QĐND - Các thiếu nữ Lào chắp hai bàn tay trước ngực, người hơi nhún xuống như muốn được sự thông cảm, rồi lấy cành lá nhúng vào âu bạc nước thơm, vẩy nhẹ lên cổ, lên vai chúng tôi. Hương hoa Chăm-pa, hoa Đọc Khun lan tỏa nhẹ nhàng. Sau “lọp” lăm vông đoàn kết hữu nghị Việt-Lào, ông Bun-têng Vông-xay, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thông tin Lào, nói: “Chúng tôi rất vui mừng được đón tiếp các cựu chuyên gia Việt Nam thăm lại chiến trường xưa, thăm chúng tôi trong dịp kỷ niệm Năm đoàn kết hữu nghị Việt-Lào 2012. Quý hóa quá”.

QĐND - Các thiếu nữ Lào chắp hai bàn tay trước ngực, người hơi nhún xuống như muốn được sự thông cảm, rồi lấy cành lá nhúng vào âu bạc nước thơm, vẩy nhẹ lên cổ, lên vai chúng tôi. Hương hoa Chăm-pa, hoa Đọc Khun lan tỏa nhẹ nhàng. Sau “lọp” lăm vông đoàn kết hữu nghị Việt-Lào, ông Bun-têng Vông-xay, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thông tin Lào, nói: “Chúng tôi rất vui mừng được đón tiếp các cựu chuyên gia Việt Nam thăm lại chiến trường xưa, thăm chúng tôi trong dịp kỷ niệm Năm đoàn kết hữu nghị Việt-Lào 2012. Quý hóa quá”.

Cầu Thà Khẹt - Na-khon Phạ-nôm qua sông Mê Công, một địa danh quan trọng trong Hành lang Đông-Tây.

Trước khi đến thủ đô Viêng Chăn và các tỉnh Viêng Chăn, Xiêng Khoảng, Hủa Phăn, thăm các di tích lịch sử, văn hóa nổi tiếng của nước bạn Lào, chúng tôi đến bản Xiêng Vang, huyện Noỏng Bốc, tỉnh Khăm Muộn, nơi đang xây dựng Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khát vọng thăm Xiêng Vang bởi nhiều lẽ. Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã đi khắp năm châu bốn biển để tìm đường cứu nước. Trong hai năm hoạt động ở Thái Lan 1928-1929, Người đã đi đò qua sông Mê Công đến Xiêng Vang để tìm hiểu tình hình và giác ngộ cách mạng cho bà con Việt kiều và người Lào, cùng đoàn kết, chung sức chung lòng chống thực dân Pháp xâm lược. Ngày nay, Việt-Lào anh em không còn bóng thực dân đế quốc. Hai nước hoàn toàn độc lập và đang cùng nhau xây dựng đất nước phồn thịnh, mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Tri ân công ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh, người khai sáng ra Đảng Cộng sản Đông Dương, tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Nhân dân cách mạng Lào ngày nay, người dày công vun đắp quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt-Lào thủy chung, mẫu mực và trong sáng… đã thôi thúc chúng tôi đến Xiêng Vang trước tiên.

Từ Xiêng Vang, chúng tôi hành trình qua thị xã Thà Khẹt, Pắc Ca-đinh, Viêng Chăn, Phôn Hồng, Ca Xỉ, Cánh Đồng Chum, Phôn-xa-vẳn. Đâu đâu cũng thấy cờ hoa cắm trên các cổng chào hay hai bên đường những tụ điểm đông dân cư. Tiếng cười, tiếng hát, tiếng reo hò hòa trong tiếng chiêng, tiếng trống, múa lăm vông. Nhân dân Lào vui mừng vì đất nước đổi thay nhanh chóng sau hơn ba mươi năm xây dựng. Đường sá được mở rộng, trải nhựa bóng mịn. Trường học, bệnh viện xây dựng khang trang. Các khu nhà cao tầng của các công ty, khách sạn, nhà hàng mọc lên bày bán nhiều hàng hóa và đón du khách tham quan. Quan hệ hữu nghị Việt - Lào từng “hạt gạo cắn đôi, cọng rau bẻ nửa”, “sống chết có nhau” như Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản đã nhiều lần nói tới, tiếp tục phát triển toàn diện và đi vào chiều sâu sau khi hai nước hoàn toàn giải phóng. Hiện nay, Việt Nam đã trở thành nước đứng thứ hai trong số 50 quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Lào, có 400 dự án với số vốn 3,57 tỷ USD. Những dự án đầu tư, phần lớn trong các lĩnh vực mà Lào có thế mạnh như điện lực, khai khoáng, trồng cây công nghiệp và dịch vụ. Quan hệ thương mại mở rộng, kim ngạch buôn bán tăng hằng năm. Năm 2012 có thể đạt 1 tỷ USD, phấn đấu năm 2015 đạt 2 tỷ USD. Quan hệ hợp tác về an ninh-quốc phòng, giáo dục, du lịch, văn hóa, khoa học-kỹ thuật tiếp tục phát triển và đạt hiệu quả cao .

Khách sạn Xiêng Khoảng hiện đại tại Phôn-xa-vẳn do Quân khu 4 nước ta xây dựng.

Nằm cách thủ đô Viêng Chăn 150km, Văng Viêng có khí hậu mát mẻ quanh năm. Sông Nậm Soong mềm mại như dải lụa, uốn lượn dưới chân các đỉnh núi và những khu rừng nguyên sinh bạt ngàn. Song song với Nậm Soong là một sân bay dã chiến do đế quốc Mỹ xây dựng để vận chuyển vũ khí, quân trang, lương thực, binh lính trong các cuộc hành quân lấn chiếm vùng giải phóng và chiến dịch giành giật lại cao nguyên chiến lược Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng. Từ năm 1980, Chính phủ Lào đã cho xây dựng ở đây một trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng lý tưởng.

Hiếm nơi nào có được phong cảnh hữu tình như Văng Viêng. Ở đây có nhiều núi đá vôi, lắm hang động, có suối, có sông và có cả thác nước, đủ các yếu tố để xây dựng khu du lịch sinh thái đúng nghĩa. Một chiếc cầu tre bắc qua sông, du khách có thể qua lại hai bên hay đứng ngắm dải lụa chuyển mình, rừng xanh chìm trong sương mờ lãng đãng. Vô vàn nhà tranh, lều cỏ hai bên bờ nước, đủ tiện nghi phục vụ du khách từ hai người hoặc khách đi tập thể. Du khách có thể thả mình trên những chiếc phao hoặc chèo kayak trên sông ngắm cảnh trời mây, sông nước. Thích cảm giác mạnh hơn, du khách có thể trượt máng nước vượt thác hay nhảy bungee tung người lên cao rồi lao xuống vực nước mát lành. Nhiều du khách nước ngoài thích đeo ba lô hành trình thám hiểm rừng già hay leo núi. Khi màn đêm buông xuống, họ dựng lều, cắm trại, đốt lửa và nhảy múa, uống rượu cần và thưởng thức món “lạp”, cơm lam, thịt gà nướng, những món ẩm thực độc đáo của Lào. Du khách từ nhiều nước đến Văng Viêng ngày càng đông. Văng Viêng đã trở thành điểm dừng chân lý tưởng của du khách từ thủ đô Viêng Chăn đến nghỉ trước khi đi thăm cố đô Luông Pha Băng, cao nguyên Cánh Đồng Chum và ngược lại.

Nằm trên độ cao hơn 1000m so với mặt nước biển, cao nguyên Cánh Đồng Chum rộng 4.500km2, vị trí chiến lược chính trị, an ninh quốc phòng đặc biệt quan trọng. Từ năm 1961, đế quốc Mỹ đã thúc ép chính quyền ngụy Viêng Chăn mở chiến dịch lấn chiếm giành giật cao nguyên này nhưng đều thất bại. Sau những thắng lợi của liên quân Lào-Việt trên chiến trường, Mỹ đã đẩy “Chiến tranh đặc biệt” ở Lào thành “Chiến tranh đặc biệt tăng cường” theo công thức: Quân ngụy Lào + lực lượng đặc biệt Vàng Pao + lính đánh thuê Lan + không quân Mỹ. Tổng thống Mỹ Ních-xơn viện trợ cho phái hữu Lào tăng hai lần so với thời kỳ Tổng thống Giôn-xơn. Quân đội Hoàng gia từ 130 tiểu đoàn tăng lên 150 tiểu đoàn, lực lượng Vàng Pao từ 64 tiểu đoàn lên 86 tiểu đoàn. Số cố vấn quân sự lên tới 12.000 người. Số lần xuất kích của máy bay Mỹ hơn 4000 lần mỗi tháng. Khói lửa chiến tranh và bom đạn Mỹ tàn phá mọi làng bản, trường học, chùa tháp ở Xiêng Khoảng. Liên quân Lào-Việt đập tan các chiến dịch “Xamackhi”, “Cù Kiệt” của ngụy quân, xóa sổ lực lượng Vàng Pao ở Xảm Thong, Loong Chẹng…

Thăm Cánh Đồng Chum-Xiêng Khoảng, chúng tôi sững sờ trước cảnh quan tươi đẹp nơi đây. Thảm cỏ thiên nhiên xanh chạy dài ngút tầm mắt. Những đám sương mờ bồng bềnh lưng chừng núi. Thời tiết mát mẻ, tinh khiết. Khách du lịch đến từ châu Âu nhận xét phong cảnh và khí hậu ở cao nguyên này giống như một miền đất ở châu Âu. Xiêng Khoảng xây dựng lại khang trang. Tuyến đường lớn số 7 từ biên giới Việt Nam sang, nối liền với đường 6, đường 13 mở rộng, trải nhựa, tạo mạng lưới giao thông liên hoàn với các tỉnh ở Lào. Thị xã Phôn-xa-vẳn có nhiều nhà tầng công sở, khách sạn, nhà hàng. Trường phổ thông trung học Khăng Khay bị tàn phá tan hoang trong chiến tranh, nay được xây dựng thành Trường Cao đẳng sư phạm Khăng Khay, hằng năm có hơn 1000 sinh viên học tập. Xiêng Khoảng có cao nguyên chum, hiếm nơi nào có. Trên diện tích rộng 2,5ha có hàng nghìn chum đá niên đại 1.500-2000 năm tuổi, đủ các hình dáng, kích cỡ. Có chum nổi hẳn trên mặt đất, có chum nửa chìm. Chum to nhất đường kính 2,5m, cao 2,75m. Theo các nhà khảo cổ, hàng nghìn chum này được người thuộc nhóm Môn Khơ-me và nền văn hóa của họ tạo ra mà hiện nay nhiều câu hỏi bí ẩn chưa được giải đáp thấu đáo…

Tuy chưa có bằng chứng khoa học giải đáp rõ công dụng của hàng nghìn chum đá ở đây, có điều chắc chắn rằng những chum đá hiện hữu mà ta nhìn thấy, sờ thấy không tự nhiên mà có. Sức lao động phi thường và bàn tay tài hoa của người Lào tiền sử đã tạo ra những kiệt tác có một không hai để hôm nay chúng ta được chiêm ngắm và ngợi ca. Hơn một triệu khách du lịch đến thăm “Miền đất châu Âu” này mỗi năm không chỉ vì nơi đây từng đập tan cuộc chiến tranh đặc biệt tăng cường của Mỹ-ngụy, không chỉ vì sự đổi thay nhanh chóng của một cao nguyên từng bị hủy diệt mà còn vì nét đẹp huyền bí của Cánh Đồng Chum.

NGUYỄN THẾ NGHIỆP