn trên sân khấu vì các em đều là những người dân tộc, chưa được luyện tập nhiều nên không thể đòi hỏi chuyên nghiệp được. Chúng tôi chỉ chấm điểm xem trang phục đó có đúng nguyên gốc không để có kế hoạch bảo tồn trong tương lai.

Dân tộc Kinh chiếm đa số trong cộng đồng 54 dân tộc anh em sẽ trình diễn trang phục gì trong lần này thưa ông?

Dân tộc Kinh tùy theo từng vùng có những trang phục khác nhau nhưng chủ yếu là áo bà ba, trang phục áo dài, khăn xếp, áo mớ ba mớ bảy…thì lần này sẽ được kiểm kê lại toàn bộ. Không chỉ riêng trang phục của những dân tộc ít người mới cần bảo tồn mà ngay cả dân tộc Kinh cũng cần phải bảo tồn trang phục truyền thống. Tôi thấy rằng chính người dân tộc thiểu số, họ bảo tồn trang phục của dân tộc họ tốt hơn người Kinh.

Ủy ban Dân tộc có kế hoạch gì để bảo tồn trang phục của các dân tộc sau đợt “tổng kiểm kê” này, thưa ông?

Trước mắt, chúng tôi dự định sẽ dùng nguồn kinh phí của Ủy ban Dân tộc mua lại 54 bộ trang phục của 54 dân tộc, coi đó là trang phục gốc của 54 dân tộc. Sau đó sẽ đưa vào Bảo tàng Dân tộc học để phục vụ tham quan và nghiên cứu. Qua đợt trình diễn lần này, chúng tôi sẽ có những đánh giá, xem trang phục dân tộc nào cần khôi phục, trang phục nào đang mai một, và làm thế nào để người dân tộc tự hào khi mặc trang phục của mình…để trình lên Chính phủ, đề nghị hướng bảo tồn và phát huy. Ví dụ như sẽ có một văn bản quy định về việc mặc trang phục truyền thống của các dân tộc. Bên cạnh đó, hoạt động này sẽ định kỳ tổ chức 2 năm một lần để đồng bào tự hào về trang phục của dân tộc mình, khuyến khích đồng bào mặc trang phục truyền thống.

Xin cảm ơn ông!