Myspace từng là điểm dừng chân lý tưởng của nghệ sĩ thời đại internet nhằm quảng báo hình ảnh và đứa con tinh thần - âm nhạc- đến với bạn bè năm châu. Trong nước, dẫu chịu sự đón nhận thờ ơ của giới làm nhạc chuyên và không chuyên, nhưng khá nhiều người sẽ bất ngờ trước cái tên đình đám nhất trong số nghệ sĩ Việt Nam ở đây. Không phải nhạc sĩ Quốc bảo tiếng tăm, chẳng phải ban nhạc giành nhiều cảm tình của người nghe như Black Infinity, mà quán quân thuộc về một rapper underground còn rất trẻ mang tên Nah với số profile view đạt hơn 250.000. Gia nhập myspace từ năm 2007, âm thầm sáng tác và gầy dựng fanbase liên tục, đến đầu năm 2011, Nah cho ra đời album mới nhất với dạng concept hẳn hòi mang tên Awakening (tạm dịch Thức tỉnh), đánh dấu bước trưởng thành rõ rệt về tư duy sáng tác. Với rapper này, cái tên Awakening có thể mang ý nghĩa riêng tư nhất định, nhưng với rap Việt, đặc biệt là trong quãng thời gian vừa qua, có thể nói nó đã thật sự thức tỉnh và tìm thấy một tiếng nói rất riêng.

Chẳng cần phải có trình độ hay sành nhạc lắm mới nhận ra rằng rap Việt đang hiện diện ở khắp nơi, có một bản sắc lẫn sức hút trước đây chưa từng có. Nhưng làn sóng ngầm - theo cách gọi của giới chuyên môn nghe nhạc là underground - vẫn tuôn chảy trong một độ dài không hề ngắn, với không ít những biến cố thăng trầm mà người ngoài cuộc khó lòng biết hết, nhất là với một thể loại từ trong bản chất đã luôn muốn chuyển tải đến người nghe những thông điệp “có thực” bằng ngôn ngữ chẳng mấy nể nang.

Có cùng một xuất thân không-chính-thống trong nước như đồng hương nhạc rock, nên cho dù có sinh sau đẻ muộn hơn tiền bối ngót 40 năm trên thế giới, cả hai trào lưu có nhiều những điểm tương đồng khi chạm ngõ Việt Nam. Trong lúc những rocker tiên-phong có nhiều điều kiện được tiếp xúc với nhạc nước ngoài, những rapper đời đầu, thoạt tiên từ cộng đồng người Việt ở Mỹ, cũng háo hức đón nhận những âm thanh exotic, bất chấp (thậm chí còn thích thú với) việc dễ bị xung quanh xem như sinh vật lạ. Dần dà, cũng như mọi quá trình du nhập sẽ đi từ tầng lớp tinh-hoa-tinh-tướng (elitism) đến với số đông là tất yếu, các sáng tác bằng tiếng Việt ra đời, và sự phát triển của internet tạo điều kiện chia sẻ mixtape qua forum và một đám đông khán giả mới, “bình dân” hơn xuất hiện. Đầu những năm 2000, trên kệ đĩa xuất hiện một album lạ có tên We are Vietnamese với những ca từ lẫn âm thanh cực kỳ khó chấp nhận vào thời bấy giờ, ngay trong khi những anh chàng cô nàng 8x mải mê với những boy band hiền lành, đắm mình vào những bản hit từ thập niên 80, 90 đang thịnh hành. Không lâu sau đó, Eminem bắt đầu hớp hồn giới trẻ, những bboy đầu tiên tập theo những bước nhảy cũng … đầu tiên, khi Linkin Park với công thức rock-rap mới toanh du nhập vào Việt Nam và ban nhạc Microwave quyết định tăng cường một rapper, văn hóa hip hop đã chính thức bám rễ tại Việt Nam.

(We're Vietnamese một trong những bài rap Việt đầu tiên)

Sự lớn mạnh của rap thể hiện không đâu rõ hơn bằng những cuộc beef/diss triền miên giữa các rapper, các forum, các clan với nhau, nhất là khi yếu tố và tâm thế vùng miền (dễ gợi đến những cuộc thư hùng bất tận của hip hop 2 bờ Đông và Tây xứ sở sản sinh ra nó - nước Mỹ) là một trong những đặc điểm nổi bật của loại nhạc có chủ đạo là ngôn ngữ nói. Cũng dẫn dắt bằng hai chữ đam mê và níu lại bằng hai chữ chuyên môn, cộng với xu hướng đi phản ánh những đề tài gai góc, tranh cãi nhất, những rapper đời đầu cũng dần tàn lụi và chỉ còn trụ lại một Phong Lê đang chọn hướng đi mainstream. Làn sóng rapper thứ hai gắn liền với SD Records (quy tụ Blak Ray, Rapsoul, Suboi và KrazyNoise), với Karik, Wowy và Nah. Tỏ ra mẫn cảm hơn hẳn với tiếng Việt, có một độ chín nhất định sau một thời gian tiếp xúc, họ có xu hướng tìm đến những chủ đề gần và lành hơn, và quá trình tiếp thu cũng tỏ ra bài bản, sâu sắc hơn trước. Cũng nên nhắc đến những rapper người Mỹ gốc Việt thuộc “banana generation” (ám chỉ thế hệ thanh thiếu niên là con của những gia đình nhập cư đầu tiên vào Mỹ, họ vẫn mang màu da vàng nhưng tâm hồn và văn hóa nền đã Mỹ hóa rất nhiều) như Chosen One, Vudoo Vu hay hiphop duo Magnetic North. Không hoặc rất hiếm khi sử dụng thứ tiếng Việt lơ lớ để rap nhưng đề tài lẫn âm nhạc của những rapper này vẫn tìm tòi và mang âm hưởng Việt Nam nằm trong một không gian âm nhạc đậm chất quốc tế.

Khi các ban nhạc rock trong nước trưởng thành và chịu lên tiếng về những điều mắt thấy tai nghe nhưng luôn bị chi phối bởi trăn trở thoạt nhìn rất bác học và đầy mô phạm để rồi tự đào thải mình khi bó hẹp đề tài trong những suy tưởng tinh-tướng, các rapper trẻ cũng bắt đầu vượt qua được những trăn trở cũng tinh-tướng của tuổi mới lớn nông nổi, bồng bột để khai thác những mảng tối hơn, thực hơn và gần gũi hơn của hiện thực xã hội, của đời sống người lao động nghèo, của băng nhóm bằng chính những ngôn từ mà họ đã lớn lên cùng: thẳng tuột, lên gân, bất chấp mà vẫn giàu hình ảnh, vần điệu, đôi chỗ thậm chí còn đạt đến độ tinh tế mà những thể loại nhạc khác trong nước khó lòng bắt kịp khi tự giam mình trong những quy cách chật chội cả về nội dung lẫn hình thức.

Videoclip ca khúc Khu tao sống xuất hiện trên youtube khiến album Walk của rapper nữ Suboi phát hành trước đó không lâu chỉ còn giống như một bước đệm tất yếu, và khi rất nhiều lần-đầu-tiên về rap lần lượt được công chúng đông đảo biết đến, từ những con hẻm sâu, những forum cao tường kín cổng, nhạc rap thức tỉnh một cách vô cùng bất ngờ với hầu hết mọi người.

(Khu tao sống - Wowy & Karik)
Xin đón xem tiếp phần 2: những lát cắt của Rap Việt đương thời.

NB