Sự kiện Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức liên nghị viện ASEAN (AIPO) ngày 19/9/1995 có ý nghĩa lịch sử, đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giữa Quốc hội Việt Nam với nghị viện các nước Đông Nam Á.

Quoc hoi Viet Nam: Chang duong 20 nam hoi nhap AIPO - Anh 1

Lễ kết nạp Quốc hội Việt Nam vào AIPO, Singapore, ngày 19/9/1995.

Hội nhập quốc tế là xu hướng tất yếu của thời đại ngày nay. Sau khi giải phóng miền Nam, nước nhà thống nhất, tháng 4/1979 Quốc hội Việt Nam gia nhập Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU); năm 1991 gia nhập Liên minh Nghị viện Cộng đồng Pháp ngữ (APF); và năm 1995 chính thức trở thành thành viên của Tổ chức liên nghị viện ASEAN (AIPO), đánh dấu từng bước hội nhập quốc tế của Quốc hội Việt Nam.

Hành trình gia nhập

Đầu những năm 1990, tình hình khu vực Đông Nam Á có nhiều chuyển biến tích cực, xu thế đối thoại hòa bình nhằm xây dựng khu vực ổn định, hợp tác và phát triển tăng lên.

Lần đầu tiên, Đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam do Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Văn Tửu dẫn đầu đã đi dự kỳ họp Đại hội đồng AIPO-13, tổ chức tại Jakarta, Indonesia từ ngày 21-26/9/1992, với tư cách là khách mời của nước chủ nhà Indonesia. Năm 1993, Đoàn đại biểu AIPO gồm 13 đại biểu do Chủ tịch Hạ viện Malaysia Tan Sri Dato Mahamed Zahir dẫn đầu thăm chính thức Việt Nam từ ngày 1-10/2, đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giữa Việt Nam và AIPO, thể hiện thiện chí của các nước thành viên AIPO mong muốn phát triển quan hệ với Quốc hội Việt Nam.

Với tư cách quan sát viên, trong hai năm 1993 và 1994, Đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam do Phó Chủ tịch Quốc hội Đặng Quân Thụy và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Trần Văn Phác dẫn đầu đã dự kỳ họp Đại hội đồng AIPO-14 ở Kuala Lumpur từ ngày 19-26/9/1993 và kỳ họp Đại hội đồng AIPO-15 ở Manila từ ngày 19-24/9/1994.

Ngày 7/9/1995, được sự đồng thuận của các nghị viện thành viên AIPO, ông Tan Soo Khoon, Chủ tịch Quốc hội Singapore, đồng thời là Chủ tịch AIPO-16 đã thăm chính thức Việt Nam, trực tiếp trao thư cho Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh, mời Quốc hội Việt Nam gia nhập AIPO. Điều này thể hiện sự trân trọng của AIPO đối với Quốc hội Việt Nam.

Tháng 9/1995, Đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam do Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh dẫn đầu đã đi thăm chính thức Singapore và dự Lễ kết nạp Quốc hội Việt Nam vào AIPO tại kỳ họp Đại hội đồng AIPO-16, diễn ra từ ngày 18-23/9. Sau gần 20 năm kể từ khi thành lập, lần đầu tiên AIPO kết nạp thành viên mới nên tổ chức rất trang trọng.

Sáng ngày 19/9/1995, kỳ họp Đại hội đồng AIPO-16 khai mạc trọng thể và Lễ ký văn kiện chính thức xác nhận Quốc hội Việt Nam là thành viên AIPO được tiến hành. Cùng với Chủ tịch Quốc hội năm nước thành viên AIPO, Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh đã ký văn kiện này. Sau đó, Lễ rước Quốc kỳ Việt Nam từ vị trí các nước quan sát viên sang vị trí các nước thành viên chính thức được tiến hành trong tiếng nhạc hào hùng cùng với sự chứng kiến của hàng trăm đại biểu, các hãng thông tấn báo chí trong nước và quốc tế. Sự kiện có ý nghĩa lịch sử này đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ giữa Quốc hội Việt Nam với nghị viện các nước Đông Nam Á.

Chủ động đóng góp

Với tư cách là thành viên chính thức của AIPO, trong những năm qua, Quốc hội Việt Nam luôn thể hiện trách nhiệm, chủ động và tích cực đóng góp xây dựng AIPO, hiện nay là Liên minh nghị viện ASEAN (AIPA) không ngừng lớn mạnh.

Cụ thể, Quốc hội Việt Nam đã tổ chức thành công tại Hà Nội hai kỳ họp Đại hội đồng AIPO-32 (từ ngày 8-13/9/2002) và Đại hội đồng AIPA-31 (từ ngày 19-25/9/2010).

Trong các hoạt động tại diễn đàn liên nghị viện khu vực, Quốc hội nước ta đã góp phần tăng cường quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với các nước trong và ngoài khu vực. Thông qua kênh ngoại giao nghị viện, chúng ta có dịp gặp gỡ, trao đổi, đối thoại, vận động nghị sĩ các nước ASEAN phấn đấu xây dựng Cộng đồng ASEAN. Trong khuôn khổ AIPO/AIPA, Việt Nam có cơ hội đối thoại với các đối tác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Nghị viện châu Âu… về những vấn đề mà hai bên cùng quan tâm. Chủ đề của Đại hội đồng AIPA-31 “Đoàn kết các dân tộc vì sự phát triển bền vững của Cộng đồng ASEAN” do Quốc hội Việt Nam đề xuất đã được các thành viên AIPA đánh giá cao.

Quốc hội Việt Nam cũng tích cực ủng hộ, giúp đỡ và chia sẻ kinh nghiệm với các thành viên mới trong tiến trình gia nhập AIPA và tổ chức thành công các kỳ họp Đại hội đồng ở các nước này. Quốc hội Việt Nam đưa ra nhiều sáng kiến thúc đẩy đổi mới về tổ chức và phương thức hoạt động của AIPA. Tại kỳ họp Đại hội đồng AIPO-19 ở Kuala Lumpur, Quốc hội Việt Nam cùng với Malaysia đã đưa ra sáng kiến tổ chức Hội nghị Nữ nghị sĩ AIPO (WAIPO), được Đại hội đồng hoan nghênh. Tại Hội nghị lần thứ nhất Ủy ban nghiên cứu AIPO về khả năng thành lập Nghị viện ASEAN lần thứ nhất và thứ hai, Việt Nam đã đưa ra một số đề xuất như thể chế hóa việc trao đổi qua lại thường xuyên giữa AIPA và ASEAN; giảm số lượng và lựa chọn các chủ đề thảo luận tại các phiên họp Đại hội đồng và các Ủy ban, tránh dàn trải các vấn đề; tổ chức Hội nghị Tổng thư ký các nước thành viên AIPO đồng thời với kỳ họp Đại hội đồng để trao đổi kinh nghiệm và chia sẻ thông tin giữa các nước thành viên.

Đặc biệt, tại kỳ họp Đại hội đồng AIPO-23 tổ chức tại Hà Nội năm 2002, Quốc hội Việt Nam đã đề xuất nhiều sáng kiến như sử dụng quỹ dư của AIPO vào các hoạt động thiết thực; trao giải thưởng cho những người có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp AIPO.

Trong khuôn khổ AIPO/AIPA, Quốc hội Việt Nam đã đưa ra các sáng kiến và tổ chức nhiều hội nghị chuyên đề tại Việt Nam được các đại biểu đánh giá cao như Hội nghị chuyên đề về vai trò của cơ quan lập pháp trước cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ (năm 1999), Hội nghị về các vấn đề tổ chức và khen thưởng (năm 2002), Hội nghị về hợp tác lập pháp trong phòng chống buôn bán phụ nữ và trẻ em (năm 2006), Hội nghị về vai trò của nữ nghị sĩ trong quá trình xây dựng pháp luật (năm 2009), Hội nghị về hậu khủng hoảng tài chính kinh tế thế giới và phát triển bền vững (năm 2010), Hội nghị lần thứ nhất (năm 1999) và lần thứ bảy (năm 2010) của Ủy ban điều tra thực trạng nhằm đấu tranh chống hiểm họa ma túy…

Thực hiện đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế của Đảng và Nhà nước ta, 20 năm qua, Quốc hội Việt Nam luôn chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong tiến trình hợp tác nghị viện ở khu vực, đẩy mạnh hoạt động ngoại giao nghị viện, nhất là trong khuốn khổ AIPA, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Phạm Quốc Bảo