Kể từ khi nhậm chức hồi tháng 6 vừa qua, Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã từng nhiều lần chỉ trích Mỹ và có ý muốn tách rời khỏi quốc gia đồng minh thân cận này. Tuy nhiên, tình thế này hoàn toàn có thể đảo ngược sau khi ông Donald Trump trở thành Tổng thống đắc cử của nước Mỹ.

Quan he My-Philippines se ra sao duoi thoi Donald Trump? - Anh 1

Giới quan sát hy vọng quan hệ Mỹ-Philippines sẽ khởi sắc dưới thời Tổng thống đắc cử Donald Trump (Nguồn: Philstar).

Trong suốt vài tháng trở lại đây, một số nhà ngoại giao của Mỹ đã bắt đầu đến gặp ông Delfin Lorenzana, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines.

Điều này không có gì là lạ bởi kể từ khi nhậm chức, “sếp” của ông Lorenzana, Tổng thống Rodrigo Duterte, thường xuyên đưa ra lời chỉ trích đồng minh thân cận nhất của mình. Ông từng đưa ra lời lẽ mạt sát Tổng thống Mỹ Barack Obama, sau đó tán dương Trung Quốc và Nga; điều khiến Washington không hài lòng.

Giờ đây, các nhà ngoại giao Mỹ muốn có lời khuyên từ ông Lorenzana, một người bạn lâu năm của Mỹ, về việc làm thế nào để hiểu được chính xác hàm ý của một vị Tổng thống vốn có các phát ngôn thô lỗ trong khi có ít kinh nghiệm ngoại giao. Nhưng bản thân ông Lorenzana cũng cần một lời khuyên tương tự.

Trong một năm 2016 đầy rẫy những thay đổi chóng mặt, thì chiến thắng của ông Donald Trump trong cuộc bầu cử Mỹ vừa qua lại thêm phần hoang mang trong khu vực châu Á. Điều này đặc biệt đúng với Philippines, vốn là một đồng minh thân cận và quan trọng bậc nhất của Mỹ trong suốt nhiều thập kỷ qua.

Trong lúc mà Trung Quốc thúc đẩy các tuyên bố chủ quyền của mình trên phần lớn Biển Đông mấy năm gần đây, Mỹ và Philippines cũng tăng cường mối quan hệ đồng minh của mình. Một hiệp ước quân sự có hiệu lực từ đầu năm ngoái đã cho phép Mỹ tăng số lượng binh sỹ và chiến hạm trên lãnh thổ Philippines .

Thế nhưng, Tổng thống Duterte lại đặt tất cả mối quan hệ đó vào một mối ngờ vực. Mỹ bỗng dưng trở thành mục tiêu của sự giận dữ và những lời chỉ trích gay gắt đến từ ông Duterte.

Các đồng minh trong nước của ông Duterte, cả các nhà ngoại giao đương nhiệm và đã về hưu, cùng các chuyên gia quốc phòng ở Manila, những người từ trước ngày bầu cử Mỹ (8/11) đã cố gắng tìm hiểu xem sự việc này rồi sẽ đẩy quốc gia của họ đi tới đâu, giờ nói rằng tương lai của Mỹ ở châu Á phụ thuộc một phần vào việc liệu ông Duterte có hiểu được thông điệp của ông Donald Trump hay không, và ngược lại.

Tuy nhiên, cả hai bên đều thiếu thông tin để chuẩn bị.

Trong lúc chuẩn bị cho ngày bầu cử, giới ngoại giao kỳ cựu của nước Mỹ chỉ có thể đưa ra rất ít thông tin về chính sách ngoại giao của ứng viên đảng Cộng hòa Donald Trump; ông Lorenzana nói. Và khi được hỏi rằng liệu chiến thắng của ông Trump có ý nghĩa thế nào đối với quan hệ Mỹ-Philippines, vị Bộ trưởng Quốc phòng này chỉ nói: “Chúng tôi không biết”.

Những tuyên bố bộc phát

Vậy nên thách thức đầu tiên chính là hiểu rõ được kế hoạch của ông Duterte.

Ông Duterte đã bỏ ra hơn 20 năm trong sự nghiệp của mình để vận hành Davao, một thành phố nằm trên hòn đảo phía Nam Mindanao, với vai trò một vị Thị trưởng nổi tiếng với các biện pháp trấn áp tội phạm mạnh tay, nhưng lại cho ông rất ít kinh nghiệm điều hành Nhà nước.

Trong những tháng sau khi ông Duterte nhậm chức, một “cuộc chiến thuốc phiện” mà ông triển khai đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, phần lớn là bị bắn trong các cuộc tập kích đêm của cảnh sát, hay bị bắn hạ bởi những kẻ sát thủ đi xe gắn máy mà cảnh sát thuê.

Và chính lời chỉ trích mà Mỹ đưa ra đối với chiến dịch này đã dẫn tới sự việc ông Duterte mạt sát ông Obama, để rồi sau đó khiến ảnh hưởng nghiêm trọng tới quan hệ hai bên. Tuyên bố gây sốc nhất có lẽ là lời kêu gọi mà ông Duterte đưa ra nhằm hất cẳng lực lượng đặc nhiệm Mỹ khỏi Mindanao mà không tham vấn với các thành viên Nội các của mình.

“Lúc đó tôi chỉ biết về tuyên bố này qua tin nhắn điện thoại”-ông Lorenzana thừa nhận.

Điều đáng nói nhất có lẽ là ngay cả trong đội ngũ của ông Duterte cũng không thể hiểu nổi hàm ý các tuyên bố mà ông đưa ra, vậy nên mỗi người đưa ra một lời đồn đoán khác nhau về kế hoạch của vị Tổng thống này.

“Nói thẳng ra thì nó khá là khó hiểu. Đáng lẽ ra chỉ nên có một người phát ngôn duy nhất mà thôi”-ông Jose L. Cuisia, người mà cho đến tháng 6 vừa qua vẫn là Đại sứ Philippines tại Mỹ, cho hay.

Những lời kêu gọi “tách khỏi” nước Mỹ mà ông Duterte từng đưa ra đương nhiên không tránh khỏi sự phản ứng ở trong nước. Giới chức kỳ cựu trong chính trị và quân sự Philippines đề có mối quan hệ gần gũi với Mỹ và đại đa số đều quan ngại về diễn biến này.

Những chính trị gia kỳ cựu như ông Lorenzana, người đã bỏ ra hơn 1 thập kỷ làm việc tại Manila, giờ đang cố gắng khuyên nhủ ông Duterte, giải thích về tầm quan trọng của mối quan hệ Mỹ-Philippines và thúc giục ông tỏ ra ôn hòa hơn trong ngôn ngữ sử dụng và cách tiếp cận.

“Trump muôn năm!”

Và sự nỗ lực đó dường như đã mang lại kết quả ban đầu. Trong một cuộc họp Nội các hồi đầu tháng 11, đội ngũ của ông Duterte đã thuyết phục được ông ký kết thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu-một thỏa thuận mà ông từng phản đối. Ông cũng quyết định thay đổi, thay vì hủy bỏ, các cuộc tập trận chung với quân đội Mỹ.

Ông Antonio Carpio, vị thẩm phán Tòa án Tối cao Philippines người từng công khai chỉ trích chính sách ngoại giao của ông Duterte, nói rằng cuối cùng thì vị Tổng thống này cũng sẵn lòng nghe tham vấn về một số vấn đề.

“Ông ấy không có nhiều kinh nghiệm, chỉ từ việc quản lý thành phố Davao, nhưng giờ ông ấy ngày càng có nhiều kinh nghiệm hơn. Ông ấy đã thay đổi”-ông Carpio nói.

Và giờ, Tổng thống Duterte cần phải chuẩn bị cho một chính quyền Mỹ dưới thời của ông Donald Trump. Chiến thắng của ông Trump đã cho ông Duterte một cơ hội để “tái khởi động” mối quan hệ Mỹ-Philippines sau một khởi đầu thảm họa khi tiếp xúc với Tổng thống Obama. Ông Duterte dường như đã nắm bắt cơ hội đó khi đưa ra lời tán dương đầy cảm xúc với ông Trump.

“Tôi không muốn cãi vã thêm nữa, bởi ông Trump đã chiến thắng”-ông Duterte nói sau kỳ bầu cử Mỹ.

Richard Javad Heydarian, Giáo sư khoa học chính trị tại ĐH De La Salle tại Manila, nói rằng Tổng thống Duterte hoan nghênh ông Trump bởi ông cảm thấy vị Tổng thống đắc cử này “không tỏ ra quá sốt sắng về vấn đề dân chủ hay nhân quyền” nên sẽ không chỉ trích chính sách nội địa của Philippines.

Tuy nhiên, ông Duterte vẫn có khả năng thất bại khi tiếp xúc với chính quyền mới của nước Mỹ. Nhiều chính trị gia ở Manila dự kiến ông Trump sẽ tập trung vào thương mại, đặc biệt là quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, và một cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới này sẽ gây tổn hại tới Philippines; theo giới phân tích.

Ngoài ra cũng có rủi ro rằng chính quyền Mỹ có thể sử dụng các vấn đề khác để đảm bảo sự nhượng bộ về vấn đề thương mại. Do chính sách của châu Á không đánh giá các cuộc tranh luận trong bầu cử Tổng thống Mỹ, nên Manila sẽ phải quan sát kỹ lưỡng mọi tín hiệu đến từ ông Donald Trump.

Nhưng ít nhất trong thời điểm hiện tại, một Duterte hoàn toàn mới với phong cách “hạ giọng” và hoan nghênh một vị Tổng thống Mỹ thay vì mạt sát ông ta đã khiến những chính trị gia kỳ cựu như ông Lorenzana hài lòng.

“Tạ ơn Chúa. Thật lo lắng khi phải đứng đằng sau ông Duterte khi mà ông ấy bắt đầu tung ra những lời mạt sát nhằm vào ai đó” – ông Lorenzana nói.

“Tôi không muốn tranh cãi với Mỹ nữa, vì ông Trump đã chiến thắng. Tôi muốn chúc mừng Tổng thống Trump. Trump muôn năm! Chúng ta giống nhau”; Tổng thống Duterte phát biểu trong cuộc gặp gỡ với cộng đồng người Philippines ở Malaysia hôm 10/11, theo Reuters.

Khánh Duy

Từ khóa

Donald Trump Tổng thống Mỹ Tổng thống Philippines Durtete