Ngày 21/10, Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ do Bộ trưởng - Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ (VPCP) Mai Tiến Dũng làm trưởng đoàn đã có buổi làm việc, kiểm tra tình hình thực hiện các nhiệm vụ do Chính phủ, Thủ tướng giao tại Bộ NN-PTNT.

Thông qua Tổ công tác, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ NN-PTNT giải trình, nêu giải pháp khắc phục 7 vấn đề lớn.

Bộ trưởng – Chủ nhiệm VPCP Mai Tiến Dũng truyền đạt ý kiến Thủ tướng Chính phủ cho biết: Thủ tướng đánh giá cao Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường mới nhận nhiệm vụ trong thời gian chưa lâu, nhưng đã năng động, trách nhiệm, lăn lộn với công việc, đi sâu, đi sát cơ sở giải quyết nhiều điểm nóng, đặc biệt là nghiên cứu các giải pháp đẩy mạnh tái cơ cấu. Nếu trong hai quý đầu năm, nông nghiệp còn tăng trưởng âm, thì tới quý III, tính chung 9 tháng, nông nghiệp đã tăng trưởng dương trở lại. Đây là nỗ lực tạo đột phá của ngành…

Quyet liet trien khai 7 van de lon - Anh 1

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường và Bộ trưởng Mai Tiến Dũng chủ trì buổi làm việc

Tuy nhiên, qua Tổ công tác, Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường, cùng lãnh đạo Bộ NN-PTNT giải trình, làm rõ, tập trung khắc phục 7 vấn đề lớn bao gồm: Tái cơ cấu nông nghiệp; chất lượng dự báo thiên tai, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu; chương trình xây dựng NTM; vệ sinh ATTP; tăng cường quản lí vật tư nông nghiệp; bảo vệ rừng - phát triển lâm nghiệp và cơ chế hỗ trợ ngư dân khai thác thủy sản, đặc biệt tập trung hỗ trợ người dân 4 tỉnh miền Trung bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển.

Tái cơ cấu: chuyển biến cả ngành hàng và địa phương

Về tình hình triển khai tái cơ cấu nông nghiệp, Bộ trưởng - Chủ nhiệm VPCP Mai Tiến Dũng truyền đạt ý kiến của Thủ tướng cho biết: Đây là nhiệm vụ lớn của ngành nông nghiệp, đặc biệt hiện đang có chủ trương kêu gọi các DN đầu tư vào nông nghiệp.

Tuy nhiên, các DN đang gặp hai vấn đề: Một là muốn làm nhưng không có đất, muốn làm lớn nhưng không có đất lớn, vậy vấn đề tích tụ ruộng đất, dồn điền đổi thửa thế nào? Khó khăn thứ hai là việc tiếp cận tín dụng còn vướng mắc.

Nhiều nơi vẫn đánh giá rủi ro trong nông nghiệp rất lớn, cơ chế hỗ trợ hạ tầng còn nhiều hạn chế, sự vào cuộc của nhiều địa phương còn thiếu quyết liệt. Cùng với đó, việc XK nông sản hiện chỉ tập trung vào một số mặt hàng chủ lực như gạo, thủy sản, cà phê, cao su…, trong khi quy trình SX, sức cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp còn yếu.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho rằng: Thực tiễn cho thấy, việc triển khai tái cơ cấu ngành nông nghiệp trong những năm qua đã và đang có những chuyển biến rõ nét ở cả các ngành hàng lẫn ở các địa phương. Nền nông nghiệp đang chuyển sang cơ chế thị trường mạnh mẽ, XK nông lâm thủy sản những năm gần đây đã gặt hái những thành công lớn, kim ngạch XK đã lên con số 30 tỉ USD/năm, với 10 nhóm mặt hàng có kim ngạch XK trên 1 tỉ USD…

Theo Bộ trưởng, qua 3 năm triển khai Đề án Tái cơ cấu nông nghiệp theo Quyết định 899/QĐ-TTg năm 2013 của Thủ tướng, ngành nông nghiệp đã thu được nhiều kết quả. Một là đã tạo được chuyển biến về nhận thức cho cả hệ thống ngành nông nghiệp cả nước, thu hút được sự quan tâm vào cuộc của cả hệ thống chính trị ở khắp các tỉnh thành trên cả nước, không chỉ ở những vùng đồng bằng thuận lợi về điều kiện SX mà cả ở những địa phương miền núi khó khăn. Nếu không có những chuyển biến về nhận thức và hành động như vậy, khó có thể thu được kết quả.

Thứ hai, về góc độ ngành hàng, rất nhiều ngành hàng, nhất là trong 3 năm gần đây đã tiếp cận được với SX hàng hóa lớn theo hướng ngày càng hiện đại. Tiêu biểu như ngành chăn nuôi đã vươn lên mạnh mẽ về năng lực SX, giá thành thấp nhất khu vực, nhất là TĂCN với 17 triệu tấn vào năm 2016, đứng đầu khu vực Đông Nam Á.

Quyet liet trien khai 7 van de lon - Anh 2

Theo Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường, ngành nông nghiệp sẽ dồn nguồn lực cho 10 mặt hàng chủ lực (trong đó có tôm nước lợ)

Trong đó, ít nhất 55% trong tổng số 30 triệu đầu lợn của chúng ta đã tiếp cận với giống tốt với khoảng 4 triệu lợn giống, XK thịt lợn dù mới tiểu ngạch cũng đã lên tới 400 nghìn tấn/năm. Chăn nuôi bò sữa tăng trưởng 5 năm liên tục với mức 10-15%/năm, đưa ngành bò sữa tiếp cận ngang ngửa SX hiện đại của thế giới.

Về thủy sản, dù còn nhiều khó khăn nhưng ngành tôm và cá tra của Việt Nam hiện là một trong những nước đi đầu thế giới… Đó chính là một vài minh chứng điển hình của kết quả tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Ở các địa phương, thực tiễn đã có rất nhiều địa phương thành công và có chuyển biến rõ nét về tái cơ cấu. Ở vùng Đồng Tháp Mười, tất cả 5 đối tượng được chọn để thực hiện tái cơ cấu gồm lúa gạo, cây ăn quả, chăn nuôi vịt, hoa cây cảnh và thủy sản đều cho thấy sự lựa chọn để tập trung nguồn lực cho các nhóm sản phẩm này là rất trúng và đã có sự phát triển vượt bậc. SX tôm, rau quả, lúa gạo… ở nhiều tỉnh đã được các lãnh đạo tỉnh trực tiếp vào cuộc, tổ chức nhiều diễn đàn kêu gọi các DN tổ chức liên kết SX theo công nghệ cao, nhiều sản phẩm XK được sang thị trường khó tính…

Tại Lâm Đồng, 30% diện tích SX nông nghiệp đã được SX theo công nghệ cao, thu nhập bình quân lên tới trên 200 triệu đồng/ha… Ngay ở các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, nhiều chuỗi SX dược liệu, rau quả, đồng cỏ gắn với chăn nuôi bò thịt đã hình thành và phát triển rất hiệu quả…

“Về tổng quan, đã có những địa phương, những ngành hàng đã tiếp cận được với tái cơ cấu và tạo được chuyển biến, hiệu quả rõ rệt”, Bộ trưởng đánh giá.

Những “yết hầu” của tái cơ cấu

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cũng thẳng thắn thừa nhận: Kết quả tái cơ cấu nông nghiệp vẫn chưa đạt được như kỳ vọng. Những địa phương, những sản phẩm SX hiệu quả chưa thực sự nhiều, chưa phổ biến so với mong muốn cần phải nhanh hơn, mạnh hơn và rộng hơn.

Kết quả tái cơ cấu là không đồng đều giữa các ngành hàng và các địa phương, thậm chí có ngành hàng thế mạnh bị thụt lùi, có địa phương hừng hực khí thế nhưng tỉnh ngay bên cạnh lại rất đủng đỉnh…

Đối với XK, về tổng thể, tính cạnh tranh của sản phẩm nông sản của Việt Nam trên thị trường thế giới còn thấp, chưa có sự chắc chắn, an toàn bền vững về chuỗi giá trị. Dù nông sản đã XK tới 160 nước trên thế giới nhưng vẫn trong tình trạng nơm nớp lo không bán được hàng, bị động, SX tăng thêm một chút là đã lo thừa…

Quyet liet trien khai 7 van de lon - Anh 3

Theo Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường, ngành nông nghiệp sẽ dồn nguồn lực cho 10 mặt hàng chủ lực (trong đó có tôm nước lợ)

Theo Bộ trưởng, những khó khăn, hạn chế trong triển khai tái cơ cấu này một phần xuất phát từ những hạn chế, khó khăn về tổ chức SX, cơ chế chính sách… Nông nghiệp Việt Nam vẫn đang dựa trên quy mô nhỏ bé, với hộ gia đình là chính. Những bất cập, bế tắc về quản lí SX, vệ sinh ATTP, đưa tiến bộ KH-KT, cơ giới hóa vào SX, chất lượng nông sản, hiệu quả kinh tế, năng suất lao động nông nghiệp, thu nhập của nông dân còn thấp… có nguyên nhân lớn từ đặc thù quy mô hộ SX nhỏ lẻ này. Việc tích tụ ruộng đất vẫn gặp nhiều khó khăn do vướng về cơ chế.

Chính sách ưu tiên cho DN, chính sách tín dụng còn khó khăn, DN khó tiếp cận, mà điển hình là Nghị định 210/2013/NĐ-CP về chính sách khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp – nông thôn (Nghị định 210)… Trong khi đó, HTX và DN vốn là các nhân tố chính để tổ chức SX lại đang là khâu yếu nhất.

“Thực tiễn cho thấy, những mô hình tích tụ được 100ha trở lên thì không lo về cơ giới cũng như KH-KT và đầu ra tiêu thụ sản phẩm. Khó khăn về tích tụ ruộng đất cũng như hạn chế của DN, của các HTX đang chính là “yết hầu” tồn tại trong tái cơ cấu mà sắp tới phải bung ra”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về tích tụ, kiến nghị Thủ tướng giao các Bộ ngành liên quan nghiên cứu để đề xuất Quốc hội cho phép nới hạn điền, phía Bắc nếu có thể nâng lên 20ha thì rất hợp lí.

Đồng thời, kiến nghị Chính phủ giao Bộ Tài chính và Bộ TN-MT sớm nghiên cứu, hình thành khuôn khổ thị trường giao dịch quyền sử dụng đất nông nghiệp để người dân thuận tiện cho việc chuyển nhượng, kích thích tích tụ.

Về đất lúa, trước đây Quốc hội đã có nghị quyết chủ trương giữ 3,8 triệu ha đất lúa (sau này rút lại còn 3,7 triệu ha).

Theo đó, Chính phủ đã có Nghị định số 35/2015/NĐ-CP về quản lí, sử dụng đất lúa. Theo đó mỗi hecta đất trồng 2 vụ lúa sẽ được hỗ trợ với mức 1 triệu đồng/ha và 500 nghìn đồng/ha đối với đất trồng một vụ lúa. Mức hỗ trợ đất lúa này nếu quy ra mỗi sào Bắc bộ thì chỉ được 9 nghìn đồng/sào, người dân than phiền là không bõ gì, nhưng mỗi năm, Chính phủ đang phải chi khoảng 3.000 – 3.400 tỉ đồng để hỗ trợ trồng lúa.

Nay, tôi đề nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội cho bỏ chính sách hỗ trợ đất lúa này, nếu có thể thì nên dành kinh phí hỗ trợ từ 3.000 – 3.400 tỉ đồng như hiện nay sang hỗ trợ trực tiếp cho các địa phương, nhất là các tỉnh miền núi khó khăn để hỗ trợ trực tiếp cho tái cơ cấu nông nghiệp và các HTX. Bởi nguồn lực phục vụ tái cơ cấu hiện nay rất khó khăn.

(Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường)