Cuộc chiến giữa sách thật và sách giả từ lâu đã là vấn đề nhức nhối trong cộng đồng người yêu văn hóa đọc và tác giả, nhà xuất bản. Dường như sách thật đang dần đuối sức, còn sách giả lại lên ngôi...

Đã có nhiều chiến dịch, cuộc vận động được đưa ra để hạn chế và khắc phục tình trạng sách giả tràn lan khắp nơi, thậm chí còn lấn át sách thật trên thị trường sách, nhưng kết quả đạt được lại không mấy khả quan.

Sach that va sach gia - Cuoc chien khong hoi ket - Anh 1

Sách lậu được in tràn lan và không được chăm chút về chất lượng như sách thật.

Hiện nay, với nhiều dòng sách đa dạng từ sách văn học cho đến sách chuyên ngành, kĩ năng sống,… lựa chọn dành cho người đọc cũng trở nên đa dạng hơn với nhiều chương trình khuyến mãi đến từ các nhà xuất bản nhằm giúp độc giả có thể dễ dàng tiếp cận với thể loại sách mà mình yêu thích. Thông thường, những đầu sách bị làm giả nhiều nhất là những đầu sách bán chạy nhất, với giá cả thường thấp hơn so với sách thật, thì việc sách giả chiếm được ưu thế dường như là điều dễ hiểu.

Một điều khá trớ trêu là các tác giả sách bị làm giả không biết nên vui vì sách của mình bán chạy nên mới được “ưu tiên” in lậu, hay nên buồn vì tác phẩm của mình bị in giả tràn lan trên thị trường? Nhưng đối với một tác giả, ra một cuốn sách chính là đứa con tinh thần của họ, và họ luôn muốn đứa con này của mình được trân trọng đúng với giá trị của nó, việc tác phẩm của mình bị “luộc” như vậy, có lẽ sẽ không có tác giả nào ủng hộ.

Vấn nạn sách giả, sách lậu là quan tâm chung của mọi người dân khi Việt Nam đang nỗ lực vươn tới một xã hội tri thức. Nó cũng trở thành câu chuyện mở đầu từ lâu qua nhiều thăng trầm nhưng vẫn chưa đi đến hồi kết. Hậu quả của vấn nạn sách giả này thật khó liệt kê ra hết.

Các doanh nghiệp xuất bản đối mặt với bài toán thua lỗ khi đã đầu tư rất nhiều chi phí cho giao dịch bản quyền, cho dịch thuật, cho tác giả, cho biên tập và in ấn. Tác giả cảm thấy bị xúc phạm khi nhìn thấy những đứa con tinh thần bị sao chép một cách thô bạo. Còn người tiêu dùng thì phải đối mặt với ma hồn trận, khó có thể phân biệt được hàng thật, hàng giả, nhiều trường hợp mua phải xuất bản phẩm với nội dung sai lệch, chất lượng thấp.

Vì những lý do này, việc tẩy chay sách giả là vấn đề vô cùng cần thiết, nhưng cũng rất nan giải. Thực tế cho thấy chế tài xử phạt hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với những đối tượng làm sách giả, sách lậu, đã rất nhiều sách bị làm giả.

Nguyên nhân thứ nhất là vì kinh tế, đánh vào lòng tham, ham rẻ của người tiêu dùng, nhà in sách lậu mong làm giàu nhanh. Đối với một số độc giả, thì có một số đầu sách có giá khá cao, khoảng từ 200 – 300 nghìn đồng/cuốn là vượt quá khả năng, cho nên việc xuất hiện sách giả với giá thấp hơn khiến họ dễ dàng lựa chọn sách giả thay vì sách thật.

Tuy nhiên sách giả luôn có nhược điểm, đó là có thể xuất hiện nội dung sai lệch, trình bày không được chăm chút, qua loa, đây là điều không thể chấp nhận đối với những ai yêu sách và thích đọc sách. Sách là tri thức. Sách lậu là nguyên nhân gây tác hại, bóp méo nền tri thức của đất nước.

Một thực trạng đáng buồn là cho dù đã có rất nhiều cuộc vận động và cảnh báo đối với sách giả, nhưng chỉ cần đi một vòng quanh những con phố sách, sẽ rất dễ dàng để tìm thấy nhiều đầu sách giả được bày bán tràn lan bởi phân biệt sách thật và sách giả là không hề khó.

Việc một số chủ hiệu sách tiếp tay cho sách giả cũng là một vấn nạn, cần sớm khắc phục. Trong khi cơ chế quản lý, kiểm soát, thanh tra và hình thức xử phạt từ cơ quan chức năng còn lỏng lẻo, nhẹ tay, chưa đủ sức ngăn chặn vấn nạn, nhiều đơn vị lớn trong nước phải tìm cách thức tự cứu mình.

Từ lâu, nhiều đơn vị đã ứng dụng công nghệ in chìm ngoài bìa 4 một loại tem chống sách lậu. Tuy vậy, khi bắt đầu xuất hiện những cuốn sách giả với cả tem chống in lậu không khác gì hàng thật, các đơn vị làm sách phải tiếp tục tự nâng cao chất lượng hình thức sách của mình. Một trong những điểm khiến sách thật có thường có giá cao, đó là do chất lượng sách. Những cuốn sách thật hiện nay đều được chăm chút kĩ lưỡng từ hình thức đến chất lượng.

Trước đây, sách được in trong nước thường có giấy màu trắng lóa, khó đọc, cầm nặng tay, chất lượng chưa được như sách ngoại văn. Nhưng hiện tại, ngoài việc dùng tem, một số đơn vị làm sách uy tín trong nước đã tiến tới dùng loại giấy nhập khẩu Book Paper, tạm gọi là "giấy nhẹ". Loại giấy này nhẹ, có độ sáng trắng ngà nên đọc không hại mắt. Vì nhẹ, bạn đọc có thể cầm được bằng một tay nên có thể đọc sách trong nhiều tư thế. Loại "giấy nhẹ" của NXB Kim Đồng nhập từ Na Uy và Phần Lan còn thân thiện với môi trường, không gây hại cho trẻ nhỏ khi lỡ nhai phải...

Đây là một trong những điểm đáng mừng trong cuộc chiến này, bởi đã góp phần cải thiện chất lượng sách. Cho nên nói, việc chấp nhận một cái giá cao hơn nhưng bù lại độc giả có thể được hưởng chất lượng tốt hơn là một sự đánh đổi rất có giá trị.

Một trong những địa điểm mà sách lậu hay sách photo “hoành hành” mạnh mẽ nhất phải kể đến đó là các trường đại học. Xung quanh các trường đại học, cao đẳng trong địa bàn TP. HCM luôn có những tiệm photocopy, và việc giáo trình bị đưa ra ngoài và photo lại là điều thường thấy. Những cuốn sách này có giá chỉ bằng một nửa, hoặc chỉ bằng 1/3, 1/4 giá sách gốc.

Đối với sinh viên, thì việc mua sách photo để học thay vì sách gốc là một cách tiết kiệm chi phí, bởi việc bỏ tiền mua một cuốn sách có giá từ 100 – 200 nghìn đồng, hoặc rẻ hơn, là một cái giá khá cao, trong khi một học kì thường cần tới 5 – 10 cuốn giáo trình. Nhiều trường đại học cũng tham gia cuộc chiến chống sách giả bằng cách không chấp nhận cho sinh viên sử dụng sách giả, sách photo trong các kì thi, nhưng dường như không mấy hiệu quả.

Vì vậy, một sự thật là trong giới sinh viên, ý thức bảo vệ sách gốc vẫn có, nhưng điều kiện kinh tế lại không cho phép. Bản thân là một người yêu sách, yêu văn hóa đọc, thì việc bảo vệ sách thật trước sự lũng đoạn của sách giả là vô cùng cần thiết. Việc đọc sách thật phải trở thành một ý thức như một nếp sống văn hóa trong mỗi người chứ không thể là lời kêu gọi suông hay chỉ là lòng thương hại.

Làm sao để cho người tiêu dùng phải tự hào họ đang đọc sách thật, dạy cho con họ được trân trọng giá trị chất xám. Nếu nếp văn hóa này chưa ngấm vào mỗi người thì dù dùng bao nhiêu con tem chống in lậu đi nữa cũng là vô nghĩa.

Bảo Phương/KD&PL