Có tới 26/38 nước được khảo sát, người dân nước sở tại không thích cách làm ăn của người Trung Quốc với triết lý kinh doanh “lợi mình hại người”...

Thời gian gần đây, việc người dân trồng hồ tiêu và doanh nghiệp kinh doanh hạt tiêu Việt Nam bị thương lái Trung Quốc lừa đau đã gây xôn xao cộng đồng. Bởi đây không phải là lần đầu tiên thương lái Trung Quốc làm điều này và chiêu thức thực hiện lại rất quen thuộc.

Có nhiều nhìn nhận rằng, do người dân và doanh nghiệp Việt Nam chủ quan, hoặc vì hám lợi nên bị thương lái Trung Quốc đưa vào tròng. Tuy nhiên, khi thương lái Trung Quốc vẫn dựa vào chiêu thức cũ mà lừa được người dân và doanh nghiệp Việt Nam thì vấn đề không còn mang tính cảm xúc nữa. Vậy nguyên nhân từ đâu?

Sao thuong lai Trung Quoc lung doan duoc ho tieu Viet Nam? - Anh 1

Hồ tiêu Việt Nam nhiều lần bị thiệt hại bởi nhân tai Trung Quốc

Hồ tiêu Việt Nam giúp thương nhân Trung Quốc làm giầu

Hẳn dư luận - nhất là những người trong ngành hồ tiêu Việt Nam - không quên nội dung lời phát biểu của ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam (VPA) tại Hội nghị thường niên của VPA tổ chức vào ngày 8/5/2015 ở TP HCM.

Khi đó người đứng dầu VPA cho biết, năm 2014 hồ tiêu lần đầu lọt vào nhóm các mặt hàng xuất khẩu trên 1 tỉ USD với kim ngạch 1,2 tỉ USD và trong 4 tháng đầu năm 2015, đã xuất khẩu được 57.000 tấn hạt tiêu, trị giá 521 triệu USD.

Ông Chủ tịch VPA khẳng định, hồ tiêu Việt Nam xuất khẩu đi 97 quốc gia và vùng lãnh thổ nên không bị phụ thuộc thị trường, ngay cả với Trung Quốc (chiếm 20% thị phần) khi ngưng mua hàng, Việt Nam vẫn dễ dàng bán sang các nước khác, buộc Trung Quốc phải quay lại mua với giá cao hơn.

Và giai đoạn 2014-2015 được xem là thời hoàng kim của hồ tiêu Việt Nam, khi đó giá cả lên đến trên 160.000 VND/kg. Tuy nhiên, sang năm 2016 giá hạt tiêu thương phẩm giảm xuống chỉ cỏn khoảng 135.000 VND/kg, và hiện nay - 2 năm sau thời hoàng kim - giá hạt tiêu Việt Nam chỉ cỏn khoảng 85.000 VND/kg - giảm tới 50%.

Điều gì khiến cho thời hoàng kim của hồ tiêu Việt Nam qua nhanh như vậy?

Có thể thấy rằng, hồ tiêu Việt Nam bước vào thị trường thế giới và từng bước chiếm lĩnh tới 30% thị phần khiến VPA quá tự tin, dẫn đến chủ quan về triển vọng của loại cây gia vị đặc biệt này.

Thị trường luôn là nơi quyết định đối với sản xuất, song có lẽ vì có tới 97 khách hàng nên dường như những người định hướng cho ngành hồ tiêu Việt Nam không lo ngại tới vấn đề tiêu thụ sản phẩm.

Chủ tịch VPA từng nhận định rằng, chính người trồng tiêu Việt Nam là người quyết định giá cả hàng hóa, bởi họ có thể chủ động trữ hàng, buộc người mua muốn có hàng phải tăng giá và khi giá lên thì không hạ được, giúp cho nông dân thu lợi.

Từ đó, ngành hồ tiêu sinh ra đặc thù là lợi nhuận phần lớn vào túi người trồng, còn doanh nghiệp (DN) xuất khẩu chủ yếu hưởng phí dịch vụ xuất khẩu (công mua hàng, đóng gói, nâng chất lượng…) chứ không đóng vai trò nhà buôn như các ngành hàng khác.

Theo giới phân tích, đây là một cách đánh giá không chuẩn xác, từ đó tạo nên nghịch lý cho ngành hồ tiêu Việt Nam trong cơ chế thị trường.

Phải nhận định rằng hồ tiêu là cây trồng đặc biệt nhưng nó không tạo ra nét đặc thù cho ngành hồ tiêu là “người trồng tiêu quyết định thị trường hạt tiêu”. Vì vậy, khi xem nông dân là người điều tiết thị trường, những người có trách nhiệm định hướng cho hồ tiêu Việt Nam đã đưa ngành kinh tế này vào tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”.

Thứ nhất, gây ra ảo tưởng cho người trồng tiêu là họ có thể trồng bao nhiêu tùy ý, từ đó khiến việc quy hoạch cho hồ tiêu Việt Nam không thể xây dựng và triển khai được, đơn giản là nông dân trồng hồ tiêu không lắng nghe vì họ là người quyết định.

Ông Hoàng Phước Bính, Phó Chủ tịch Hội Hồ tiêu Chư Sê (Gia Lai) cho rằng : “Năm 2015, hạt tiêu có giá cao nhờ mất mùa nhưng khoảng 4 năm nữa sản lượng có thể lên tới 200.000 tấn, do diện tích trồng tăng quá nhanh, lúc đó giá xuống là không tránh khỏi”. Nay thì điều đó đã thành sự thật, nhưng chỉ trong vòng có 2 năm.

Sao thuong lai Trung Quoc lung doan duoc ho tieu Viet Nam? - Anh 2

Xem người trồng tiêu là lực lượng quyết định giá cả là một nguy hại cho hồ tiêu Việt Nam

Thứ hai, chất lượng hồ tiêu dường như bị bỏ ngỏ, bởi thiếu quy trình kiểm soát, đặc biệt là không chú trọng đầu tư cho công nghệ sau thu hoạch - khâu yếu nhất của kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam.

Ông Đỗ Hà Nam từng thừa nhận : “Tiêu Việt Nam đang gặp thách thức khi châu Âu và nhiều nước thực thi hàng rào kỹ thuật, nhất là về vệ sinh an toàn thực phẩm. Nếu không quan tâm vệ sinh an toàn ngay từ khâu sản xuất thì mặt hàng này sẽ gặp khó”. Đây là hậu quả nhãn tiền của việc xem nông dân là lực lượng quyết định thị trường.

Như vậy, giá cả và chất lượng tiêu của Việt Nam vẫn còn đang bị bỏ ngỏ và đây là những sơ hở chết người khiến cho ngành hồ tiêu Việt Nam có thể bị chi phối và phải chịu thiệt hại bởi những đối thủ cạnh tranh “ không trực diện”.

Đó là những đối thủ vừa đóng vai người mua, vừa đóng vai người bán nhưng không phải là người trồng hồ tiêu, sản xuất ra hồ tiêu. Do “không có gì để mất”, không sợ bị trả đũa nên thủ đoạn triệt hạ đối phương của lực lượng này rất tàn độc và đó chính là chiêu thức mà thương lái Trung Quốc áp dụng.