Cần phải quy hoạch tốt thì mới xây dựng đạt hiệu quả cao, quy hoạch là căn cứ để phát triển đô thị. Công tác dự án, đầu tư xây dựng còn nhiều bất cập. Việc cấp giấy phép xây dựng cho người dân còn nhiều phiền hà, gây bức xúc trong dân. Và, qua 8 năm thực hiện Luật Môi trường, vẫn đang rất “nóng” về ô nhiễm, môi trường sống đang bị đe dọa hằng ngày, rác thải phế liệu từ nước ngoài vẫn được đưa về nước ta trong tình trạng ô nhiễm… Đó là những vấn đề các đại biểu thảo luận tổ, chiều 11/11, về Luật Xây dựng (sửa đổi) và Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi).

Quy hoạch còn nhiều bất cập

Các đại biểu rất quan tâm đến quy hoạch vùng. “Chính phủ có quy hoạch rất nhiều vùng (Thủ đô Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, trọng điểm miền Trung, duyên hải đồng bằng Bắc Bộ…). Quy hoạch là căn cứ để phát triển đô thị, có hệ thống hạ tầng cơ sở. Nếu quy hoạch tốt thì khai thác tài nguyên sẽ tốt hơn…”, đại biểu Nguyễn Hữu Bảo phân tích.

Ông Bảo cho rằng, hiện nay quy hoạch xây dựng đang còn nhiều bất cập. Đại biểu đưa ra dẫn chứng đường Hồ Chí Minh, là tuyến đường chạy dọc đất nước, kết nối các vùng miền, nhưng quy hoạch chưa tốt, sự phối hợp giữa địa phương và các Bộ, ngành chưa phối hợp tốt trong xây dựng đường Hồ Chí Minh, tốn nhiều tiền mà hiệu quả không cao.

Có đại biểu cho rằng, trong tuyến đường này, nếu quy hoạch tốt, có sự phối hợp chặt chẽ của các Bộ, ngành thì sẽ phát triển rất tốt như các ngành công nghiệp khai thác, chăn nuôi…

Các đại biểu đồng tình về tình trạng quy hoạch vùng nhiều nhưng không hiệu quả, câu chuyện về những khu chợ xây xong mà “không có một bóng người” đến họp chợ, để hoang cho trâu đến gặm cỏ, quả là lãng phí tiền của nhân dân. Công tác dự án về đầu tư xây dựng, về khái niệm “quản lý Nhà nước” và “quản lý vốn Nhà nước”, các đại biểu cho rằng, đó là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.

Trong dự luật xây dựng sửa đổi chưa thể hiện rõ quản lý nhiều thành phần, phát triển kinh tế phải đi đôi với luật mới phát triển hiệu quả. Và, phải tách khỏi quản lý Nhà nước với quản lý vốn, hai chức năng này phải tách bạch riêng rẽ. Việc quản lý xây dựng đang là vấn đề bức xúc, việc cấp giấy phép xây dựng hiện nay ở đô thị và các thành phố lớn còn lắm nhiêu khê. Người dân đi xin một giấy phép rất khổ sở, thủ tục rườm rà mà không theo một quy định cụ thể nào.

“Chủ đầu tư xin phép xây 5 tầng, nếu “chạy” tốt có thể lên đến 7 tầng”, đại biểu nói. Các đại biểu cho rằng, những chuyện như vậy sẽ gây mất niềm tin của người dân, tạo kẽ hở cho tham nhũng nảy nở. Thực ra là rất đơn giản nhưng thủ tục thì cứ làm cho phức tạp để dân phải… “chạy”.

“Phải công khai quy trình thủ tục để ai cũng biết, tránh hành dân, tránh để tham nhũng. Ai cũng phải theo quy trình đó”, đại biểu Nguyễn Thị Khá (Trà Vinh) đề nghị. Bà Khá cho biết, có người dân đi xin phép xây dựng cứ phải đi đi về về, cán bộ xây dựng bảo thiếu cái này, về nhà tìm xong, khi đến họ lại bảo thiếu cái khác… nhũng nhiễu lắm”. Quy hoạch đô thị thì không theo một quy chuẩn, lúc đào đường, lúc bới lên, hết “ông giao thông, đến ông xây dựng, ông điện lực…” đào bới, đại biểu lo lắng.

“Ta phải đơn giản hơn để người dân nhờ, người dân bớt búc xúc, không phải phong bì phong bao”, đại biểu chia sẻ với người dân. Hiện nay, cấp phường cũng có thanh tra xây dựng, tới cấp quận, thành phố, cồng kềnh mà hiệu quả không cao.

Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh Huỳnh Minh Thiện phát biểu ý kiến. (Ảnh: TTXVN).

Một số đại biểu cho rằng, phải xây dựng một đô thị trong tầm kiểm soát. Phải có gương mặt kiến trúc đô thị trong tương lai, tránh tình trạng xây dựng một công trình rất tốn công sức tiền bạc, là bộ mặt của thành phố mà vừa xây xong là… sửa ngay. Và, cần phải làm rõ thẩm quyền quyết định đầu tư, khi quyết định đầu tư phải tính đến khả năng. Việc điều chỉnh dự án đầu tư phải dựa trên cơ sở nào, tiêu chí nào để đánh giá điều chỉnh.

“Thời gian qua, có chuyện đấu thầu giá thấp, cứ làm rồi nâng giá lên. Vì vậy, phải có tiêu chí chứ không thể tùy tiện”, đại biểu Nguyễn Thị Khá đề nghị.

Gây ô nhiễm phải bồi thường

“8 năm thực hiện Luật Môi trường, ai cũng biết vấn đề bảo vệ môi trường đang rất “nóng”, người dân rất quan tâm lo lắng, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, là nguy cơ đe dọa con người”, đại biểu Trần Tiến Dũng (Hà Tĩnh) đánh giá.

Ông Dũng cho rằng, Luật Bảo vệ môi trường 2005 phải sửa, qua nghiên cứu kết quả thực hiện 8 năm qua để sửa chuẩn hơn, hoàn thiện hơn. “Phải đề cao trách nhiệm cơ quan quản lý Nhà nước, đề cao trách nhiệm cá nhân, thanh tra kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm môi trường với cơ quan tổ chức, doanh nghiệp…”, đại biểu đề nghị.

Và, xử lý những vi phạm về môi trường chưa phù hợp, nhất là về vi phạm hành chính, bồi thường và xử lý dân sự là chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. “Làm sao phải răn đe, thành lập Cảnh sát môi trường là một bước tiến rất quan trọng đảm bảo ngăn chặn những cá nhân, tổ chức vi phạm môi trường”, đại biểu nói.

Một số đại biểu đề nghị, Cảnh sát môi trường tiếp tục tăng cường , thường xuyên xử lý, xử phạt vi phạm hành chính. Nếu tổ chức, cá nhân nào gây nguy hại cho môi trường sống là phải bồi thường. Về quy hoạch môi trường, có đại biểu đề nghị quy hoạch vùng, điều kiện Việt Nam chưa có cơ quan nào quản lý Nhà nước về môi trường.

Cần có định hướng quy hoạch về môi trường để phát triển kinh tế - xã hội. Từ đó, các địa phương có quy hoạch riêng của địa phương mình. Làm sao để phát triển bền vững, người gây ô nhiêm môi trường phải có trách nhiệm bồi thường.

Đại biểu đề nghị, Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi phải nhấn mạnh quyền được sống trong môi trường trong sạch, lành mạnh (giống như trong Hiến pháp quy định về quyền con người). Hiện nay, trách nhiệm dân sự chưa rõ ràng, tổ chức nào gây ô nhiễm, ngoài trách nhiệm hình sự còn phải chịu trách nhiệm bồi thường vì đã hủy hoại môi trường khu vực làm ô nhiễm.

Có đại biểu đề nghị, tại khoản 15, Điều 3 đề cập phế liệu chất thải là chưa chặt chẽ, mới nêu vấn đề mà chưa làm rõ. Đại biểu phân tích, cần phải quy định rõ ràng, việc nhập khẩu phế liệu là chất thải vào Việt Nam, nhằm hưởng chính sách ưu đãi thuế là quá nguy hại cho môi trường. Nếu quy định như Điều 3 là chưa chặt chẽ, vì đó là điểm rất quan trọng trong bảo vệ môi trường hiện nay.

“Cần làm rõ quy chuẩn môi trường về phế liệu nào được nhập khẩu, tiêu chí hàng đã qua sử dụng, còn bao nhiêu % sử dụng được”, đại biểu Nguyễn Thị Khá đề nghị. Bởi, nếu quy định không rõ ràng rất dễ bị lợi dụng. Và cần công khai các loại hàng hóa, quy chuẩn kỹ thuật như thế nào nên cấm nhập phế liệu vào trong nước…

Đại biểu còn đề nghị, cần có “hồi tố”, bởi vì, có sự việc xảy ra trước đây cũng phải xử lý. Thực tiễn đã có hành vi vi phạm nhưng bây giờ mới được quy định trong luật cũng phải được hồi tố để xử lý (tuy có tình tiết giảm nhẹ)